Στις κάλπες πάλι οι πολίτες σε πολλές περιοχές της χώρας, προκειμένου να εκλέξουν δημάρχους και περιφερειάρχες, όπου αυτοί δεν εξελέγησαν την περασμένη Κυριακή με το μέτρο του 43%. Η αποχή αναμένεται μεγάλη και πάλι, δυσανάλογη με το αυξημένο ενδιαφέρον που παραδοσιακά υπάρχει από πλευράς υποψηφίων «τοπικών αρχόντων».
Όλοι θέλουν να προσφέρουν στον τόπο τους, όλοι επιθυμούν να ασχοληθούν με τη γειτονιά τους και να βοηθήσουν τους συντοπίτες τους, από το μετερίζι ενός πολιτικού θεσμού, που εκ πρώτης όψης λίγα φαίνεται να κερδίζεις δαπανώντας πολύ χρόνο και κόπο, σε σχέση τουλάχιστον με την κεντρική πολιτική σκηνή. Κι όμως, περίπου 160.000 συμπολίτες μας έσπευσαν να κάνουν προεκλογική εκστρατεία, να πληρώσουν από την τσέπη τους από διαφημιστικά φυλλάδια μέχρι παράβολα υποψηφιότητας, να βρουν κάθε πρόσφορο τρόπο ώστε να πείσουν το γείτονα και τον συνδυμότη τους να τους ψηφίσει…
«Πολύ φασαρία για το τίποτα» θα έλεγε κάποιος, κοιτώντας τις μισθοδοσίες των δημάρχων, ακόμα και των μεγάλων πόλεων της χώρας, ή των περιφερειαρχών. Λιγότερα από 4.500 ευρώ μεικτά το μήνα για τους δημάρχους των 17 μεγαλύτερων πόλεων της χώρας και τους περιφερειάρχες, το μισθολογικό «ρετιρέ» για τους τοπικούς άρχοντες, ενώ για τους μικρούς δήμους της επικράτειας προβλέπεται μηνιαία «αντιμισθία» 2.500 μεικτών. Και δεν φαντάζεται κανείς πως… λείπουν αυτά τα χρήματα σε ανθρώπους που θα μπορούσαν να πρωταγωνιστούν στην κεντρική πολιτική σκηνή, όπως ο Κώστας Μπακογιάννης, για παράδειγμα, ή ο Κώστας Αγοραστός που διετέλεσε υπουργός από μικρή ηλικία και το «γύρισε» στην τοπική αυτοδιοίκηση, ο Απόστολος Τζιτζικώστας που διεκδίκησε και την αρχηγία της Νέας Δημοκρατίας, ή ο Νίκος Χαρδαλιάς, εν ενεργεία υφυπουργός. Και εννοείται πως αυτά τα χρήματα δεν αποτελούν δέλεαρ για επιτυχημένους επαγγελματίες και επιστήμονες, επιχειρηματίες, γιατρούς, δικηγόρους, πανεπιστημιακούς καθηγητές ή οικονομολόγους με λαμπρή καριέρα ήδη στα χέρια τους ή προοπτικές για μια τέτοια.
«Το χρήμα πολλοί εμίσησαν τη δόξα ουδείς» θα μπορούσε να είναι η απλοϊκή απάντηση, η οποία ωστόσο θα έδινε πολλές εξηγήσεις, αν η φράση συμπληρωνόταν με την «ισχύ», δίπλα στη «δόξα». Η πραγματικότητα είναι πως πέραν της καθ’ όλα λογικής υπερηφάνειας για ένα αιρετό αξίωμα που σε φέρνει πρώτο στην πόλη ή στο νομό σου, υπάρχει και η δύναμη που πηγάζει από αυτό το αξίωμα τόσο στη λειτουργία του πρώτου κυττάρου της δημόσιας διοίκηση όσο και σε αυτών που προηγούνται για να είναι εύρυθμη η καθημερινότητα του πολίτη βγαίνοντας από την πόρτα του σπιτιού του. Και κακά τα ψέματα, για να γίνουν δρόμοι, να φωτίζονται οι πλατείες, να έχουν προσωπικό τα ΚΑΠΗ και οι βρεφονηπιακοί σταθμοί απαιτείται μια συνδιαλλαγή, στην μια άκρη της οποίας βρίσκεται η δημοτική αρχή.
«Μικροί πρωθυπουργοί»
Η αλήθεια είναι πως μετά τον ν. 3852/2010, που έδωσε αυξημένες αρμοδιότητες στον πρώτο και δεύτερο βαθμό αυτοδιοίκησης, περισσότερα κονδύλια αν και αντικειμενικά δεν επαρκούν για την κάλυψη των διευρυμένων αναγκών, αλλά και τις δυνατότητες παρέμβασης, ελέγχου αλλά και υλοποίησης σε κάθε δράση που πηγάζει από την κεντρική διοίκηση και «κατεβαίνει» μέχρι στις γειτονιές της χώρας, από τα έργα υποδομών μέχρι τη λειτουργία των παιδικών σταθμών, ο κάθε περιφερειάρχης αλλά και ο κάθε δήμαρχος αισθάνεται σαν «μικρός πρωθυπουργός».
