Η μετάβαση από τα κοινωνικά δίκτυα φίλων στις απρόσωπες ροές αλγορίθμων άλλαξε ριζικά την πολιτική ισορροπία στο διαδίκτυο, ευνοώντας τη δεξιά. Η αριστερά, παγιδευμένη σε εσωστρέφεια και παλιά μέσα, δυσκολεύεται να αρθρώσει πειστικό ψηφιακό λόγο την ώρα που η δεξιά χτίζει παράλληλο μιντιακό σύμπαν.
Η πολιτική πριν και μετά το διαδίκτυο είναι δύο διαφορετικοί κόσμοι. Όπως επισημαίνει ο πανεπιστημιακός Ρόμπερτ Τοπίνκα, οι ανισότητες και η κρίση κόστους ζωής θα έπρεπε να αποτελούν προνομιακό πεδίο της αριστεράς. Ωστόσο, στον ψηφιακό χώρο, η δεξιά καταφέρνει να οικειοποιείται την οργή, προσφέροντας εύκολους αποδιοπομπαίους τράγους αντί για δομικές εξηγήσεις.
Από τα δίκτυα φίλων στις αλγοριθμικές ροές
Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, όταν το Twitter παρουσιαζόταν ως «ψηφιακή πλατεία» και το Facebook ως απλό κοινωνικό δίκτυο, τα προοδευτικά κινήματα αξιοποίησαν το νέο μέσο. Η Αραβική Άνοιξη και το Occupy Wall Street έδειξαν ότι οι αποκλεισμένες φωνές μπορούσαν να μετατρέψουν τα online δίκτυα σε πραγματικά κινήματα δρόμου, απειλώντας καθεστώτα και θέτοντας τον καπιταλισμό υπό αμφισβήτηση.
Όμως το μοντέλο «φίλων» και «ακολούθων» είχε όρια: κάποια στιγμή οι ροές ειδήσεων τελείωναν. Οι πλατφόρμες, αναζητώντας περισσότερο χρόνο παραμονής, πέρασαν σε αλγοριθμικά feeds. Το TikTok απελευθέρωσε πλήρως το μοντέλο: άπειρη ροή βίντεο, χωρίς ανάγκη για δίκτυο γνωστών. Το Instagram αντέγραψε με τα Reels, το YouTube με τα Shorts, ενώ το X υπό τον Έλον Μασκ ενίσχυσε τη ρητορική μίσους και επανέφερε ακροδεξιούς λογαριασμούς.
Έτσι, οι πλατφόρμες πέρασαν από τον διάλογο στο συναίσθημα και την εμβύθιση. Σε περιβάλλον «doomscrolling» και μόνιμης κρίσης, οι ιστορίες με ελίτ-κακούς και «επικίνδυνες μειονότητες» προσαρμόζονται ιδανικά στους αλγορίθμους. Η δεξιά αξιοποίησε αυτή τη στροφή πολύ πιο γρήγορα από την αριστερά.
Η δεξιά χτίζει οικοσύστημα, η αριστερά τρώει τις σάρκες της
Ενώ οι φιλελεύθεροι παραμένουν προσκολλημένοι σε εφημερίδες, τηλεοπτικά πάνελ και follower-based πλατφόρμες όπως το Bluesky, η ριζοσπαστική δεξιά έχει διαμορφώσει ένα αυτόνομο μιντιακό σύμπαν. Αντί για ειδήσεις, προσφέρει ελκυστικές αφηγήσεις περί «καθεδρικού» συστήματος, «μήτρας» ή «πολιτιστικού μαρξισμού» που υποτίθεται ότι ελέγχουν τη ζωή των πολιτών. Μαζί με συνωμοσιολογία, προσφέρει κοινότητα, διατροφικά και γυμναστικά μοντέλα, εναλλακτική ιατρική – όλα σε μορφή memes, livestreams και ψυχαγωγικού περιεχομένου.
Η αριστερά, αντί να χτίζει δικό της συνεκτικό δίκτυο, παραμένει κατακερματισμένη: Substack, podcasts, προσωπικά κανάλια, όπου ο ανταγωνισμός για προσοχή και έσοδα ενισχύει την ιστορική της ροπή προς εσωτερικές διαμάχες. Ακόμη και δημιουργοί υψηλής ποιότητας, όπως η YouTuber ContraPoints, συχνά υψώνονται σε βάθρο για να αποτελέσουν στη συνέχεια στόχο «αποκαθηλώσεων» από άλλους αριστερούς, με το «δράμα» να γίνεται ίδιο περιεχόμενο.
Παράλληλα, η κεντροδεξιά δεν διστάζει να δανείζεται ιδέες από τη ριζοσπαστική δεξιά. Αντίθετα, η αριστερά και οι φιλελεύθεροι συγκρούονται μεταξύ τους ακόμη και όταν μοιράζονται βασικές αρχές, όπως η κρατική παρέμβαση στην οικονομία στη συζήτηση για την «αφθονία» στις ΗΠΑ. Εκεί που η δεξιά θα εκμεταλλευόταν μια τέτοια σύγκλιση για πολιτική ηγεμονία, η αριστερά αναζητά ατέλειες.
Τα πρώτα σημάδια αντεπίθεσης
Παρά τη ζοφερή εικόνα, ο Τοπίνκα εντοπίζει ρωγμές στην κυριαρχία της δεξιάς. Δημιουργοί όπως ο Ιρλανδός κωμικός Frankie McNamara αξιοποιούν το φορμάτ των vox pop για να αποδομούν με σαρκασμό σύγχρονους «τύπους» κουλτούρας, ενώ κανάλια όπως το Elephant Graveyard, με ντοκιμαντέρ για το φαινόμενο Τζο Ρόγκαν σε ύφος Άνταμ Κέρτις αλλά με χιούμορ, δείχνουν ότι η περιφρόνηση μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική από τον ηθικό πανικό απέναντι στο «manosphere».
Ακόμη πιο ενδεικτική είναι η περίπτωση της Παλαιστινοαμερικανίδας influencer Kat Abughazaleh, η οποία μετέφερε τη ριζοσπαστική της κριτική για το MAGA, την ICE και τη Γάζα από το TikTok σε μια απρόσμενα ισχυρή εκλογική καμπάνια για το Κογκρέσο. Ανεξάρτητα από την τελική έκβαση, αποδεικνύει ότι η διαδρομή από το post στην πολιτική πράξη μπορεί να λειτουργήσει και για την αριστερά – αν επιλέξει να δώσει τη μάχη για το πώς οι πολίτες αντιλαμβάνονται τον κόσμο και το τι θεωρούν πολιτικά εφικτό.
Σχόλιο 
: Η ανάλυση του Τοπίνκα λειτουργεί ως προειδοποίηση και για την ελληνική αριστερά: χωρίς συνεκτικό ψηφιακό οικοσύστημα, χωρίς επένδυση σε νέες μορφές αφήγησης και με διαρκή εσωστρέφεια, το πεδίο θα συνεχίσει να το καταλαμβάνει μια δεξιά που κατανοεί πολύ καλύτερα τους αλγορίθμους, τα συναισθήματα και την οικονομία της προσοχής.
#αριστερά #διαδίκτυο #κοινωνικά_δίκτυα #ψηφιακή_πολιτική #δεξιά
