Με μια προκλητική ανάρτηση ο Ντόναλντ Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να επικαλεστεί το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ για την κρίση στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού, βαφτίζοντας την παράτυπη μετανάστευση «εισβολή». Η ρητορική αυτή κλιμακώνει την πίεση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους και επαναφέρει ερωτήματα για τη συνοχή της Συμμαχίας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέρχεται με μια κίνηση υψηλού συμβολισμού, προτείνοντας –έστω και σε επίπεδο ρητορικής– την επίκληση του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ ώστε συμμαχικά στρατεύματα να αναπτυχθούν στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού. Με ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η παράτυπη μετανάστευση συνιστά «εισβολή» και ότι η Συμμαχία θα μπορούσε να κληθεί να προστατεύσει τα νότια σύνορα των ΗΠΑ, «απελευθερώνοντας» πόρους της Συνοριοφυλακής.
Εργαλειοποίηση του ΝΑΤΟ και μήνυμα προς την Ευρώπη
Παρότι δεν είναι σαφές αν πρόκειται για σοβαρή πολιτική πρόθεση ή για «δοκιμαστικό μπαλόνι», η κίνηση εντάσσεται στη σταθερή τακτική του Τραμπ να μετατρέπει το ΝΑΤΟ σε εργαλείο πίεσης προς τους συμμάχους. Ο Λευκός Οίκος έχει επανειλημμένα κατηγορήσει Ευρωπαίους και Καναδά ότι «ζούνε εις βάρος» της αμερικανικής ισχύος, απαιτώντας μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες και περισσότερες δεσμεύσεις σε επιχειρήσεις που εξυπηρετούν πρωτίστως αμερικανικά συμφέροντα.
Η ιδέα να χρησιμοποιηθεί η ρήτρα συλλογικής άμυνας για ένα θέμα εσωτερικής ασφάλειας και μεταναστευτικού ελέγχου συνιστά σαφή ανατροπή της παραδοσιακής ερμηνείας της. Το Άρθρο 5 προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, ενεργοποιώντας υποχρέωση συνδρομής. Μέχρι σήμερα έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά: μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, όταν οι σύμμαχοι στάθηκαν στο πλευρό των ΗΠΑ στον πόλεμο στο Αφγανιστάν.
Αμφισβήτηση θυσιών συμμάχων και πολιτικό κόστος
Οι πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ ότι το Άρθρο 5 είναι «μονόπλευρο» και ότι Ευρωπαίοι και Καναδάς ίσως δεν ανταποκριθούν σε μελλοντική κλήση, έχουν ήδη προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στις πρωτεύουσες που πλήρωσαν βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές στο Αφγανιστάν. Η νέα του αναφορά ότι τα συμμαχικά στρατεύματα «έμειναν λίγο πιο πίσω, μακριά από την πρώτη γραμμή» προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη χώρα με τις δεύτερες μεγαλύτερες απώλειες μετά τις ΗΠΑ.
Βρετανοί πολιτικοί από όλο το φάσμα –από τον ηγέτη των Φιλελεύθερων Δημοκρατών Εντ Ντέιβι έως την Εργατική βουλευτή Έμιλι Θόρνμπερι– χαρακτήρισαν τις δηλώσεις «απόλυτη προσβολή» προς τους πεσόντες. Συντηρητικοί βουλευτές με πολεμική θητεία στο Αφγανιστάν μίλησαν δημοσίως για «θλιβερή απαξίωση» της θυσίας των στρατιωτών του Ηνωμένου Βασιλείου και άλλων συμμάχων.
Αναθεώρηση των κανόνων ή διαπραγματευτικό χαρτί;
Η πρόθεση του Τραμπ να «τεντώσει» την έννοια της συλλογικής άμυνας μέχρι τα σύνορα με το Μεξικό θυμίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε στο παρελθόν την ιδέα αγοράς της Γροιλανδίας: αρχικά ως φαινομενικό αστεϊσμό, που σταδιακά μετατράπηκε σε σοβαρή πολιτική επιδίωξη, αιφνιδιάζοντας και ενοχλώντας τους συμμάχους. Το ίδιο μοτίβο φαίνεται να επαναλαμβάνεται, με στόχο να δοκιμαστούν τα όρια ανοχής της Ευρώπης και να αναγκαστούν οι εταίροι να τοποθετηθούν δημόσια.
Σε ένα περιβάλλον ήδη επιβαρυμένο από εμπορικές εντάσεις και διαφωνίες για τη στρατηγική απέναντι σε Ρωσία, Κίνα και Ιράν, η συζήτηση για πιθανή επίκληση του Άρθρου 5 στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού απειλεί να ανοίξει νέο μέτωπο εντός της Συμμαχίας, με άμεσες συνέπειες για την αξιοπιστία του ΝΑΤΟ ως μηχανισμού αποτροπής.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η κίνηση Τραμπ δεν είναι απλώς εσωτερική προεκλογική ρητορική για το μεταναστευτικό· είναι μοχλός πίεσης προς τους συμμάχους, που μετατρέπει το Άρθρο 5 από ασπίδα συλλογικής ασφάλειας σε διαπραγματευτικό χαρτί. Αν αυτή η λογική επικρατήσει, η Ευρώπη θα βρεθεί μπροστά στο δίλημμα είτε να αποδεχθεί μια de facto αναθεώρηση των κανόνων του ΝΑΤΟ είτε να συγκρουστεί ανοιχτά με την Ουάσιγκτον για τον ίδιο τον ορισμό της «ένοπλης επίθεσης» και της συμμαχικής αλληλεγγύης.
#ΗΠΑ #ΝΑΤΟ #Τραμπ #Άρθρο5 #Μεταναστευτικό
