Ο Χακάν Φιντάν αξιοποιεί το βήμα του Νταβός για να επανασυστήσει την Τουρκία ως αναντικατάστατο γεωπολιτικό παίκτη για την ΕΕ και τη Μέση Ανατολή, φτάνοντας στο σημείο να υποστηρίξει ότι αν η χώρα του ήταν μέλος της Ένωσης δεν θα είχε συμβεί το Brexit. Παράλληλα, επενδύει στη σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ, τον οποίο εμφανίζει ως τον μόνο ικανό να πιέσει πραγματικά το Ισραήλ.
Η συνέντευξη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός δεν ήταν μια ακόμη παρέμβαση ρουτίνας. Αποτέλεσε μια συμπυκνωμένη διακήρυξη της νέας τουρκικής στρατηγικής: η Άγκυρα αυτοπαρουσιάζεται ως κρίσιμος παράγοντας για την ευρωπαϊκή συνοχή, την ασφάλεια στη Μέση Ανατολή και τη διαχείριση των κρίσεων από τη Γάζα μέχρι τη Συρία και το Ιράν.
Η αιχμή για το Brexit και το «χαμένο τρένο» της διεύρυνσης
Η πιο ηχηρή δήλωση του Φιντάν ήταν ότι, εάν η Τουρκία είχε ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, «το Brexit δεν θα είχε συμβεί» και η Ευρώπη θα ήταν σήμερα «πολύ πιο ανθεκτική». Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να αντιστρέψει το αφήγημα περί «προβληματικής» Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι η απουσία της αποδυνάμωσε την Ένωση σε στρατηγικό επίπεδο.
Ο Τούρκος ΥΠΕΞ καταλόγισε στις Βρυξέλλες ότι αντιμετωπίζουν την Τουρκία με «νοοτροπία πολιτικής ταυτότητας», δηλαδή μέσα από το πρίσμα μιας πολιτισμικής και αξιακής απόστασης. Κατά τον ίδιο, η ΕΕ κατάφερε να γίνει υπερεθνικός θεσμός, αλλά όχι «υπερπολιτισμικός», ικανός να ενσωματώσει μια μεγάλη μουσουλμανική χώρα. Έδειξε μάλιστα ευθέως τον Νικολά Σαρκοζί ως σημείο καμπής: μέχρι το 2007, Γαλλία και Γερμανία –υποστήριξε– διέθεταν την πολιτική βούληση για ένταξη της Τουρκίας, υπό προϋποθέσεις. Η άνοδος Σαρκοζί, με ρητορική «ταυτοτικής πολιτικής», πάγωσε οριστικά τη δυναμική.
Η παρέμβαση Φιντάν εντάσσεται στη διαχρονική τουρκική προσπάθεια να εμφανιστεί ως χαμένη ευκαιρία για την Ευρώπη: μια μεγάλη αγορά, στρατιωτική δύναμη-μέλος του ΝΑΤΟ και ενεργειακός διάδρομος, που θα μπορούσε –κατά την τουρκική αφήγηση– να είχε λειτουργήσει ως γέφυρα με τον μουσουλμανικό κόσμο και παράγοντας σταθερότητας έναντι φαινομένων όπως ο ευρωσκεπτικισμός.
Η Γάζα, ο Τραμπ και η τουρκική μεσολαβητική φιλοδοξία
Σε ό,τι αφορά τη Γάζα, ο Φιντάν επικαλέστηκε τη δήλωση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι η Τουρκία είναι «έτοιμη να κάνει ό,τι περνάει από το χέρι της» για το Σχέδιο Ειρήνης, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο αποστολής στρατευμάτων εφόσον υπάρξει διεθνής εντολή. Το μήνυμα είναι σαφές: η Άγκυρα διεκδικεί ρόλο εγγυήτριας δύναμης και ειρηνοποιού, σε αντιδιαστολή με την εικόνα της ως αναθεωρητικής δύναμης.
Εξίσου αποκαλυπτική ήταν η επιλογή του να χαρακτηρίσει τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ως το μόνο πρόσωπο που μπορεί «πραγματικά να ασκήσει πίεση στο Ισραήλ», επειδή είναι –κατά τον Φιντάν– ανεξάρτητος από «τα συμφέροντα διαφορετικών λόμπι». Υποστήριξε ότι εάν το θελήσει, «έχει την ικανότητα να σταματήσει τις αδικοπραγίες» του Ισραήλ. Πρόκειται για σαφές άνοιγμα της Άγκυρας προς την Ουάσινγκτον, με στόχο να κεφαλαιοποιήσει τη σχέση της με τον Τραμπ σε μια συγκυρία όπου η αμερικανική κυβέρνηση, όπως είπε, «δεν θέλει να είναι ο αστυνομικός της παγκόσμιας τάξης».
Για τη Συρία, ο Φιντάν σημείωσε ότι για πρώτη φορά ΗΠΑ, περιφερειακές χώρες και διεθνής κοινότητα ευθυγραμμίζονται σε ένα μεσανατολικό ζήτημα, υπονοώντας ότι η Τουρκία μπορεί να λειτουργήσει ως κρίσιμος κόμβος σε αυτό το νέο σχήμα. Αντιθέτως, για το Ιράν προειδοποίησε ότι μια αμερικανική στρατιωτική επέμβαση θα ήταν λάθος, λέγοντας πως «θα συμβούλευε τους Αμερικανούς φίλους του να μην το κάνουν».
Σχόλιο SBCTV.gr: Οι δηλώσεις Φιντάν δεν είναι απλώς ρητορική· αποτελούν στρατηγική επανατοποθέτηση της Τουρκίας απέναντι σε ΕΕ και ΗΠΑ. Η Άγκυρα επιχειρεί να πουλήσει τη γεωπολιτική της αξία σε μια Ευρώπη κουρασμένη από τη διεύρυνση και σε μια Αμερική που αποσύρεται από τον ρόλο του «παγκόσμιου χωροφύλακα». Το ερώτημα είναι αν η Δύση θα δει την Τουρκία ως αναγκαίο εταίρο ή ως δύσκολο, αλλά αναπόφευκτο, διαπραγματευτή σε ένα περιβάλλον πολλαπλών κρίσεων.
#Τουρκία #Φιντάν #ΕΕ #Brexit #Γάζα #ΗΠΑ #Τραμπ #Διπλωματία
