Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, η Ευρώπη αναμετριέται με τα λάθη κρίσης και πληροφοριών του 2022. Η αποτυχία κατανόησης των προειδοποιήσεων παραμένει ανοιχτή πληγή για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η συμπλήρωση τεσσάρων ετών από τη ρωσική πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία επαναφέρει στο προσκήνιο ένα άβολο ερώτημα: τι πραγματικά έμαθε η Ευρώπη από την αποτυχία να πιστέψει ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα προχωρούσε σε μια τέτοια κίνηση; Παρά τις επίμονες προειδοποιήσεις των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου, κυβερνήσεις-κλειδιά στην ευρωπαϊκή ήπειρο, αλλά και το ίδιο το Κίεβο, αντιμετώπισαν με σκεπτικισμό ή και απόρριψη τα σήματα επικείμενου πολέμου.
Η δυσπιστία απέναντι στις αμερικανοβρετανικές πληροφορίες
Σύμφωνα με την έρευνα που περιγράφεται στο άρθρο, ο σκεπτικισμός Παρισιού, Βερολίνου και άλλων ευρωπαϊκών πρωτευουσών είχε βαθιές ρίζες. Η σκιά του 2003 και των λανθασμένων πληροφοριών για το Ιράκ βάρυνε καθοριστικά. Ευρωπαίοι υπουργοί Εξωτερικών υπενθύμισαν στους Αμερικανούς ομολόγους τους ότι τότε είχαν πιστέψει τις διαβεβαιώσεις της Ουάσινγκτον – και διαψεύστηκαν θεαματικά. Αυτή η ιστορική μνήμη οδήγησε πολλούς να θεωρήσουν τις νέες προειδοποιήσεις ως πιθανή υπερβολή ή πολιτική πίεση.
Ταυτόχρονα, πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες και αξιωματούχοι είχαν οικοδομήσει μια ανάγνωση του Πούτιν ως «ορθολογικού παίκτη», ο οποίος, παρά τον αυταρχισμό του, θα απέφευγε μια κίνηση που φαινόταν εκ πρώτης όψεως καταστροφική για τα ρωσικά συμφέροντα. Όπως παραδέχεται Βρετανός αξιωματούχος αμυντικών πληροφοριών, η κρίσιμη διαφορά ήταν το σημείο εκκίνησης: στο Λονδίνο και την Ουάσινγκτον ρωτούσαν «γιατί να μην το κάνει;», ενώ σε Παρίσι και Βερολίνο «γιατί να το κάνει;». Η διαφορετική αυτή οπτική παρήγαγε εντελώς αντίθετα συμπεράσματα.
Το Κίεβο, οι υπηρεσίες και η αιφνιδιαστική πραγματικότητα
Ακόμη και στην Ουκρανία, η προοπτική μιας γενικευμένης εισβολής αντιμετωπιζόταν από πολλούς ως υπερβολή. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι φέρεται να απέρριπτε επίμονα τις αμερικανικές προειδοποιήσεις, θεωρώντας πιθανότερο ένα περιορισμένο ρωσικό βήμα στην ανατολική Ουκρανία παρά επίθεση στο Κίεβο. Δημοσιογράφοι και αναλυτές που βρίσκονταν τότε στη χώρα παραδέχονται ότι μοιράζονταν σε μεγάλο βαθμό αυτή την εκτίμηση.
Η πραγματικότητα της 24ης Φεβρουαρίου 2022 διέλυσε αυτές τις βεβαιότητες. Η ταχεία προέλαση των ρωσικών δυνάμεων προς την ουκρανική πρωτεύουσα, οι σκηνές χάους στον σιδηροδρομικό σταθμό του Κιέβου και η μαζική φυγή αμάχων αποκάλυψαν πόσο ανεπαρκής ήταν η προετοιμασία. Ενδεικτικό της αναντιστοιχίας: την ώρα που ξένοι δημοσιογράφοι άλλαζαν σχέδια στη βάση δυτικών πληροφοριών, κορυφαίοι ουκρανοί αξιωματούχοι φέρονται να είχαν πάει για ύπνο χωρίς να αναμένουν έναρξη εισβολής.
Ένα σκληρό μάθημα για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας
Η μετέπειτα εξέλιξη –η αποτυχία της Ρωσίας να καταλάβει το Κίεβο, η ουκρανική αντεπίθεση, η απελευθέρωση πόλεων όπως η Χερσώνα και η σημερινή φθορά σε έναν πόλεμο φθοράς– δεν αναιρεί το αρχικό στρατηγικό σοκ. Αντίθετα, υπογραμμίζει πόσο κρίσιμο είναι για την Ευρώπη να αναθεωρήσει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογεί τις πληροφορίες και τα «ακραία σενάρια».
Η κεντρική «μυστική υπηρεσία» του μαθήματος από την Ουκρανία είναι, όπως καταλήγει η έρευνα, απλή αλλά ριζοσπαστική: να μην αποκλείονται εξελίξεις μόνο και μόνο επειδή κάποτε φάνταζαν αδιανόητες. Σε ένα διεθνές περιβάλλον που γίνεται ολοένα πιο ρευστό και επικίνδυνο, η προσκόλληση σε παλαιά δόγματα περί «ορθολογικών ηγετών» μπορεί να αποδειχθεί μοιραία.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Ουκρανίας λειτουργεί ως καμπανάκι για την ευρωπαϊκή στρατηγική κουλτούρα: η ήπειρος δεν μπορεί πια να στηρίζεται σε ευσεβείς πόθους περί «λογικής» συμπεριφοράς αυταρχικών καθεστώτων. Χρειάζεται επένδυση σε αυτόνομες ευρωπαϊκές ικανότητες πληροφοριών, συστηματική άσκηση σε σενάρια υψηλού ρίσκου και, κυρίως, πολιτική βούληση να λαμβάνονται δύσκολες αποφάσεις προληπτικά, πριν τα τανκς περάσουν τα σύνορα.
#Ουκρανία #Ρωσία #Πούτιν #Ευρώπη #Ασφάλεια
