Η Μαδρίτη θα διενεργεί ελέγχους τύπου Σένγκεν σε αφίξεις στο Γιβραλτάρ μέσω συστήματος «διπλού ελέγχου» σε αεροδρόμιο και λιμάνι, βάσει σχεδίου συνθήκης Ηνωμένου Βασιλείου-ΕΕ. Στόχος είναι να αρθούν οι έλεγχοι στο χερσαίο σύνορο με την Ισπανία και να αποφευχθεί οικονομικό σοκ από το νέο ευρωπαϊκό σύστημα εισόδου-εξόδου που ενεργοποιείται τον Απρίλιο.
Σε νέο καθεστώς συνοριακών διαδικασιών οδηγείται το Γιβραλτάρ, μετά τη δημοσιοποίηση σχεδίου συνθήκης Ηνωμένου Βασιλείου-ΕΕ που προβλέπει ότι Ισπανοί συνοριοφύλακες θα ελέγχουν αφίξεις στο αεροδρόμιο και στο λιμάνι της βρετανικής υπερπόντιας επικράτειας. Η ρύθμιση επιχειρεί να «κλείσει» μια από τις πλέον σύνθετες εκκρεμότητες της μετα-Brexit περιόδου, δίνοντας προβλεψιμότητα σε μια μικρή αλλά οικονομικά κρίσιμη περιοχή που εξαρτάται από την ομαλή διασυνοριακή κίνηση.
Τι προβλέπει το μοντέλο «διπλού ελέγχου»
Το Γιβραλτάρ δεν εντάσσεται επίσημα στη ζώνη Σένγκεν (29 χώρες, κυρίως της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ισπανίας). Ωστόσο, η συνθήκη προβλέπει ότι, μετά τον αρχικό έλεγχο από τις αρχές του Γιβραλτάρ, θα ακολουθεί «δεύτερη γραμμή» ελέγχων τύπου Σένγκεν από τις ισπανικές αρχές σε ειδική ζώνη. Σύμφωνα με το κείμενο, οι Ισπανοί συνοριοφύλακες θα έχουν εξουσίες σύλληψης, έρευνας και συνέντευξης ταξιδιωτών «όπου αυτό δικαιολογείται στο πλαίσιο του συνοριακού ελέγχου».
Η βρετανική κυβέρνηση παραλληλίζει το σχήμα με αυτό που λειτουργεί στον σταθμό St Pancras στο Λονδίνο για επιβάτες Eurostar, όπου γίνονται διαδοχικοί έλεγχοι από βρετανικές και γαλλικές αρχές πριν την επιβίβαση.
Το οικονομικό διακύβευμα: εργασία, ροές και «Απρίλιος»
Η συμφωνία στοχεύει να επιτρέψει την κατάργηση της συνοριακής υποδομής στο χερσαίο σύνορο Γιβραλτάρ-Ισπανίας, το οποίο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, διασχίζεται καθημερινά από περίπου τους μισούς εργαζόμενους του «Βράχου». Το κόστος μιας «σκληρής» συνοριακής γραμμής δεν είναι θεωρητικό: από τον Απρίλιο η Ισπανία αναμενόταν να εφαρμόσει το νέο αυτοματοποιημένο σύστημα της ΕΕ για τη ζώνη Σένγκεν (με βιομετρικούς ελέγχους), κάτι που το Ηνωμένο Βασίλειο είχε προειδοποιήσει ότι θα μπορούσε να «καταστρέψει» την οικονομία του Γιβραλτάρ λόγω καθυστερήσεων και τριβών στη μετακίνηση.
Τελωνειακό σκέλος και πολιτικές αντιδράσεις
Το σχέδιο προβλέπει επίσης ότι η πλειονότητα των εμπορευμάτων με προορισμό το Γιβραλτάρ θα εκκαθαρίζεται από τελωνειακές υπηρεσίες της ΕΕ στην Ισπανία, με στόχο να αποφευχθούν τελωνειακοί έλεγχοι στο χερσαίο σύνορο. Υπενθυμίζεται ότι το Γιβραλτάρ δεν καλύφθηκε από τη συμφωνία εμπορίου Ηνωμένου Βασιλείου-ΕΕ του 2021.
Ο επικεφαλής υπουργός του Γιβραλτάρ, Φάμπιαν Πικάρντο, χαιρέτισε τη συμφωνία ως πηγή «βεβαιότητας για πολίτες και επιχειρήσεις». Στη Βουλή των Κοινοτήτων, ο αρμόδιος υπουργός του Foreign Office, Στίβεν Ντάουτι, μίλησε για «νέα εποχή συνεργασίας» με την ΕΕ, ενώ η αντιπολίτευση ζήτησε «σωστό κοινοβουλευτικό έλεγχο» και έθεσε θέμα αποφυγής «επιχειρησιακής υπέρβασης» από την ισπανική αστυνομία.
Σχόλιο 
: Το Γιβραλτάρ λειτουργεί ως μικρογραφία του μετα-Brexit προβλήματος: όταν η κυριαρχία, η κινητικότητα εργαζομένων και οι τελωνειακές ροές πρέπει να συμβιώσουν σε λίγα τετραγωνικά χιλιόμετρα, οι λύσεις είναι αναγκαστικά υβριδικές. Το «διπλό σύνορο» σε αεροδρόμιο και λιμάνι επιχειρεί να μεταφέρει τους ελέγχους μακριά από το χερσαίο πέρασμα, προστατεύοντας την καθημερινή οικονομία. Η επιτυχία του, όμως, θα κριθεί στην εφαρμογή: στις αρμοδιότητες, στη λογοδοσία και στη διαχείριση τριβών που η πολιτική συμφωνία από μόνη της δεν εξαφανίζει.
#Ισπανία #Γιβραλτάρ #Brexit #Σένγκεν #Σύνορα
