Η βοήθεια προς την Ουκρανία έχει κόστος για την Ελλάδα. Το ερώτημα δεν είναι αν έπρεπε να δοθεί, αλλά τι έχουμε εξασφαλίσει ως ανταπόδοση.
Από την πρώτη στιγμή του πολέμου στην Ουκρανία, η Ελλάδα επέλεξε καθαρά πλευρά. Πολιτική στήριξη, στρατιωτική βοήθεια, πλήρης ευθυγράμμιση με τις κυρώσεις και ενεργός συμμετοχή στο ευρωπαϊκό και νατοϊκό πλαίσιο. Η επιλογή αυτή παρουσιάστηκε κυρίως ως ηθική υποχρέωση και ως αυτονόητη στάση μιας χώρας που ανήκει στη Δύση.
Όμως η διεθνής πολιτική δεν λειτουργεί μόνο με όρους ηθικής. Λειτουργεί με κόστη, ανταλλάγματα και ισοζύγια ισχύος. Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα:
η ελληνική κοινωνία πλήρωσε και συνεχίζει να πληρώνει, χωρίς να είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς έχει πάρει πίσω.
Η βοήθεια δεν είναι δωρεάν – πληρώνεται από τους πολίτες
Η ελληνική στήριξη προς την Ουκρανία δεν περιορίστηκε σε συμβολικές κινήσεις. Είχε και έχει πραγματικές συνέπειες:
-
αποστολή στρατιωτικού υλικού,
-
έμμεση επιβάρυνση της αμυντικής ετοιμότητας,
-
πλήρη συμμετοχή στο καθεστώς κυρώσεων,
-
αποδοχή ενός νέου ενεργειακού και πληθωριστικού περιβάλλοντος.
Το κόστος αυτό δεν αποτυπώνεται πάντα στον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά αποτυπώνεται καθημερινά στους λογαριασμούς ρεύματος, στα καύσιμα, στο σούπερ μάρκετ και στο διαθέσιμο εισόδημα.
Όταν ένας λαός καλείται να αποδεχτεί ακρίβεια και περιορισμό αγοραστικής δύναμης στο όνομα μιας διεθνούς στρατηγικής, η πολιτεία οφείλει να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα:
τι κερδίζουμε ως χώρα;
Ενέργεια: το τίμημα μεταφέρθηκε στα νοικοκυριά
Η αποκοπή της Ευρώπης από τις ρωσικές ενεργειακές πηγές δεν ήταν ουδέτερη απόφαση. Ήταν πολιτική επιλογή με υψηλό κόστος. Η Ελλάδα, ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, επηρεάστηκε δυσανάλογα.
Το αποτέλεσμα ήταν:
-
εκτίναξη τιμών ηλεκτρικής ενέργειας,
-
ανάγκη γενναίων κρατικών επιδοτήσεων,
-
πίεση στα δημόσια οικονομικά,
-
απώλεια αγοραστικής δύναμης για τα νοικοκυριά.
Με απλά λόγια, ο Έλληνας πολίτης πλήρωσε τη γεωπολιτική ευθυγράμμιση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η πληρωμή συνοδεύτηκε από στρατηγική ανταπόδοση.
Γεωπολιτική ευθυγράμμιση χωρίς χειροπιαστά ανταλλάγματα
Η Ελλάδα τοποθετήθηκε ξεκάθαρα στο δυτικό στρατόπεδο. Αυτό από μόνο του δεν είναι πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ότι η ευθυγράμμιση αυτή δεν συνοδεύτηκε από ορατά, μετρήσιμα ανταλλάγματα.
Ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα:
-
ποια ειδική ενίσχυση ασφάλειας εξασφαλίστηκε για την Ανατολική Μεσόγειο,
-
ποια προνομιακή μεταχείριση υπήρξε σε ενεργειακό επίπεδο,
-
ποιος συγκεκριμένος ρόλος κατοχυρώθηκε για την Ελλάδα στο μεταπολεμικό τοπίο.
