Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι βιώνουν οξεία πείνα, όμως οι μεγάλες κρίσεις του Νότου παραμένουν σχεδόν αόρατες στα δυτικά ΜΜΕ. Αναλυτές μιλούν για ζήτημα πολιτικής βούλησης και στρεβλής ιεράρχησης προτεραιοτήτων.
Την ώρα που 318 εκατ. άνθρωποι παγκοσμίως ζουν σε συνθήκες οξείας πείνας, με μεγάλο μέρος τους στην Αφρική, η διεθνής ειδησεογραφία εξακολουθεί να αφιερώνει ελάχιστο χώρο στις κρίσεις τροφής του Παγκόσμιου Νότου. Από τη Νιγηρία έως το Μαλάουι και από τη Γάζα μέχρι το Σουδάν, οι αφηγήσεις πείνας, βίας και εκτοπισμού σπάνια μετατρέπονται σε πρωτοσέλιδα.
Αόρατες ζωές πίσω από τους αριθμούς
Οι ιστορίες των Αμίνα Σουλεϊμάν και Τζαμίλα Σέχου από τη βορειοδυτική Νιγηρία φωτίζουν το ανθρώπινο κόστος μιας κρίσης που εξελίσσεται μακριά από τους τηλεοπτικούς φακούς. Διωγμένες από ισλαμιστές μαχητές και ληστές, ζουν με τις οικογένειές τους σε εγκαταλελειμμένα κτίρια, επιβιώνοντας χάρη στη ζητιανιά των παιδιών τους. Ένα γεύμα την ημέρα, συχνά μόνο γκαρί –ένα απλό παράγωγο της κασάβας– είναι το καλύτερο που μπορούν να ελπίζουν.
Παρόμοια εικόνα και στο Μαλάουι, όπου η κυβέρνηση έχει κηρύξει επανειλημμένως «κατάσταση καταστροφής» λόγω ξηρασίας, ασταθών βροχοπτώσεων και οικονομικών πιέσεων. Σύμφωνα με την οργάνωση CARE, περίπου τέσσερα εκατομμύρια άνθρωποι παλεύουν με σοβαρή πείνα μέχρι τον Μάρτιο, χωρίς όμως η κρίση να προσελκύει την απαιτούμενη διεθνή προσοχή.
Η συστημική υποεκπροσώπηση του Παγκόσμιου Νότου
Ο ερευνητής Λάντισλαους Λούντεσερ από το Πανεπιστήμιο Γκαίτε της Φρανκφούρτης χαρακτηρίζει την πείνα «το μεγαλύτερο επιλύσιμο πρόβλημα στον κόσμο», καταγγέλλοντας δραματική παραμέληση από ΜΜΕ και πολιτικούς. Μελέτησε 39 γερμανικά μέσα, 8.000 ρεπορτάζ, περίπου 500 πολιτικές εκπομπές και πάνω από 1.000 τεύχη έντυπων μέσων. Το συμπέρασμα: ενώ περίπου το 85% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε αναπτυσσόμενες χώρες, μόλις το 10% των ρεπορτάζ στα βασικά δελτία ειδήσεων και περίπου το 5% στον έντυπο Τύπο αφορά αυτές τις κοινωνίες.
Ενδεικτικά, στο πρώτο εξάμηνο του 2022 το κεντρικό δελτίο της Tagesschau αφιέρωσε περισσότερο χρόνο στον αθλητισμό από ό,τι σε όλες μαζί τις αναπτυσσόμενες χώρες. Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η σύγκριση της κάλυψης του χαστουκιού του Γουίλ Σμιθ στα Όσκαρ με τον εμφύλιο στο Τιγκράι της Αιθιοπίας: η «ελαφριά» είδηση έλαβε υπερδιπλάσια προβολή από έναν πόλεμο με περίπου 600.000 νεκρούς αμάχους και πάνω από 120.000 βιασμένες γυναίκες.
Πολιτική βούληση, ΜΜΕ και προτεραιότητα στα όπλα
Για τον Λούντεσερ, η εξάλειψη της πείνας είναι πρωτίστως ζήτημα πολιτικής βούλησης. Εκτιμά ότι μια πρόσθετη ετήσια δαπάνη της τάξης των 10–50 δισ. δολαρίων θα αρκούσε για να ανατραπεί η εικόνα. Το ποσό αυτό ωχριά μπροστά στις παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες, που το 2024 ανήλθαν σε 2,7 τρισ. δολάρια, αυξημένες κατά 9,4% σε σχέση με το 2023.
Η δυτική ρητορική περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υποστηρίζει, υπονομεύεται όταν οι προϋπολογισμοί προκρίνουν τα όπλα έναντι της επισιτιστικής ασφάλειας. Ένα διεθνές ταμείο κατά της πείνας, της τάξης των 100 δισ. ευρώ, θα ενίσχυε, κατά την άποψή του, την αξιοπιστία των πλούσιων κρατών.
Κρίσιμος κρίκος σε αυτή την αλυσίδα είναι τα ΜΜΕ. Όταν μια κρίση δεν καλύπτεται, γίνεται «αόρατη», δυσκολεύοντας την άντληση πόρων, την κινητοποίηση της κοινής γνώμης και την άσκηση πίεσης στους πολιτικούς. Η επιλογή της ειδησεογραφικής ατζέντας δεν είναι ουδέτερη: οι πολιτικοί παρακολουθούν τι απασχολεί τα μέσα και συχνά προσαρμόζουν τις προτεραιότητές τους ανάλογα.
Σχόλιο 
: Η υπόμνηση ότι η πείνα σκοτώνει περισσότερα παιδιά από την ελονοσία, τον HIV και τη φυματίωση μαζί, αποκαλύπτει το μέγεθος μιας σιωπηλής παγκόσμιας αποτυχίας. Η προτεραιότητα που δίνεται σε θέματα θεάματος έναντι των υπαρξιακών κρίσεων του Παγκόσμιου Νότου δεν είναι απλώς δημοσιογραφική αστοχία, αλλά κρίκος σε έναν φαύλο κύκλο πολιτικής αδράνειας. Όσο οι κοινωνίες της Δύσης δεν «βλέπουν» την πείνα, τόσο οι κυβερνήσεις θα συνεχίζουν να κατευθύνουν τρισεκατομμύρια σε εξοπλισμούς και ψίχουλα σε επισιτιστική βοήθεια. Η αναθεώρηση της ειδησεογραφικής ατζέντας δεν είναι ζήτημα ηθικολογίας, αλλά προϋπόθεση για να υπάρξει η ελάχιστη πίεση που απαιτείται ώστε ένα κατ’ εξοχήν επιλύσιμο πρόβλημα να πάψει να παράγει εκατομμύρια «αόρατα» θύματα.
#παγκόσμια_πείνα #ΜΜΕ #Αφρική #ανισότητες #ανθρωπιστική_κρίση
