Το τεκμήριο είναι μία τακτική που χρησιμοποιείται από το κράτος για την εμφάνιση των πραγματικών εισοδημάτων των πολιτών, στην προσπάθεια πάταξης της φοροδιαφυγής. Με αυτή τη μέθοδο, το υπουργείο Οικονομικών ελέγχει ουσιαστικά το εισόδημα που δήλωσε κάποιος, σε σχέση με τα έξοδα που έκανε και σε σχέση με τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχει και φορολογεί τον πολίτη πάνω σε αυτό.
Τα τεκμήρια ακολουθούν περιουσιακά στοιχεία όπως την κατοικία, την πισίνα, τα σκάφη, ακόμη και τη χρήση ιδιωτικού σχολείου ή βοηθητικού προσωπικού στο σπίτι. Φυσικά, δεν θα μπορούσαν να λείπουν και τα αυτοκίνητα. Έτσι, το τεκμήριο ενός ΙΧ επιβαρύνει το θεωρητικό ετήσιο εισόδημα του ιδιοκτήτη του, και προστίθεται στα υπόλοιπα τεκμήρια που τον επιβαρύνουν, για να διαπιστωθεί αν το πραγματικό του εισόδημα είναι κοντά στην πραγματικότητα.
Θύματα των παγίδων είναι κυρίως χαμηλόμισθοι, οικογένειες φοιτητών, νέοι που υπηρετούν την στρατιωτική τους θητεία, ατομικές επιχειρήσεις με ζημιές, άτομα με περιστασιακή εργασία.
Ο υπολογισμός για τον τεκμαρτό προσδιορισμό με βάση τα τεκμήρια προβλέπει ένα ελάχιστο ποσό ετήσιας δαπάνης διαβίωσης ύψους 3.000 ευρώ για κάθε άγαμο φορολογούμενο και για τα ζευγάρια έγγαμων ή συναψάντων συμφώνου συμβίωσης φορολογούμενων ύψους 5.000 ευρώ. Επίσης λαμβάνονται υπόψη τα ετήσια έξοδα χρήσης και συντήρησης κατοικιών, ΙΧ αυτοκινήτων, σκαφών αναψυχής, δεξαμενών κολύμβησης και αεροσκαφών, τα δίδακτρα ιδιωτικής εκπαίδευσης και αμοιβών προσωπικού με εργασία σε σπίτια.
Το ποσό του τεκμαρτού εισοδήματος που προκύπτει συγκρίνεται με το πραγματικό δηλωθέν εισόδημα. Αν προκύπτει διαφορά, συγκεκριμένα αν το τεκμαρτό εισόδημα είναι μεγαλύτερο από το δηλωθέν, τότε ο φορολογούμενος καλείται να πληρώσει τον φόρο που έχει προκύψει με την πρόσθετη διαφορά των τεκμηρίων.
Θα δοθεί κατωτέρω ένα παράδειγμα σε σχέση με το τεκμήριο ΙΧ αυτοκινήτου.
image.png
Παράδειγμα
Κάθε εργένης έχει ετήσιο τεκμήριο 3.000 € (οι παντρεμένοι έχουν από 2.500 €). Αν μένει σε ένα σπίτι το οποίο βάσει αντικειμενικής αξίας έχει τεκμήριο 4.000 € και διαθέτει ένα αυτοκίνητο με τεκμήριο 7.000 €, όλα αυτά προστίθενται και προκύπτει συνολικό τεκμήριο 14.000 €. Αυτό σημαίνει ότι αν δηλώσει χαμηλότερο ετήσιο εισόδημα, το κράτος θα το αγνοήσει και θα τον φορολογήσει για 14.000 €.
Σε αυτό το σημείο πρέπει να κάνουμε αναφορά και στον Φόρο Πολυτελούς Διαβίωσης ο οποίος έχει άμεση σχέση με το τεκμήριο, καθώς υπολογίζεται ως ποσοστό του ετήσιου τεκμηρίου διαβίωσης.
Πόσο είναι το τεκμήριο για το αυτοκίνητό μου;
Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, τα τεκμήρια εξαρτώνται από τον κυβισμό του αυτοκινήτου. Για τα επιβατικά IX καθορίζονται ως εξής:
Για αυτοκίνητα μέχρι και 1.200 κ.ε., η «αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης» ή «τεκμήριο διαβίωσης» ορίζεται σε 4.000 ευρώ.