Στη διεθνή πολιτική, η «σωστή πλευρά της Ιστορίας» δεν αρκεί. Τα ανταλλάγματα είναι αυτά που μετρούν.
???? Ο πρωτογενής τομέας ως «σιωπηλός χρηματοδότης» της ευρωπαϊκής γεωπολιτικής
Η συμμετοχή της Ελλάδας στη στήριξη της Ουκρανίας μέσω της Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι δημοσιονομικά ουδέτερη. Ακόμη κι αν δεν αφαιρείται άμεσα ούτε ένα ευρώ από τα αγροτικά ταμεία, δημιουργείται ένα σωρευτικό δημοσιονομικό και πολιτικό squeeze που πλήττει πρώτα τον πρωτογενή τομέα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει ξεχωριστά πορτοφόλια για κάθε κρίση. Όλες οι μεγάλες πολιτικές –Κοινή Αγροτική Πολιτική, ενέργεια, άμυνα, γεωπολιτική σταθερότητα– ανταγωνίζονται για τον ίδιο περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο. Όταν δεσμεύονται δεκάδες δισεκατομμύρια για τη στήριξη της Ουκρανίας, αυτά τα χρήματα δεν εξαφανίζονται. Απλώς δεν είναι διαθέσιμα αλλού.
Η ΚΑΠ δεν «κόβεται» ονομαστικά για να χρηματοδοτηθεί η Ουκρανία, αλλά:
-
δεν αυξάνεται επαρκώς ώστε να καλύψει το αυξημένο κόστος παραγωγής,
-
φορτώνεται με περισσότερους όρους και περιορισμούς,
-
χάνει πολιτικό βάρος έναντι νέων ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων.
Για την Ελλάδα, όπου ο πρωτογενής τομέας αποτελεί δομικό πυλώνα της οικονομίας και της περιφέρειας, αυτή η πίεση μεταφράζεται σε πραγματική απώλεια στήριξης, ακόμη κι αν οι επιδοτήσεις εμφανίζονται «σταθερές» στα χαρτιά.
Την ίδια στιγμή, αγρότες και κτηνοτρόφοι αντιμετώπισαν εκτόξευση του ενεργειακού κόστους, αύξηση τιμών σε λιπάσματα και ζωοτροφές και άνοδο μεταφορικών. Οι αυξήσεις αυτές συνδέονται άμεσα με τον πόλεμο και τις ευρωπαϊκές επιλογές, χωρίς όμως ισόποση και στοχευμένη αντιστάθμιση.
Έτσι, ακόμη κι αν το ύψος της ενίσχυσης παρέμεινε ίδιο, η πραγματική της αξία μειώθηκε δραστικά. Ο πρωτογενής τομέας δεν τιμωρήθηκε επίσημα. Απλώς αφέθηκε να απορροφήσει το κόστος.
Όταν μια χώρα στηρίζει γεωπολιτικές επιλογές που αυξάνουν το κόστος παραγωγής, αλλά δεν προστατεύει την παραγωγή της, το πρόβλημα δεν είναι ευρωπαϊκό. Είναι εθνικό.
Συμπέρασμα
Η στήριξη της Ουκρανίας ήταν πολιτική επιλογή με πραγματικό τίμημα. Το λάθος δεν είναι ότι δόθηκε βοήθεια. Το λάθος θα είναι αν η βοήθεια αυτή δεν μετατραπεί σε ανταπόδοση για την ελληνική κοινωνία.
Η διεθνής πολιτική δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι ισοζύγιο ισχύος. Και σε αυτό το ισοζύγιο, η Ελλάδα οφείλει να μετρά όχι μόνο τι δίνει, αλλά τι παίρνει πίσω.
Σχολιο SBC
Όταν μια χώρα ζητά θυσίες από τους πολίτες της στο όνομα της γεωπολιτικής, οφείλει να επιστρέφει απτά οφέλη. Διαφορετικά, η εξωτερική πολιτική μετατρέπεται σε εσωτερικό οικονομικό και κοινωνικό ρίσκο.
