Η κατάρρευση πρανών στο ρέμα της Πικροδάφνης ανέδειξε με δραματικό τρόπο τις παθογένειες δεκαετιών στη διαχείριση των υδατορεμάτων στην Αττική. Ο καθηγητής του ΕΜΠ Κωνσταντίνος Λουπασάκης περιγράφει ένα μοντέλο «εχθρικής» αντιμετώπισης των ρεμάτων, που μετατρέπει τον φυσικό σύμμαχο σε μόνιμη απειλή.
Η πρόσφατη πλημμύρα στο ρέμα της Πικροδάφνης, με τις θεαματικές καταρρεύσεις πρανών στον Άγιο Δημήτριο, δεν ήταν ένα τυχαίο φυσικό φαινόμενο αλλά το αποτέλεσμα συσσωρευμένων λανθασμένων παρεμβάσεων. Ο καθηγητής Τεχνικής Γεωλογίας και Γεωτεχνικής Μηχανικής του ΕΜΠ Κωνσταντίνος Λουπασάκης, σε συνέντευξή του, περιγράφει ένα διαχρονικό υπόδειγμα κακής διαχείρισης, όπου τα ρέματα αντιμετωπίζονται ως «χαμένος» αστικός χώρος προς κατάληψη και όχι ως κρίσιμες φυσικές υποδομές αντιπλημμυρικής προστασίας.
Πικροδάφνη: Ρέμα χτισμένο πάνω σε μπάζα και αυθαιρεσία
Στην Πικροδάφνη, μεγάλο μέρος των πρανών αποτελείται από μπάζα και άλλες ανθρωπογενείς αποθέσεις, υλικά εγγενώς ασταθή και ευάλωτα σε αστοχίες. Όπως εξηγεί ο κ. Λουπασάκης, τα σημεία που κατέρρευσαν ήταν ακριβώς αυτά όπου είτε δεν υπήρχαν τοιχία υποστήριξης είτε υπήρχαν πρόχειρες κατασκευές από κατοίκους, με στόχο την επέκταση ιδιοκτησιών προς το ρέμα.
Την εικόνα επιδείνωσε ένα ανεπαρκές δίκτυο αποχέτευσης ομβρίων στο οδικό δίκτυο πέριξ του ρέματος. Βίντεο από τη βροχόπτωση δείχνουν έντονες επιφανειακές απορροές να κατευθύνονται απευθείας στα πρανή, αποκαλύπτοντας ότι η υπογειοποίηση μεγάλου μέρους του υδρογραφικού δικτύου, μέσω κλειστών αγωγών μικρής διατομής, δεν επαρκεί για ακραία επεισόδια βροχής.
Το αποτέλεσμα ήταν ένας συνδυασμός υποσκαφής στη βάση των πρανών από τη ροή εντός της κοίτης και επιφανειακών διαβρώσεων από τα νερά του δρόμου. Η συγκεκριμένη περίπτωση λειτουργεί ως «εργαστηριακό» παράδειγμα του πώς η άναρχη δόμηση, η αυθαιρεσία και η υποτίμηση της φυσικής δυναμικής των ρεμάτων παράγουν καταστροφές.
Επιθετική «τσιμεντοποίηση» αντί για βιώσιμες λύσεις
Ο καθηγητής χαρακτηρίζει «ιδιαίτερα επιθετική» τη στρατηγική της χώρας στη διαχείριση ποταμών και ρεμάτων. Η κυρίαρχη λογική είναι η μετατροπή τους σε στενούς, άκαμπτους αγωγούς ομβρίων, με συρματοκιβώτια και τσιμεντένιες επενδύσεις από όχθη σε όχθη, χωρίς βλάστηση και πανίδα. Έτσι, οι κοίτες χάνουν τον ρόλο τους ως ζώνες εκτόνωσης πλημμυρικών παροχών και λειτουργούν περισσότερο ως «κανάλια επιτάχυνσης» του νερού προς τις κατοικημένες περιοχές.
Ο κ. Λουπασάκης προειδοποιεί ότι η επιλογή των συρματοκιβωτίων κληροδοτεί ένα πρόβλημα στις επόμενες γενιές. Ακόμη κι αν δεν παρασυρθούν από μια μελλοντική πλημμύρα, θα διαβρωθούν και θα καταστούν άχρηστα σε 40-50 χρόνια, ενώ το ρέμα θα συνεχίσει να υπάρχει. Τότε, οι επόμενες γενιές θα κληθούν να πληρώσουν το κόστος απομάκρυνσης και επανασχεδιασμού των έργων.
Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του στην Αττική, όπου η σημερινή κοίτη της Πικροδάφνης αντιστοιχεί μόλις στο 20% του αρχικού υδρογραφικού δικτύου – το υπόλοιπο έχει υπογειοποιηθεί. Αντίστοιχα, για το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας σχεδιάζεται σχεδόν πλήρης κάλυψη με συρματοκιβώτια και σκυρόδεμα.
Υψηλός πλημμυρικός κίνδυνος και αστικός εγκλωβισμός
Οι Χάρτες Κινδύνων Πλημμύρας του ΥΠΕΝ δείχνουν δεκάδες Ζώνες Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας στην Αττική, ακόμη και για περίοδο επανάληψης 50 ετών. Ο κίνδυνος αυξάνεται λόγω κλιματικής κρίσης, αλλά και λόγω της άγνοιας και απερισκεψίας πολιτών και διοίκησης. Σε πολλές περιοχές, όπως η Μάνδρα, ο οικιστικός ιστός έχει χτιστεί πάνω σε συμβολές ρεμάτων, καθιστώντας πρακτικά αδύνατη την ορθολογική διευθέτηση χωρίς συγκρούσεις με υφιστάμενες χρήσεις γης.
Ως εναλλακτική, ο καθηγητής θεωρεί ιδιαίτερα αποτελεσματικά τα έργα ορεινής υδρονομίας, όπως φράγματα στον άνω ρου, ειδικά όπου το πυκνοδομημένο περιβάλλον δεν επιτρέπει διαπλατύνσεις κοίτης. Παράλληλα, υπογραμμίζει τον ρόλο των φυσικών πλημμυρικών πεδίων ως ταμιευτήρων, τα οποία όμως είναι τα πρώτα που καταλαμβάνει η ανθρώπινη δραστηριότητα, ακυρώνοντας την προστατευτική τους λειτουργία.
Για την Πικροδάφνη εκτιμά ότι ακόμη υπάρχει διαθέσιμος χώρος για έργα που θα επιτρέψουν ομαλή συνύπαρξη ρέματος και πόλης, υπό την προϋπόθεση πολιτικής βούλησης και σοβαρών μελετών. Κεντρικό μήνυμα: να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τα πρανή ποταμών σαν πρανή δρόμων και να υιοθετήσουμε ήπιες, ανθεκτικές και περιβαλλοντικά συμβατές λύσεις.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η παρέμβαση Λουπασάκη είναι στην ουσία κατηγορητήριο κατά ενός μοντέλου αστικής ανάπτυξης που ιδιωτικοποιεί τα οφέλη της δόμησης και κοινωνικοποιεί το κόστος των καταστροφών. Αν δεν αλλάξει ριζικά η αντίληψη για τα ρέματα –από «οικόπεδα-ρεζέρβα» σε κρίσιμες φυσικές υποδομές– η Αττική θα συνεχίσει να πληρώνει με ανθρώπινες ζωές και τεράστιες αποζημιώσεις την εμμονή στο τσιμέντο.
#Αττική #Ρέματα #Πλημμύρες #Πικροδάφνη #ΑντιπλημμυρικάΈργα
