Έπειτα από σχεδόν δύο εβδομάδες σε μυστικό καταφύγιο εν μέσω του πολέμου μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, ο 86χρονος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενδέχεται να εκμεταλλευτεί την προσωρινή εκεχειρία για να επιστρέψει στη δημόσια ζωή.
Πληροφορίες θέλουν τον Χαμενεΐ να παραμένει σε απομόνωση λόγω φόβων για ισραηλινή απόπειρα δολοφονίας, ενώ ακόμη και κορυφαία κυβερνητικά στελέχη φέρεται να μην έχουν καμία πρόσβαση σε αυτόν. Παρά την παύση των εχθροπραξιών που μεσολάβησαν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο Εμίρης του Κατάρ, η ισραηλινή ηγεσία δεν αποκλείει μια μελλοντική επίθεση.
Η επιστροφή του θα σημάνει και την επιστροφή σε μια κατεστραμμένη πραγματικότητα
Αν τελικά εμφανιστεί, θα αντικρίσει μια χώρα πληγωμένη, με σοβαρές ανθρώπινες και υλικές απώλειες. Ο Χαμενεΐ αναμένεται να συνεχίσει την εμφάνισή του στα κρατικά μέσα δηλώνοντας «νίκη», ωστόσο είναι φανερό ότι η εποχή άλλαξε – και μαζί της και η εικόνα του. Η πολιτική και στρατιωτική του ισχύς έχει σοβαρά διαβρωθεί.
Το στρατιωτικό πλήγμα και η κρίση των πυρηνικών εγκαταστάσεων
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ισραήλ κατέλαβε άμεσα τον εναέριο χώρο του Ιράν, πλήττοντας κρίσιμες στρατιωτικές υποδομές και σκοτώνοντας ανώτατους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης και του στρατού. Οι συνεχείς επιδρομές δείχνουν σοβαρή αποδυνάμωση των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων.
Οι ζημιές φαίνεται να έχουν επεκταθεί και στις περιβόητες πυρηνικές εγκαταστάσεις, για τις οποίες το Ιράν υπέστη δεκαετίες κυρώσεων και οικονομική απομόνωση. Η καταστροφή τους δεν έχει ακόμη πλήρως αποτιμηθεί, αλλά η επίπτωση θεωρείται τεράστια.
Το κόστος της ιδεολογίας και η πολιτική ευθύνη
Πολλοί Ιρανοί καταλογίζουν στον Αγιατολάχ Χαμενεΐ την ευθύνη για τον πόλεμο, κατηγορώντας τον για την ιδεολογική του εμμονή με την εξάλειψη του Ισραήλ και την εμμονή του στο πυρηνικό πρόγραμμα. Οι επιλογές του θεωρούνται από πολλούς ως καταστροφικές και αποκομμένες από την πραγματικότητα.
Η οικονομία, εξαιτίας των κυρώσεων και της απομόνωσης, έχει καταρρεύσει, μετατρέποντας έναν σημαντικό εξαγωγέα πετρελαίου σε σκιά του εαυτού του. Όπως σημειώνει η ερευνήτρια Λίνα Χατίμπ, αυτή ίσως να είναι η αρχή του τέλους για το θεοκρατικό καθεστώς όπως το γνωρίζουμε.
Τριγμοί στο καθεστώς και ρωγμές στην εξουσία
Μέσα στον πόλεμο εμφανίστηκαν και τα πρώτα σημάδια εσωτερικής αμφισβήτησης. Ορισμένα υψηλόβαθμα στελέχη φέρεται να ζήτησαν από ανώτερους θρησκευτικούς μελετητές στην ιερή πόλη Κομ να παρέμβουν ώστε να ξεκινήσει αλλαγή ηγεσίας.
Κατά τον καθηγητή Αλί Ανσάρι, υπάρχει ξεκάθαρη εσωτερική διάσταση απόψεων στην κορυφή της ηγεσίας, ενώ παράλληλα η δυσαρέσκεια του λαού μεγαλώνει συνεχώς.
Ο λαός συσπειρώνεται – όχι για το καθεστώς, αλλά για τον συνάνθρωπο
Κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών, οι Ιρανοί έδειξαν αλληλεγγύη και ενότητα, όχι προς το καθεστώς αλλά μεταξύ τους. Φιλοξένησαν πρόσφυγες, μείωσαν τιμές αγαθών και στάθηκαν δίπλα ο ένας στον άλλον σε μια ένδειξη κοινωνικής συνοχής απέναντι στην κρίση.
Ωστόσο, ενώ πολλοί εύχονται την ανατροπή του καθεστώτος, είναι επιφυλακτικοί απέναντι σε μια εξωτερικά επιβεβλημένη αλλαγή, φοβούμενοι ότι κάτι τέτοιο θα οδηγήσει σε χάος.
Αδύναμη αντιπολίτευση, αβέβαιο μέλλον
Παρά τις αποτυχίες του καθεστώτος, η αντιπολίτευση στο εσωτερικό έχει διαλυθεί εδώ και δεκαετίες. Οι ηγέτες της είναι είτε στη φυλακή είτε στο εξωτερικό και δεν έχουν καταφέρει να οργανωθούν αποτελεσματικά.
Ακόμη και σε περίπτωση κατάρρευσης του καθεστώτος, πολλοί φοβούνται ότι η επόμενη μέρα δεν θα φέρει ελπίδα, αλλά χάος, καθώς λείπει μια συγκροτημένη εναλλακτική πρόταση εξουσίας.
Ο φόβος της καταστολής πλανάται ξανά
Μετά την εκεχειρία, πολλοί Ιρανοί δεν πιστεύουν ότι η ειρήνη θα κρατήσει. Η καταστολή έχει ήδη ξεκινήσει: έξι άτομα εκτελέστηκαν με κατηγορίες για κατασκοπεία υπέρ του Ισραήλ και περίπου 700 συνελήφθησαν.
Μια γυναίκα δήλωσε ότι αυτό που φοβάται περισσότερο από τους βομβαρδισμούς είναι ένα ταπεινωμένο καθεστώς που ξεσπά στον ίδιο του τον λαό. Ο καθηγητής Ανσάρι προειδοποιεί ότι η οργή και η απογοήτευση θα ριζώσουν, όχι απαραίτητα με θεαματική αλλαγή, αλλά σταδιακά και αθόρυβα.