Για αυτοκίνητα μεγαλύτερα των 1.200 κ.ε. και μέχρι 2.000 κ.ε., προστίθενται 600 ευρώ ανά 100 κυβικά εκατοστά.
Για αυτοκίνητα άνω των 2.000 κ.ε. και μέχρι 3.000 κ.ε., προστίθενται 900 ευρώ ανά 100 κυβικά εκατοστά.
Για αυτοκίνητα άνω των 3.000 κ.ε., προστίθενται 1.200 ευρώ ανά 100 κυβικά εκατοστά.
Μειώνεται το τεκμήριο όσο παλιώνει το αυτοκίνητο;
Τα παραπάνω ποσά μειώνονται ανάλογα με την παλαιότητα του αυτοκινήτου, η οποία υπολογίζεται από το έτος πρώτης κυκλοφορίας του στην Ελλάδα, κατά ποσοστό 30% για χρονικό διάστημα κυκλοφορίας πάνω από 5 και μέχρι 10 έτη και κατά ποσοστό 50% για χρονικό διάστημα πάνω από 10 έτη.
Αν ο κυβισμός του αυτοκινήτου δεν καταλήγει σε πλήρη εκατοντάδα (π.χ. 1.390 κ.εκ., 1.600 κ.εκ.) τότε γίνεται στρογγυλοποίηση προς την πλησιέστερη εκατοντάδα. Για παράδειγμα, ένα αυτοκίνητο με κυβισμό 1.697 κ.εκ. θεωρείται 1.700 κ.εκ., ενώ ένα επιβατικό όχημα 1.548 κ.εκ., θεωρείται 1.500 κ.εκ.
Ποια αυτοκίνητα εξαιρούνται από το τεκμήριο;
Από το τεκμήριο διαβίωσης εξαιρούνται ηλεκτρικά οχήματα αξίας έως 50.000 ευρώ (Λιανική Τιμή Προ Φόρων). Αντίθετα, για ηλεκτρικά οχήματα αξίας άνω των 50.000 ευρώ ορίζεται τεκμήριο διαβίωσης 4.000 ευρώ. Επίσης, τεκμήριο δεν έχουν τα επιβατικά ιδιωτικής χρήσης αυτοκίνητα που διαθέτουν πιστοποιητικό αυθεντικότητας, δηλαδή στα ιστορικά οχήματα, καθώς και σε επιβατικά αυτοκίνητα ειδικά διασκευασμένα για κινητικά ανάπηρους, με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%.
Παράδειγμα
Έγγαμος με 2 ανήλικα παιδιά εργάζεται ως μισθωτός στον ιδιωτικό τομέα και λαμβάνει μηνιαίως φορολογητέο εισόδημα 1000 ευρώ. Διαμένει σε ιδιόκτητη μονοκατοικία 90 τ.μ. και κατέχει ένα ΙΧ αυτοκίνητο 1.750 κ.ε 8ετίας. Το εισόδημα που θα δηλώσει στην εφορία του χρόνου για το έτος 2023 θα ανέλθει σε 12.600 ευρώ (900 Χ 14 = 12.600 ευρώ). Το τεκμαρτό εισόδημα που θα του προσδιορίσει η εφορία για την εφαρμογή των τεκμηρίων διαβίωσης θα υπολογιστεί ως εξής:
2.500 ευρώ το ελάχιστο τεκμήριο διαβίωσης για έγγαμο
5.400 ευρώ το τεκμήριο για τη χρήση μονοκατοικίας ( 0- 80 τμ 40 Χ 80 τμ =3.200 )
( + ) (81-100 τμ 65 Χ 20 τμ =1.300 )
Χ 1.2
5.320 ευρώ το τεκμήριο ΙΧ αυτοκινήτου
—————————————————————
13.220 ευρώ Σύνολο τεκμηρίων
Επειδή 13.220 από τεκμήρια > 12.600 από τα πραγματικά εισοδήματα, θα φορολογηθεί για εισόδημα 13.220 ευρώ.
