Η Αλβανία καταγράφει διαδοχικές γυναικοκτονίες παρά τις χιλιάδες εντολές προστασίας και τα καταφύγια για γυναίκες. Ειδικοί μιλούν για συνδυασμό θεσμικών κενών και βαθιάς πατριαρχικής νοοτροπίας που αφήνει τις γυναίκες εκτεθειμένες στη θανατηφόρα έμφυλη βία.
Η βία κατά των γυναικών στην Αλβανία έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις, με τις γυναικοκτονίες να αναδεικνύονται ως η πιο ακραία έκφραση ενός διαρκούς κύκλου κακοποίησης. Μεταξύ 2021 και 2023, σύμφωνα με την Έκθεση «Killings of Women and Girls and Femicide in Albania», 32 γυναίκες και κορίτσια δολοφονήθηκαν· από αυτές, οι 24 περιπτώσεις ταξινομήθηκαν ως γυναικοκτονίες, ενώ στις 27 υποθέσεις υπήρχε συγγενική σχέση θύτη–θύματος.
Εντολές προστασίας αυξάνονται, αλλά δεν αρκούν
Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν μια εντεινόμενη θεσμική κινητοποίηση. Την περίοδο 2021–2025 εκδόθηκαν 11.819 εντολές προστασίας για γυναίκες. Μόνο το 2025 καταγράφηκαν 2.849 τέτοιες εντολές, εκ των οποίων 144 παραβιάστηκαν από τους δράστες. Παράλληλα, το υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Προστασίας αναφέρει ότι λειτουργούν 17 δομές φιλοξενίας και επανένταξης, με συνολική δυναμικότητα έως 40 θέσεις, καθώς και δωρεάν νομική βοήθεια μέσω 20 κέντρων πρωτοβάθμιας νομικής συνδρομής, 12 νομικών κλινικών και 15 ΜΚΟ.
Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς, ο μηχανισμός προστασίας δείχνει τα όριά του. Το Παρατηρητήριο για τις Γυναικοκτονίες επισημαίνει ότι σε περίπου 90% των θανατηφόρων περιστατικών είχε προηγηθεί βία από τον ίδιο δράστη, αλλά μόνο έξι θύματα είχαν καταγγείλει εγκαίρως στην αστυνομία. Οι εντολές προστασίας συχνά εκδίδονται αργά, παρακολουθούνται ανεπαρκώς και δεν συνοδεύονται από σταθερή οικονομική και ψυχοκοινωνική στήριξη των γυναικών.
Το νομικό κενό και οι διεθνείς συστάσεις
Παρά την έξαρση, η έννοια της «γυναικοκτονίας» δεν αναγνωρίζεται ακόμη ως αυτοτελές αδίκημα στον αλβανικό Ποινικό Κώδικα. Οι δολοφονίες γυναικών διώκονται ως ανθρωποκτονίες, με το έμφυλο κίνητρο να λειτουργεί μόνο ως επιβαρυντική περίσταση. Η νομικός Ρεζάρτα Αγκόλι τονίζει ότι το Δίκτυο Ενδυνάμωσης Γυναικών Αλβανίας έχει ζητήσει ρητή ενσωμάτωση του όρου «γυναικοκτονία» στον Κώδικα, ώστε η διάσταση φύλου να αναγνωρίζεται ξεκάθαρα.
Τον Οκτώβριο 2023, η Επιτροπή CEDAW του ΟΗΕ συνέστησε στην Αλβανία να τροποποιήσει τον Ποινικό Κώδικα, ποινικοποιώντας ειδικά τη γυναικοκτονία και ορίζοντας ρητά όλες τις μορφές έμφυλης βίας –συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής και της διαδικτυακής– ως εγκληματικές πράξεις. Οι συστάσεις αυτές αναδεικνύουν ότι χωρίς σαφές νομικό πλαίσιο, η πρόληψη και η τιμωρία παραμένουν αποσπασματικές.
Πατριαρχική νοοτροπία και κοινωνική ανοχή
Πέρα από τη θεσμική διάσταση, οι ειδικοί βλέπουν στη ρίζα του προβλήματος μια βαθιά πατριαρχική αντίληψη. Η Ίνες Λέσκαϊ, επικεφαλής του AWEN, επισημαίνει ότι οι αιτίες της βίας είναι «πολλαπλές και αλληλένδετες»: οικονομική εξάρτηση, κοινωνική απομόνωση, έλλειψη ψυχολογικής στήριξης. Ωστόσο, στο κέντρο βρίσκεται η νοοτροπία που δεν επιτρέπει στη γυναίκα να ζει «ανεξάρτητη, ελεύθερη από τη βία».
Η πίεση, όπως σημειώνει, δεν προέρχεται μόνο από τον θύτη, αλλά και από την οικογένεια και την κοινότητα. «Οι γυναίκες αντιμετωπίζονται ως ιδιοκτησία, ως πηγή ντροπής ή «ατίμωσης». Αυτή η πίεση τροφοδοτεί την κλιμάκωση της βίας, μέχρι και τη γυναικοκτονία», προειδοποιεί.
Σχόλιο 
: Η αλβανική εμπειρία λειτουργεί ως προειδοποίηση για όλη την περιοχή: ούτε οι αριθμοί εντολών προστασίας ούτε η ύπαρξη καταφυγίων αρκούν, αν η κρατική αντίδραση δεν είναι γρήγορη, συντονισμένη και αν δεν σπάσει η σιωπή γύρω από την «οικογενειακή υπόθεση». Η θεσμοθέτηση της γυναικοκτονίας ως ιδιαίτερου εγκλήματος, η ουσιαστική επιτήρηση των μέτρων προστασίας και η επένδυση σε υπηρεσίες πρώτης γραμμής είναι απαραίτητες προϋποθέσεις. Χωρίς αλλαγή νοοτροπίας και πραγματικούς πόρους, οι στατιστικές θα συνεχίσουν να καταγράφουν ιστορίες που δεν θα έπρεπε ποτέ να είχαν συμβεί.
#Αλβανία #Γυναικοκτονία #ΈμφυληΒία #ΔικαιώματαΓυναικών
