Η αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα και η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο ανέδειξαν με ωμό τρόπο ότι στο διεθνές σύστημα εξακολουθεί να κυριαρχεί το «δίκαιο του ισχυρού». Η αμήχανη αντίδραση της Ευρώπης φανερώνει τα δομικά όρια μιας ηπείρου ενεργειακά και στρατηγικά εξαρτημένης από τις ΗΠΑ.
Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, με την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο και την de facto ανάληψη ελέγχου σε κρίσιμα ενεργειακά assets, δεν αποτελεί ιστορική εξαίρεση αλλά συνέχεια μιας μακράς αμερικανικής παράδοσης επεμβάσεων στην «πίσω αυλή» της Ουάσιγκτον. Από τη Γουατεμάλα και τη Χιλή μέχρι τον Παναμά και τον Μανουέλ Νοριέγκα το 1989, το μοτίβο είναι επαναλαμβανόμενο: στρατιωτική ισχύς, πολιτική ανατροπή, αξιοποίηση στρατηγικών πόρων.
Σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ανοιχτά ότι «οι ΗΠΑ θα κυβερνήσουν τη Βενεζουέλα», έχοντας ήδη δεσμεύσει 1,9 εκατ. βαρέλια βενεζουελάνικου πετρελαίου με τη φράση «θα τα κρατήσουμε». Έτσι επιβεβαιώνεται εκ των υστέρων η προειδοποίηση του Ούγκο Τσάβες από το 2009, ότι μια Αμερική που σταδιακά στερεύει από φθηνό εγχώριο πετρέλαιο θα στραφεί αναπόφευκτα στα τεράστια αποθέματα της Βενεζουέλας.
Το διεθνές δίκαιο ως εργαλείο ισχύος
Η συζήτηση που άνοιξε διεθνώς δεν αφορά μόνο τη νομιμότητα της επέμβασης, αλλά κυρίως τη λειτουργία του ίδιου του διεθνούς δικαίου. Πουθενά δεν προβλέπεται ότι η μη αναγνώριση ενός καθεστώτος επιτρέπει την παραβίαση της κυριαρχίας μιας χώρας ή την απαγωγή του ηγέτη της, όσο αυταρχικό κι αν θεωρείται το καθεστώς. Ούτε αναγνωρίζεται σε οποιοδήποτε κράτος ο ρόλος του αυτόκλητου «τιμωρού» που εξαπολύει σταυροφορίες «εκπολιτισμού».
Ωστόσο, σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας και έντονου ανταγωνισμού για πόρους, η γραμματική του διεθνούς δικαίου διαβάζεται «δημιουργικά». Το δίκαιο τείνει να ταυτίζεται με το συμφέρον του ισχυρού και οι κανόνες ερμηνεύονται ad hoc. Η τρέχουσα κρίση στη Βενεζουέλα, με τον ΟΗΕ να μιλά για ευθεία παραβίαση του Χάρτη του, αναδεικνύει αυτήν ακριβώς την εργαλειοποίηση των κανόνων.
Η ευρωπαϊκή αμηχανία και τα όρια της αυτονομίας
Εκεί όμως που το φαινόμενο αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι στην ευρωπαϊκή αντίδραση. Η ΕΕ, βαθιά προσδεδεμένη επί δεκαετίες στο αμερικανικό άρμα –οικονομικά, στρατιωτικά, ιδεολογικά και πολιτισμικά– εμφανίζεται ανίκανη να αρθρώσει αυτόνομο λόγο. Δηλώσεις όπως η επίκληση «σύνθετης νομικής αξιολόγησης» από τον καγκελάριο Μερτς ή το «δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των ενεργειών» από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, αποτυπώνουν μια Ευρώπη που αποφεύγει συστηματικά να συγκρουστεί με την Ουάσιγκτον.
Η στάση αυτή μπορεί να χαρακτηριστεί, όχι άδικα, ως εργαλειοποίηση του διεθνούς δικαίου: αυστηρή ρητορική όταν ο παραβάτης είναι αντίπαλος, επιλεκτική σιωπή όταν πρόκειται για στρατηγικό σύμμαχο. Ακόμη κι αν κάποιος απορρίπτει τον όρο «ηθική παρακμή», είναι δύσκολο να αρνηθεί ότι η εξάρτηση καθίσταται έτσι αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Όσο η Ευρώπη αποφεύγει να συγκροτήσει ενιαία στρατηγική ισχύος –ενεργειακή, αμυντική, βιομηχανική– τόσο θα περιορίζεται στον ρόλο του σχολιαστή των αποφάσεων άλλων.
Ενεργειακή ασφάλεια και στρατηγική ωρίμανση
Η κρίση στη Βενεζουέλα λειτουργεί ως ακόμη ένα καμπανάκι για την ήπειρο. Μπορεί βραχυπρόθεσμα η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου να μην επηρεάστηκε, με τις τιμές TTF να υποχωρούν, αλλά η δομική εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές ενέργειας παραμένει. Η μετάβαση σε μια πιο πράσινη και αυτάρκη ενεργειακή αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο περιβαλλοντική επιλογή, αλλά προϋπόθεση γεωπολιτικής αυτονόμησης.
Χωρίς επενδύσεις σε κοινή άμυνα, χωρίς πραγματική ενοποίηση αγορών ενέργειας και χωρίς βούληση ανάληψης πολιτικού κόστους απέναντι σε συμμάχους, η Ευρώπη θα συνεχίσει να αντιδρά, αντί να προλαμβάνει. Η υπόθεση Βενεζουέλα αποκαλύπτει ότι η ήπειρος βρίσκεται ακόμη μακριά από το να λειτουργήσει ως αυτόνομος πόλος ισχύος σε έναν κόσμο που επανέρχεται σε λογικές σκληρής ισχύος.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η ευρωπαϊκή αδυναμία απέναντι στην αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα δεν είναι συγκυριακή, αλλά σύμπτωμα βαθύτερης στρατηγικής ανωριμότητας: όσο η ΕΕ δεν μεταφράζει την οικονομική της ισχύ σε ενεργειακή και αμυντική αυτονομία, θα παραμένει θεατής σε ένα παιχνίδι που παίζουν άλλοι για λογαριασμό της.
#Ευρώπη #ΗΠΑ #Βενεζουέλα #ΔιεθνέςΔίκαιο #Ενέργεια
