Η έγκριση της ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες από το πρόσφατο Ecofin ανοίγει τον δρόμο για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία σε 17 χώρες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Η ρήτρα επιτρέπει την πραγματοποίηση πρόσθετων εξοπλιστικών δαπανών έως και 1,5% του ΑΕΠ, οι οποίες δεν θα προσμετρώνται στο έλλειμμα – αν και θα υπολογίζονται στο δημόσιο χρέος.
Καθοριστικής σημασίας είναι η απόφαση να μεταφερθεί το έτος βάσης των στρατιωτικών δαπανών από το 2021 στο 2024. Εάν παρέμενε το 2021 –έτος κατά το οποίο οι ελληνικές αμυντικές δαπάνες ξεπερνούσαν το 3% του ΑΕΠ– η χώρα θα στερούνταν κάθε δυνατότητα δημοσιονομικού ελιγμού. Με τη νέα βάση, δημιουργείται πρόσθετος χώρος 0,3% του ΑΕΠ ή περίπου 500 εκατ. ευρώ.
Ο «κουμπαράς» της ΔΕΘ και η στρατηγική αξιοποίηση
Τα επιπλέον 500 εκατ. ευρώ αναμένεται να προστεθούν στον «κουμπαρά» των 1 δισ. ευρώ που έχει σχηματιστεί από τη συγκράτηση των πρωτογενών δαπανών και τα πρόσθετα έσοδα από την πάταξη της φοροδιαφυγής. Συνολικά διαμορφώνεται ένα πακέτο ελαφρύνσεων ύψους 1,5 δισ. ευρώ, το οποίο αναμένεται να ανακοινώσει ο πρωθυπουργός στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης τον Σεπτέμβριο.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης χαρακτήρισε την εξέλιξη «στρατηγική νίκη» για την Ελλάδα, σημειώνοντας πως «η χώρα μας, που υπερασπίζεται τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, έχει ανάγκη από τα κατάλληλα εργαλεία για την αποτελεσματική άμυνά της». Όπως επισήμανε, η Ελλάδα ήταν από τα πρώτα κράτη που υπέβαλαν αίτημα για εξαίρεση των αμυντικών δαπανών από τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Συντονισμένη εφαρμογή και έλεγχος έως το 2028
Η ρήτρα διαφυγής θα εφαρμοστεί από το 2025 έως το 2028, με δυνατότητα παράτασης ενός έτους. Θα συνοδεύεται από ετήσιους ελέγχους εφαρμογής από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία επισημαίνει ότι πρόκειται για προσωρινή χαλάρωση και όχι για μόνιμο μέτρο.
Για την Ελλάδα, η ρήτρα συνδέεται με το νέο 12ετές Μακροπρόθεσμο Πρόγραμμα Αμυντικού Εξοπλισμού (2025-2036), το οποίο προβλέπει αύξηση των αμυντικών δαπανών από 2,2% του ΑΕΠ το 2024, σε 2,3% το 2025 και 2,5% το 2026.
Η Κομισιόν εκτιμά ότι η αξιοποίηση της ρήτρας από τη χώρα μας θα έχει σωρευτική επίπτωση στο έλλειμμα κατά 1,2% του ΑΕΠ και στο χρέος κατά 1,8% του ΑΕΠ έως το 2028. Για να διατηρηθεί η ισορροπία, προτείνει ετήσιες δημοσιονομικές παρεμβάσεις ύψους 0,2% του ΑΕΠ (περίπου 500 εκατ. ευρώ) για τέσσερα χρόνια ή εναλλακτικά 0,1% για επταετία.
Υπενθύμιση: προσωρινό μέτρο, όχι «λευκή επιταγή»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποιεί ότι η ρήτρα διαφυγής δεν αποτελεί «λευκή επιταγή» για ανεξέλεγκτες δαπάνες. Από το 2029 ξεκινά ο δεύτερος κύκλος αξιολόγησης, με έμφαση στην αποκατάσταση της δημοσιονομικής σταθερότητας και αυστηρότερους κανόνες για το χρέος και το έλλειμμα. Στόχος είναι να αποφευχθεί οποιοσδήποτε εκτροχιασμός μετά την περίοδο ευελιξίας.
Οι Βρυξέλλες καλούν τα κράτη-μέλη να είναι έτοιμα για τις αναγκαίες προσαρμογές, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών σε βάθος χρόνου.