eikona1.png
Οι λύσεις για να τα αποφύγουμε
Ανάλωση κεφαλαίου
→ Εισοδήματα και έσοδα που αποκτήθηκαν τα προηγούμενα έτη και δεν ξοδεύτηκαν μέχρι τις 31/12 σε δαπάνες. Πρόκειται για τη μέθοδο κάλυψης τεκμηρίων μέσω «ανάλωσης κεφαλαίου παρελθόντων ετών»
Με την «ανάλωση κεφαλαίου», ο φορολογούμενος μπορεί να καλύψει την όποια πρόσθετη διαφορά φορολογητέου εισοδήματος έχει προκύψει λόγω της εφαρμογής των τεκμηρίων, επικαλούμενος εισοδήματα και έσοδα δηλωθέντα ακόμη 20 χρόνια πριν. Μπορεί ειδικότερα να ανατρέξει στις φορολογικές δηλώσεις προηγούμενων συνεχόμενων ετών (όσων ετών θέλει) και να προβεί στις ακόλουθες ενέργειες:
Να αθροίσει τα ποσά των πάσης φύσεως εισοδημάτων (από μισθούς, συντάξεις, ενοίκια, επιχειρήσεις, τόκους καταθέσεων, μερίσματα, υπεραξίες από πώληση μετοχών κ.λπ.) και τα ποσά των εσόδων από πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων, τα οποία έχει αναγράψει στις δηλώσεις των παρελθόντων ετών.
Από το άθροισμα εισοδημάτων και εσόδων προηγούμενων ετών, που θα προκύψει, να αφαιρέσει τα ποσά που ελήφθησαν υπόψη στις ίδιες φορολογικές δηλώσεις ως τεκμήρια διαβίωσης (για κατοικίες, Ι.Χ. αυτοκίνητα, πισίνες, σκάφη, υπηρετικό προσωπικό κ.λπ.) καθώς και τα ποσά που δήλωσαν στις ίδιες δηλώσεις ότι δαπάνησαν για να αποκτήσουν περιουσιακά στοιχεία (ακίνητα, Ι.Χ. αυτοκίνητα, σκάφη, κινητά αντικείμενα μεγάλης αξίας κ.λπ.).
Κέρδη από μετοχές και κεφάλαια
→ Πραγματικά εισοδήματα τα οποία αποκτήθηκαν το προηγούμενο έτος από τον ίδιο το φορολογούμενο, τη σύζυγο του και τα εξαρτώμενα μέλη του και τα οποία απαλλάσσονται από το φόρο ή φορολογούνται με ειδικό τρόπο. Ως τέτοια εισοδήματα θεωρούνται η αποζημίωση λόγω απόλυσης από την εργασία, τα επιδόματα ανεργίας, το Ε.Κ.Α.Σ., τα κέρδη από μετοχές και αμοιβαία κεφάλαια, οι τόκοι από REPOS, έντοκα γραμμάτια και ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου, οι τόκοι από καταθέσεις στις τράπεζες, τα επιδόματα επικινδυνότητας κ.λπ..
ΕΦΑΠΑΞ ποσά Ασφαλιστικών ταμείων
→ Χρηματικά ποσά που δεν θεωρούνται εισόδημα κατά τις ισχύουσες διατάξεις και αποκτήθηκαν από το φορολογούμενο. Τέτοια ποσά είναι για παράδειγμα το εφάπαξ που έλαβε ο φορολογούμενος ως συνταξιούχος, μια αποζημίωση που εισέπραξε από την ασφαλιστική του εταιρεία κ.λπ.
Πώληση περιουσιακών στοιχείων
→ Κάθε έσοδο ή τίμημα που εισέπραξε ο φορολογούμενος εντός του έτους από την πώληση περιουσιακών στοιχείων του. Ως έσοδα από την πώληση περιουσιακών στοιχείων λαμβάνονται υπόψη τα ποσά που εισέπραξε ο φορολογούμενος από την πώληση ακινήτων, αυτοκινήτων, κινητών πραγμάτων συνολικής αξίας άνω των 10.000 ευρώ, μετοχών, ομολόγων, εντόκων γραμματίων μεριδίων αμοιβαίων κεφαίων και άλλων κινητών αξιών.
Από το τίμημα πώλησης που εισπράχθηκε εντός του έτους αφαιρείται το κόστος απόκτησης, δηλαδή το τίμημα που καταβλήθηκε σε κάποιο προηγούμενο έτος για την αγορά του περιουσιακού στοιχείου.
Για να αποδείξει ο φορολογούμενος την είσπραξη ποσού από την πώληση περιουσιακού του στοιχείου πρέπει να έχει στη διάθεσή του και να προσκομίσει, εφόσον του ζητηθεί, κυρωμένο αντίγραφο συμβολαίου ή προσυμφώνου ή βεβαίωση του συμβολαιογράφου από τα οποία προκύπτουν τα χρηματικά ποσά που εισέπραξε.
