Η προσωρινή αποκλιμάκωση της κρίσης για τη Γροιλανδία από τον Ντόναλντ Τραμπ έφερε μια ανάσα στην Ευρώπη, χωρίς όμως να άρει τη βαθιά δυσπιστία απέναντι στην Ουάσινγκτον. Οι «κωλοτούμπες» του Λευκού Οίκου σε εμπόριο, ασφάλεια και Ουκρανία αναγκάζουν την ΕΕ να σχεδιάζει άμυνα απέναντι σε έναν σύμμαχο που λειτουργεί πλέον ως παράγοντας αστάθειας.
Η έκτακτη σύνοδος κορυφής στις Βρυξέλλες, που συγκλήθηκε υπό το βάρος της απειλής του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει δασμούς και ακόμη και να καταφύγει σε χρήση βίας για τη Γροιλανδία, κατέληξε σε μια εύθραυστη ανακούφιση. Ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε πίσω, προβάλλοντας ένα ασαφές «πλαίσιο» συμφωνίας με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, όμως οι Ευρωπαίοι ηγέτες διατήρησαν τη σύνοδο, αντιλαμβανόμενοι ότι το πρόβλημα δεν είναι η Γροιλανδία, αλλά η προβλεψιμότητα της ίδιας της Ουάσινγκτον.
Η «νίκη» της ΕΕ και η επόμενη μέρα στο εμπόριο
Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές πηγές, η απειλή ενεργοποίησης του αντι-εκβιαστικού μηχανισμού της ΕΕ και η προετοιμασία ενός σκληρού εμπορικού «οπλοστασίου» συνέβαλαν στην αναδίπλωση του Τραμπ. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα μίλησε για «θετική» εξέλιξη στο μέτωπο των δασμών, υπογραμμίζοντας ότι στόχος παραμένει η σταθεροποίηση των εμπορικών σχέσεων με τις ΗΠΑ, αλλά με σαφή διάθεση άμυνας απέναντι σε κάθε μορφή καταναγκασμού.
Η ουσία είναι ότι οι Βρυξέλλες έδειξαν πως δεν διστάζουν να αξιοποιήσουν τα θεσμικά εργαλεία ισχύος τους. Όμως η έλλειψη λεπτομερειών για το υποτιθέμενο «πλαίσιο» συμφωνίας, ακόμη και για τους άμεσα εμπλεκόμενους – με τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας Γιενς-Φρέντερικ Νίλσεν να δηλώνει άγνοια – αποκαλύπτει το βαθμό αβεβαιότητας. Η αναμενόμενη επαναδιαπραγμάτευση της αμερικανο-δανικής αμυντικής συμφωνίας του 1951 για τη Γροιλανδία ανοίγει νέο γύρο γεωπολιτικού παζαριού στην Αρκτική, με τη Δανία να θέτει ως κόκκινη γραμμή την κυριαρχία της αλλά να αποδέχεται μόνιμη νατοϊκή παρουσία στην περιοχή.
Ένας «σύμμαχος» που λειτουργεί ως παράγοντας ρίσκου
Πίσω από την επιμέρους κρίση κρύβεται η δομική μετατόπιση των διατλαντικών σχέσεων. Ευρωπαίος διπλωμάτης συνοψίζει το κλίμα με τη φράση: «είμαστε ένα tweet μακριά από την επόμενη κρίση». Η ΕΕ βλέπει τον Τραμπ να αμφισβητεί όχι μόνο εμπορικούς κανόνες, αλλά και θεμελιώδεις αξίες και θεσμούς, από το διεθνές δίκαιο μέχρι τον ρόλο του ΟΗΕ. Η πρότασή του για ένα εναλλακτικό «Συμβούλιο Ειρήνης» εκτός πλαισίου ΟΗΕ αντιμετωπίστηκε με «σοβαρές επιφυλάξεις» από τους Ευρωπαίους, που φοβούνται υπονόμευση του Καταστατικού Χάρτη.
Ταυτόχρονα, η ήπειρος αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες για να μειώσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ, χωρίς ωστόσο να μπορεί ακόμη να υποκαταστήσει την αμερικανική ισχύ στο ουκρανικό μέτωπο και στην αποτροπή της Ρωσίας. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έστειλε σκληρό μήνυμα, προειδοποιώντας ότι ο Τραμπ «δεν θα ακούσει αυτήν την Ευρώπη» αν δεν εξελιχθεί σε «πραγματική παγκόσμια δύναμη».
Η στρατηγική πρόκληση για την ΕΕ
Η τρέχουσα αποκλιμάκωση στο θέμα της Γροιλανδίας μοιάζει περισσότερο με αναβολή παρά με λύση. Η ΕΕ καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη διατήρησης των διατλαντικών δεσμών και στην επιβολή κόκκινων γραμμών απέναντι σε μια Ουάσινγκτον που δεν διστάζει να αγγίξει ζητήματα κυριαρχίας συμμάχων. Η συζήτηση για την «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης, μέχρι πρότινος θεωρητική, μετατρέπεται σε επείγον πολιτικό ζητούμενο.
Η κρίση της Γροιλανδίας λειτούργησε ως stress test: έδειξε ότι η ΕΕ μπορεί να αντιδράσει συντεταγμένα, αλλά και ότι παραμένει ευάλωτη σε αιφνίδιες κινήσεις του Λευκού Οίκου. Όσο η ήπειρος παραμένει «ένα tweet μακριά» από την επόμενη σύγκρουση, η διαχείριση του ρίσκου που λέγεται Ντόναλντ Τραμπ θα παραμείνει κεντρικό ζήτημα ευρωπαϊκής στρατηγικής.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η υπόθεση Γροιλανδίας δείχνει πως η εποχή της αυτόματης ευθυγράμμισης με τις ΗΠΑ έχει τελειώσει· η Ευρώπη είτε θα αποκτήσει πραγματική ισχύ και ενιαία φωνή, είτε θα συνεχίσει να αντιδρά σπασμωδικά σε έναν απρόβλεπτο, αλλά αναντικατάστατο, σύμμαχο.
#ΗΠΑ #ΕΕ #Γροιλανδία #Trump #NATO #Ουκρανία