Οι περιφερειάρχες δε, έχουν την τεράστια δυνατότητα διαχείρισης των πόρων για την εκτέλεση μεγάλων έργων στα όρια των δήμων τους. Σε αυτούς απευθύνονται οι δήμαρχοι για να χρηματοδοτήσουν μια δράση είτε μέσω κοινοτικών πόρων είτε με δημόσιο χρήμα.
Μεγάλη δύναμη στα χέρια τους
Όμως και οι δήμαρχοι έχουν ισχύ στα χέρια τους, αφού προβλέπεται μεγάλη ελευθερία κινήσεων από το Σύνταγμα και τη σχετική κανονιστική λειτουργία, Βάσει του κανονισμού της ΚΕΔΕ ο κάθε δήμαρχος «αποφασίζει για την έγκριση των δαπανών και τη διάθεση όλων των εγγεγραμμένων στον προϋπολογισμό πιστώσεων, συμπεριλαμβανομένων των πιστώσεων που εγγράφονται σε αυτόν με αναμόρφωση, με την έκδοση της σχετικής απόφασης ανάληψης υποχρέωσης. Για την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής δεν απαιτείται προηγούμενη απόφαση συλλογικού οργάνου, εκτός αν αυτή είναι απαραίτητη, προκειμένου να επιτευχθεί η απαιτούμενη εξειδίκευση της πίστωσης». Όπερ μεθερμηνεύεται πως ο δήμαρχος μπορεί να αποφασίσει για τη δαπάνη μιας πολιτιστικής εκδήλωσης, για παράδειγμα, και να απαιτήσει την καταβολή των χρημάτων που χρειάζονται χωρίς να μπορούν να τον εμποδίσουν είτε το δημοτικό συμβούλιο είτε η οικονομική επιτροπή -μέχρι τώρα- του δήμου.
Παράλληλα έχει και τα «εργαλεία» για να προχωρήσει σε διάφορες δράσεις, όπως είναι οι δημοτικές αναπτυξιακές επιχειρήσεις, που αναλαμβάνουν ή τουλάχιστον αναλάμβαναν μεγάλο μέρος των δημοτικών δράσεων, ιδίως των «δύσκολων» που αφορούσαν την υλοποίηση τεχνικών έργων και τη διενέργεια διαγωνισμών για την ανάθεση τους. Και μιλάμε σε παρελθοντικό, πλέον, χρόνο καθώς μετά το πρόσφατα ψηφισμένο νόμο του υπ. Εσωτερικών καταργούνται τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ), τα οποία ενσωματώνονται στον πυρήνα λειτουργίας των δήμων. Κι αυτό έχει αντίκτυπο και στο προσωπικό των ΟΤΑ καθώς το πάσης φύσεως προσωπικό, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού ορισμένου χρόνου, μεταφέρεται απευθείας στον δήμο.
Τα έκτακτα δεδομένα των τελευταίων χρόνων, όπως ο Covid 19, αλλά και οι επείγουσες ανάγκες για λόγους πολιτικής προστασίας, όπως είναι η αντιμετώπιση των πυρκαγιών, των πλημμυρών και γενικότερα της κακοκαιρίας, απελευθέρωσαν κι άλλο τα χέρια των δημοτικών αρχόντων. Με την αιτιολογία του «κατ’ επείγοντος» προκειμένου να αντμετωπισθεί μια έκτακτη ανάγκη υπογράφησαν και υλοποιήθηκαν απευθείας αναθέσεις εκατομμυρίων, που ο έλεγχος διαφάνειας τους μόνο εύκολη υπόθεση δεν είναι.
Γενικότερα το κομμάτι των απευθείας αναθέσεων είναι μια… πονεμένη ιστορία για τους δήμους και τις Περιφέρειες. Έχοντας το περιθώριο από το νόμο μέχρι τις 30.000 ευρώ της σύναψης σύμβασης με μια υπογραφή, καταγγέλθηκε κατ’ επανάληψη από τον Έβρο μέχρι την Κρήτη το φαινόμενο της κατάτμισης έργου, το «σπάσιμο» δηλαδή μιας εργολαβίας σε πολλές μικρές, γεγονός που και την πίτα μοιράζει αλλά και τη δυνατότητα ελέγχου περιορίζει.
Και για να καλύψουμε τον τίτλο του δημοσιεύματος, όλοι όσοι αποφασίζουν να διεκδικήσουν τον δημαρχικό θώκο ή αυτόν της Περιφέρειας γνωρίζουν πως η εκλογή τούς διασφαλίζει την πρωτοκαθεδρία σε ένα σύστημα, πολυεπίπεδο και πολύπλευρο, στο οποίο συμμετέχουν κεντρική διοίκηση, πολιτικοί, φορείς, επιχειρήσεις, προσωπικό και βέβαια δημότες. Και κάπως έτσι δικαιολογείται πλήρως η παρουσία πολλών και πολυπληθών δημοτικών παρατάξεων που διαγκωνίστηκαν και διαγκωνίζονται για τη δημαρχία και την περιφέρεια.
Γιάννης Κορωναίος
