Η Ρωσία πραγματοποίησε την απειλή της και, επ’ αφορμής και της πυραυλικής επίθεσης στην γέφυρα της Κριμαίας, αποσύρθηκε από τη Συμφωνία των Σιτηρών. Το τέλος της Συμφωνίας αναμένεται να επιδράσει εκ νέου αρνητικά σε μια σειρά οικονομικών δραστηριοτήτων, με πρώτη φυσικά απ’ όλες αυτή των διεθνών τιμών στα τρόφιμα.
Η Συμφωνία των Σιτηρών ανάμεσα σε Μόσχα και Κίεβο είχε επιτευχθεί πριν ένα χρόνο με τη μεσολάβηση του ΟΗΕ και της Τουρκίας, με σκοπό την απρόσκοπτη μεταφορά ουκρανικών αλλά και ρωσικών σιτηρών και παραγώγων τους από τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας. Πριν την ρωσική εισβολή, η Ουκρανία βρισκόταν στην πρώτη θέση των χωρών-εξαγωγών σε σιτηρά και η Ρωσία στην έκτη παγκοσμίως. Η Συμφωνία εξασφάλιζε ότι δεν θα προκληθεί διεθνής επισιτιστική κρίση, κυρίως στα κράτη του πάλαι ποτέ τρίτου κόσμου.
Πατώντας στη Συμφωνία, ο ΟΗΕ συγκρότησε το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα μέσω του οποίου πάνω από το 80% των συνολικών προμηθειών σιταριού για το 2023 προήλθε από την Ουκρανία (50% το 2022) με προορισμούς τις φτωχές χώρες της Αφρικής, όπως το Σουδάν, η Κένυα, η Σομαλία, η Αιθιοπία, και της Ασίας (Αφγανιστάν, Μπαγκλαντές), στις οποίες έφτασαν σχεδόν 800.000 τόνοι ουκρανικού σιταριού. Όμως η Συμφωνία εξασφάλιζε ικανοποιητική ροή πρώτων τροφικών υλών και στις προηγμένες περιοχές του πλανήτη, τιθασεύοντας παράλληλα και τις τιμές στον τομέα των τροφίμων.
Πέραν του προφανούς κέρδους για την Ουκρανία, η Ρωσία επιζητούσε μέσω της Συμφωνίας να μετριαστούν οι κυρώσεις σε βάρος της κυρίως στον οικονομικό τομέα. Και πράγματι, ο ΟΗΕ είχε συμφωνήσει στην υποστήριξη προώθησης ρωσικών εξαγωγών σε σιτηρά και λιπάσματα -όπως προβλεπόταν στη Συμφωνία- με παράλληλη συμμετοχή στη διαδικασία εξεύρεσης λύσης για τις πληρωμές της Ρωσίας μέσω της διαδικασίας SWIFT. Το συγκεκριμένο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα φροντίζει τις διακρατικές εμπορικές συναλλαγές και έχει αποβάλει την Ρωσική Κεντρική Τράπεζα μετά την εισβολή, «παγώνοντας» ένα σημαντικό κομμάτι πληρωμών προς τη Μόσχα. Η λύση που προωθούσε ο γ.γ. του ΟΗΕ Γκουτέρες ήταν να δημιουργηθεί ένα «by pass» σύστημα, με τη συμμετοχή της JP Morgan, για να πληρώνονται οι Ρώσοι.
Ωστόσο ο Πούτιν διαμαρτυρόταν συνεχώς τόσο αμφισβητώντας πως τα σιτηρά, το κριθάρι, το ηλιέλαιο και η κράμβη έφταναν στην φτωχή Αφρική όσο κατηγορώντας τη Δύση ότι είχε βρει πλάγιες μεθόδους να χρηματοδοτεί το Κίεβο, μη τηρώντας παράλληλα τις υποχρεώσεις της απέναντι στη Μόσχα.
Φόβοι για ανεπάρκεια τροφίμων και εκτόξευση τιμών
Η έξοδος της Ρωσίας από τη Συμφωνία προκαλεί φόβους στη διεθνή κοινότητα για την επόμενη ημέρα. Ιδίως για τον προσεχή χειμώνα, όπου μια ενδεχόμενη έλλειψη σιτηρών και ανεπάρκεια τροφίμων θα πυροδοτήσει νέα έκρηξη τιμών. Αρχικά στα τρόφιμα και κατ’ επέκταση σε όλα τα είδη κατανάλωσης.
Η Ευρώπη ήδη πληρώνει ακριβά το τίμημα του ρωσοουκρανικού πολέμου, και μια τέτοια εξέλιξη θα ξαναφέρει χάος στην Οικονομία.
Το λιανεμπόριο θα αποδιοργανωθεί και πάλι ενώ το ίδιο θα συμβεί σε όλο το εμπόριο, τις μεταφορές και βέβαια την ενέργεια.
Στην Ουκρανία μελετώνται ήδη επιλογές για να συνεχιστεί η τροφοδοσία σε σιτηρά, με την υποστήριξη της Δύσης. Μια από αυτές έχει να κάνει με την ενεργοποίηση του εγγυητικού ταμείο 500 εκατομμυρίων δολαρίων για την κάλυψη τυχόν ζημιών ή εξόδων από πλοία που κινούνται μέσω της Μαύρης Θάλασσας ώστε να συνεχιστεί, έστω και παρακινδυνευμένα, η εμπορική ροή δια θαλάσσης. Η άλλη λύση έχει να κάνει με τη μεταφορά περισσότερων σιτηρών μέσω του ποταμού Δούναβη προς τη Δυτική Ευρώπη. Είναι μια οδός που είχε χρησιμοποιηθεί και πριν τον πόλεμο, με μερικές εκατοντάδες χιλιάδες τόνους να διακινούνται το μήνα μέσω αυτής της διαδρομής. Κατά το τελευταίο έτος, το εμπόριο μέσω Δούναβη αυξήθηκε σε δυο εκατομμύρια τόνους και υπάρχει δυνατότητα διπλασιασμού αυτού του αριθμού, σύμφωνα με την Ουκρανική Ένωση Σιτηρών.
