Η ΕΕ επιχειρεί να μειώσει την επικίνδυνη εξάρτησή της από τις αμερικανικές ψηφιακές πλατφόρμες, σε μια συγκυρία κλιμακούμενων τριβών με την Ουάσινγκτον υπό τον Ντόναλντ Τραμπ. Όμως το κόστος, ο χρόνος και οι παγιωμένες συνήθειες απειλούν να προσγειώσουν τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες ψηφιακής κυριαρχίας.
Η ευρωπαϊκή οικονομία – από τις τράπεζες και την υγεία έως τις δημόσιες υπηρεσίες – «τρέχει» σε υποδομές που ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανικούς κολοσσούς όπως Amazon, Microsoft, Google, αλλά και από πρωτοπόρους της τεχνητής νοημοσύνης όπως η OpenAI και η Anthropic. Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η ΕΕ εξαρτάται από μη κοινοτικούς παρόχους για πάνω από το 80% των ψηφιακών προϊόντων, υπηρεσιών, υποδομών και δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, δημιουργώντας βαθύ στρατηγικό ρίσκο.
Η γεωπολιτική αφύπνιση της Ευρώπης
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι απειλές δασμών και οι αλλοπρόσαλλες κινήσεις γύρω από τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως σοκ για τις Βρυξέλλες. Η συνειδητοποίηση ότι ο βασικός σύμμαχος είναι ταυτόχρονα απρόβλεπτος επιταχύνει τη συζήτηση για «ψηφιακή κυριαρχία». Η εξάρτηση από λίγους παρόχους cloud σημαίνει ότι τεχνικές βλάβες, γεωπολιτικές εντάσεις ή κακόβουλες ενέργειες μπορούν να παραλύσουν κρίσιμες λειτουργίες κράτους και αγοράς.
Όπως επισημαίνει ο ερευνητής Johan Linåker, η ευρωπαϊκή δημόσια διοίκηση υπέφερε επί δεκαετίες από «σύνδρομο άνεσης»: συντηρητικές προμήθειες, αποστροφή στο ρίσκο, προτίμηση στο status quo. Η γεωπολιτική όμως προσθέτει μια νέα, πιο επικίνδυνη διάσταση στο ήδη προβληματικό μείγμα υψηλών αδειών χρήσης και χαμηλής καινοτομίας.
Eurostack και ο λογαριασμός της ανεξαρτησίας
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κομισιόν δημιούργησε για πρώτη φορά χαρτοφυλάκιο «τεχνολογικής κυριαρχίας, ασφάλειας και δημοκρατίας», με την Επίτροπο Henna Virkkunen να αναλαμβάνει τη διαμόρφωση πολιτικών μείωσης της εξάρτησης. Παράλληλα, το κίνημα Eurostack, που ιδρύθηκε το 2024, φιλοδοξεί να οικοδομήσει μια αυτόνομη ευρωπαϊκή ψηφιακή στοίβα υποδομών, υπηρεσιών και λογισμικού, ευθυγραμμισμένη με τους στόχους βιωσιμότητας της ΕΕ.
Όμως οι αριθμοί προσγειώνουν τις φιλοδοξίες: think tank εκτιμά ότι θα χρειαστεί περίπου μια δεκαετία και περί τα 300 δισ. ευρώ για να υλοποιηθεί το Eurostack, ενώ μια πιο επιθετική εκτίμηση από αμερικανική εμπορική ένωση ανεβάζει το κόστος πάνω από τα 5 τρισ. ευρώ. Η διάγνωση είναι σαφής: η Ευρώπη διαθέτει ταλέντο και επιχειρηματικά μυαλά, αλλά της λείπουν οι τεράστιες, συνεκτικές επενδύσεις και η επαρκής ζήτηση για να κλιμακώσει ανταγωνιστικά οικοσυστήματα.
Ανοικτός κώδικας, τοπικά παραδείγματα και τα όρια της «αποσύνδεσης»
Γαλλία, Γερμανία, Κάτω Χώρες και Ιταλία στρέφονται όλο και περισσότερο σε λύσεις ανοικτού κώδικα, που επιτρέπουν έλεγχο, προσαρμογή και κοινή χρήση λογισμικού, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα και την κυριαρχία. Πρωτοβουλίες όπως τα Switch to EU και european-alternatives.eu καταγράφουν ευρωπαϊκές ή «φιλικές προς την Ευρώπη» εναλλακτικές σε X, Gmail και άλλες αμερικανικές πλατφόρμες.
Υπάρχουν ήδη χειροπιαστά παραδείγματα: η πόλη Helsingborg στη Σουηδία δοκιμάζει πώς θα λειτουργούσαν οι δημόσιες υπηρεσίες σε ψηφιακό μπλακ-άουτ, ενώ το γερμανικό κρατίδιο Schleswig-Holstein αντικαθιστά σταδιακά τα συστήματα Microsoft με ανοικτού κώδικα λύσεις, έχοντας ακυρώσει σχεδόν το 80% των αδειών Microsoft και στοχεύοντας σε σχεδόν πλήρη απεξάρτηση από τη Big Tech έως το τέλος της δεκαετίας.
Ωστόσο, ακόμη και προσχέδιο ευρωπαϊκής στρατηγικής παραδέχεται ότι πλήρης «αποσύζευξη» από τις ΗΠΑ είναι μη ρεαλιστική. Η συνεργασία με αμερικανικούς, αλλά και κινεζικούς, ιαπωνικούς, ινδικούς και κορεατικούς παίκτες θα παραμείνει κομμάτι της αλυσίδας αξίας. Το διακύβευμα δεν είναι η αυτάρκεια, αλλά η μείωση του μονομερούς ρίσκου και η αντιμετώπιση της ψηφιακής υποδομής ως κρίσιμου, στρατηγικού περιουσιακού στοιχείου.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η ευρωπαϊκή συζήτηση για ψηφιακή κυριαρχία θυμίζει την ενεργειακή εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο πριν την κρίση: όλοι γνώριζαν τον κίνδυνο, λίγοι επένδυαν σοβαρά στην εναλλακτική. Αν η ΕΕ δεν μετατρέψει τα φιλόδοξα σχέδια τύπου Eurostack σε δεσμευτικά χρηματοδοτικά και βιομηχανικά προγράμματα, κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια «στρατηγική αυτογνωσία χωρίς ισχύ». Για χώρες όπως η Ελλάδα, που τρέχουν ψηφιακό μετασχηματισμό πάνω σε ξένες πλατφόρμες, η συμμετοχή σε ευρωπαϊκές ανοικτές υποδομές δεν είναι ιδεολογική πολυτέλεια, αλλά ασφάλιση έναντι του επόμενου γεωπολιτικού σοκ.
#ΕΕ #BigTech #ψηφιακή_κυριαρχία #τεχνολογία
