Το Ιράν βρίσκεται στη μεγαλύτερη αντικαθεστωτική αναταραχή των τελευταίων ετών, με δεκάδες πόλεις σε εξέγερση, εκατοντάδες θύματα και μαζικές συλλήψεις, ενώ το καθεστώς απειλεί τους διαδηλωτές ακόμη και με θανατική ποινή. Την ίδια ώρα η Ουάσινγκτον αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μεγάλης κλίμακας στρατιωτικής επιχείρησης, κλιμακώνοντας δραματικά τον γεωπολιτικό κίνδυνο στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν στο Ιράν εξελίσσονται σε de facto λαϊκή εξέγερση, με συγκρούσεις σε τουλάχιστον 185 πόλεις και στις 31 επαρχίες της χώρας. Η σχεδόν πλήρης διακοπή του διαδικτύου και διακοπές ρεύματος δυσχεραίνουν την ανεξάρτητη επαλήθευση, ωστόσο οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διεθνή ΜΜΕ συγκλίνουν σε εικόνα μαζικής, βίαιης καταστολής.
Σύμφωνα με την οργάνωση Human Rights Activists, που εδρεύει στις ΗΠΑ, οι νεκροί ανέρχονται τουλάχιστον σε 116, με άλλες πηγές να μιλούν για εκατόμβη θυμάτων και πάνω από 2.600 συλλήψεις. Μαρτυρίες από γιατρούς σε Τεχεράνη και άλλες πόλεις περιγράφουν πρωτοφανή αριθμό τραυματιών από σφαίρες στο κεφάλι και στο στήθος, κάτι που δείχνει πρόθεση εξουδετέρωσης και όχι απλής διάλυσης συγκεντρώσεων.
Κλιμάκωση καταστολής και απειλές θανατικής ποινής
Το καθεστώς επιχειρεί να ποινικοποιήσει συλλήβδην την εξέγερση. Η κρατική τηλεόραση χαρακτηρίζει τους διαδηλωτές «τρομοκράτες», ενώ ο γενικός εισαγγελέας Μοχάμεντ Μοβαχέντι Αζάντ προειδοποίησε ότι όποιος συμμετέχει σε διαμαρτυρίες μπορεί να θεωρηθεί «εχθρός του Θεού», κατηγορία που στο ιρανικό δίκαιο επισύρει τη θανατική ποινή.
Παράλληλα, φιλοκαθεστωτικά μέσα, όπως το πρακτορείο Fars και η Λέσχη Νέων Δημοσιογράφων, προβάλλουν περιστατικά δολοφονιών μελών της εθελοντικής δύναμης Basij και αστυνομικών, επιχειρώντας να ενισχύσουν το αφήγημα περί «ένοπλων ταραχοποιών». Ωστόσο, επαληθευμένα βίντεο από το Associated Press και άλλες πλατφόρμες δείχνουν χιλιάδες άοπλους διαδηλωτές σε χαοτικές σκηνές, με τις δυνάμεις ασφαλείας να κάνουν εκτεταμένη χρήση πραγματικών πυρών.
Η εικόνα αστάθειας επιτείνεται από την αναστολή αεροπορικών συνδέσεων: Austrian Airlines και Turkish Airlines ακύρωσαν πτήσεις προς ιρανικές πόλεις ως προληπτικό μέτρο, ένδειξη ότι οι ξένοι παίκτες αξιολογούν ως υψηλό τον κίνδυνο περαιτέρω αποσταθεροποίησης.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και ο κίνδυνος περιφερειακής ανάφλεξης
Η Ουάσινγκτον εμφανίζεται πολιτικά ευθυγραμμισμένη με τους διαδηλωτές. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ενώ δημόσια δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ στηρίζουν τον γενναίο λαό του Ιράν». Τρεις ισραηλινές πηγές αναφέρουν ότι το Ισραήλ έχει τεθεί σε κατάσταση υψηλού συναγερμού ενόψει πιθανής αμερικανικής επέμβασης.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, μέσω συνεχών δηλώσεων, έχει προειδοποιήσει την ιρανική ηγεσία κατά της χρήσης βίας και τονίζει ότι οι ΗΠΑ είναι «έτοιμες να βοηθήσουν» τους διαδηλωτές. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, στο τραπέζι βρίσκεται σενάριο μεγάλης κλίμακας αεροπορικής επιχείρησης με πλήγματα σε πολλαπλούς στρατιωτικούς στόχους στο Ιράν – εξέλιξη που θα αναδιαμόρφωνε ριζικά τον γεωπολιτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής.
Η κοινωνική έκρηξη έχει σαφές οικονομικό υπόβαθρο: οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου με αφορμή την κατάρρευση του ριάλ, το οποίο έχει χάσει δραματικά την αξία του υπό το βάρος των διεθνών κυρώσεων. Ο συνδυασμός οικονομικής ασφυξίας, αυταρχικής διακυβέρνησης και γενικευμένης διαφθοράς φαίνεται να έχει διαρρήξει το άτυπο κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ καθεστώτος και μεσαίων στρωμάτων.
Σχόλιο SBCTV.gr: Αν η ιρανική κρίση εξελιχθεί σε ανοιχτή σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν, οι επιπτώσεις δεν θα είναι μόνο πολιτικές αλλά και βαθιά οικονομικές: κίνδυνος εκτίναξης τιμών πετρελαίου, ανατροπές σε ενεργειακές ροές προς Ευρώπη και Ασία και νέα αστάθεια στις αγορές. Η έκβαση της εξέγερσης θα κρίνει αν η Τεχεράνη θα παραμείνει αυταρχικός, αλλά προβλέψιμος παίκτης ή αν η περιοχή θα εισέλθει σε παρατεταμένη περίοδο αβεβαιότητας με πολλαπλά μέτωπα σύγκρουσης.
#Ιράν #ΗΠΑ #Διαδηλώσεις #ΜέσηΑνατολή #Γεωπολιτική