Για αγοραπωλησία αυτοκινήτων μεταξύ ιδιωτών αρκεί μία υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986 από τους δύο συναλλασσόμενους.
H εισαγωγή χρηματικών κεφαλαίων ή συναλλάγματος
→ Χρηματικά ποσά σε συνάλλαγμα που εισήγαγε στην Ελλάδα ο φορολογούμενος εντός του έτους, εφόσον η απόκτησή τους στο εξωτερικό δικαιολογείται. Για την απόδειξη των ποσών αυτών απαιτείται το πρωτότυπο παραστατικό που εκδίδει κάθε τράπεζα όταν εισάγονται χρηματικά κεφάλαια από το εξωτερικό. Μεταξύ των παραστατικών περιλαμβάνεται και η μοναδική βεβαίωση αγοράς συναλλάγματος.
Δάνεια
→ Δάνεια που έλαβε ο φορολογούμενος εντός του έτους από τράπεζες, συγγενείς ή τρίτους. Η σύναψη δανείου αποδεικνύεται από συμβολαιογραφικό ή ιδιωτικό έγγραφο που έχει χαρτοσημανθεί και έχει βέβαιη ημερομηνία για τη συνομολόγηση του δανείου. Από την ημερομηνία πρέπει να προκύπτει ότι το δάνειο ελήφθη εντός του έτους και πριν από την πραγματοποίηση της δαπάνης αγοράς περιουσιακού στοιχείου που πρόκειται να δικαιολογηθεί.
Δωρεές ή γονικές παροχές
→ Ποσά που εισέπραξε εντός του έτους ο φορολογούμενος είτε από δωρεές είτε από γονικές παροχές. Για να αποδείξει ο φορολογούμενος ότι εισέπραξε εντός του έτους τέτοια ποσά, θα πρέπει να έχει στη διάθεσή του (ώστε εάν χρειαστεί να μπορεί να προσκομίσει στις φορολογικές αρχές) σχετικό πιστοποιητικό του αρμοδίου προϊσταμένου ΔOY από το οποίο προκύπτει ότι η δωρεά ή η γονική παροχή έγινε πριν από την 31η-12.
Τυχερά παιχνίδια
→ Κέρδη από λαχεία, ΠPOΠO, ΛOTTO, TZΟKEP, Προκαθορισμένο Στοίχημα κ.λπ. τυχερά παιχνίδια του Ο.Π.Α.Π. Τα ποσά των κερδών από τυχερά παιχνίδια του ΟΠΑΠ λαμβάνονται υπόψη εφόσον αφαιρεθεί η δαπάνη του φορολογούμενου για την αγορά του κουπονιού ή του δελτίου ή του λαχείου που κέρδισε. Για να αποδειχθεί η είσπραξη κέρδους από τυχερό παιχνίδι του ΟΠΑΠ ή λαχείο θα πρέπει ο φορολογούμενος να έχει στη διάθεσή του τη σχετική βεβαίωση από τον O.Π.A.Π. ή από την εταιρία που διενεργεί τις κληρώσεις των Λαχείων.
Επίδομα ανεργίας του Ο.Α.Ε.Δ
→ Τα ποσά που έχουν εισπραχθεί από τον ΟΑΕΔ και αφορούν επιδόματα ανεργίας, επίδομα μακροχρονίων ανέργων, εποχικό επίδομα και άλλες παροχές του ΟΑΕΔ μπορούν να καλύψουν τεκμήρια διαβίωσης.
Αποζημιώσεις
→ Οι αποζημιώσεις λόγω διακοπής εργασιακών σχέσεων καθώς και οι αποζημιώσεις από δικαστική διαμάχη και δικαστική απόφαση.
Συμπέρασμα
Τα τεκμήρια είναι η μεγαλύτερη παγίδα πρόσθετων φόρων για τα νοικοκυριά. Θα πρέπει να υπάρχει μεγάλη προσοχή στην σωστή αντιμετώπισή τους. Καλό είναι να συμβουλεύεστε πριν κάνετε κάτι τους ειδικούς όπως για παράδειγμα ο λογιστής σας. Η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει τη μείωση των τεκμηρίων διαβίωσης κατά 30% μεσοσταθμικά από 1/1/2025. Μεγάλη προσοχή λοιπόν τα λάθη πληρώνονται…
Παναγιώτης Ράγγος-Λογιστής Φοροτεχνικός Α΄ Τάξης
