Η απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις πρόσφατες συνομιλίες ΗΠΑ–Ρωσίας–Ουκρανίας προκαλεί ανησυχία στις Βρυξέλλες και αναζωπυρώνει τη συζήτηση για διορισμό ειδικού εντεταλμένου προς τη Μόσχα. Ωστόσο, οι βαθιές ενδοευρωπαϊκές διαφωνίες για τη στρατηγική απέναντι στη Ρωσία απειλούν να αδρανοποιήσουν την πρωτοβουλία πριν καν ξεκινήσει.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βλέπει ολοένα και πιο καθαρά ότι βρίσκεται στο περιθώριο των κρίσιμων διεθνών πρωτοβουλιών για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Οι τελευταίοι γύροι συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι οργανώθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των Βρυξελλών, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και τροφοδοτεί τη συζήτηση για τον διορισμό ειδικού απεσταλμένου της ΕΕ για τη Ρωσία.
Η ιδέα ειδικού εντεταλμένου και το διακύβευμα για την Ουκρανία
Μέχρι σήμερα, η ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στη Μόσχα στηριζόταν κυρίως σε οικονομικές κυρώσεις και στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο, ενώ τον πρωταγωνιστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις είχαν η Ουάσιγκτον και η Άγκυρα. Ένας συντονισμένος απεσταλμένος της ΕΕ που θα συνομιλεί απευθείας με τον Βλαντιμίρ Πούτιν θα σήμαινε τακτική μετατόπιση: από την αποκλειστική πίεση, σε ελεγχόμενη εμπλοκή.
Η οικονομολόγος και αναλύτρια πολιτικής Ελίνα Ριμπακόβα υπογραμμίζει ότι η ευρωπαϊκή παρουσία στο τραπέζι είναι κρίσιμη για να μην παρακαμφθούν τα συμφέροντα της Ουκρανίας και των κρατών της περιοχής. Όπως σημειώνει, χωρίς την Ευρώπη θα μπορούσε ήδη να έχει επιβληθεί ένα είδος «ειρήνης» όπου η Ρωσία, με αμερικανική διαμεσολάβηση, θα εξανάγκαζε το Κίεβο σε παραχωρήσεις που θα υπονόμευαν την ουκρανική κυριαρχία και θα άνοιγαν τον δρόμο σε ρωσικές αξιώσεις «σφαίρας επιρροής» στην Ανατολική Ευρώπη.
Η ίδια αναγνωρίζει ότι, τουλάχιστον αρχικά, μια ευρωπαϊκή διπλωματική πρωτοβουλία θα είχε κυρίως συμβολικό χαρακτήρα, αλλά θα μπορούσε μεσοπρόθεσμα να μεταφραστεί σε πιο χειροπιαστά αποτελέσματα, εφόσον συνοδευτεί από σαφείς στόχους.
Βαθιές διαιρέσεις μεταξύ Παρισιού, Βερολίνου και Ανατολικής Ευρώπης
Το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι η ιδέα αυτή καθαυτή, αλλά η έλλειψη ενιαίας γραμμής. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επιμένει στη διατήρηση ανοιχτών διαύλων με τη Μόσχα, παρά τις αλλεπάλληλες αποτυχίες προηγούμενων εγχειρημάτων. Το Παρίσι έστειλε πρόσφατα υψηλόβαθμο διπλωμάτη για επαφές με τον Ρώσο ομόλογό του, στέλνοντας μήνυμα ότι δεν εγκαταλείπει την επιλογή του διαλόγου.
Αντίθετα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υιοθετεί πιο επιφυλακτική στάση. Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου τόνισε ότι η Γερμανία είναι έτοιμη να συνομιλήσει μόνο εφόσον η Ρωσία αποδείξει έμπρακτα πως θέλει να συζητήσει κατάπαυση του πυρός και ρεαλιστικό σχέδιο ειρήνης. Την ίδια στιγμή, κράτη της Ανατολικής Ευρώπης φοβούνται ότι πρόωρες παραχωρήσεις θα ενθαρρύνουν περαιτέρω τη Μόσχα.
Προστίθεται και η ενεργειακή διάσταση: Ουγγαρία και Σλοβακία παραμένουν εξαρτημένες από το ρωσικό φυσικό αέριο, παρά την εισβολή στην Ουκρανία, γεγονός που επηρεάζει τη στάση τους στις κυρώσεις και στη συνολική στρατηγική της ΕΕ.
«Ευρώπη των κλαμπ» και ο ρόλος των κυρώσεων
Παρά τις διαφωνίες, η Ριμπακόβα δεν θεωρεί ότι οι διαιρέσεις συνιστούν κατ’ ανάγκη αδυναμία. Επισημαίνει ότι, ακόμη και χωρίς πλήρη ομοφωνία, υπάρχει επαρκής πίεση εντός της Ένωσης ώστε να διασφαλιστεί ότι τα ουκρανικά συμφέροντα δεν θα αγνοηθούν. Προτείνει ένα μοντέλο «Ευρώπης των κλαμπ», με ευέλικτους συνασπισμούς κρατών ανά θέμα, ως ρεαλιστικό τρόπο δράσης όταν η ομοφωνία είναι άπιαστη.
Άλλοι αναλυτές, όπως η Κρίστι Ράικ του International Centre for Defence and Security, προειδοποιούν ότι ο διορισμός ειδικού εντεταλμένου χωρίς σαφώς καθορισμένους στόχους κινδυνεύει να θολώσει ακόμη περισσότερο τη στρατηγική της ΕΕ αντί να την ξεκαθαρίσει.
Σε κάθε περίπτωση, η Ένωση δεν εγκαταλείπει το βασικό εργαλείο πίεσης: τις κυρώσεις. Ενόψει της τέταρτης επετείου από την εισβολή, οι Βρυξέλλες ετοιμάζουν το 20ό πακέτο μέτρων κατά της Ρωσίας, που καλύπτει ενέργεια, εμπόριο και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Σύμφωνα με την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τα ρωσικά ενεργειακά έσοδα μειώθηκαν κατά 24% το 2025, ένδειξη – όπως υποστηρίζει – ότι «οι κυρώσεις λειτουργούν» και θα συνεχιστούν έως ότου η Μόσχα προσέλθει σε «σοβαρές διαπραγματεύσεις για μια δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη».
Σχόλιο 
: Η συζήτηση για ειδικό εντεταλμένο της ΕΕ προς τη Ρωσία αποκαλύπτει το θεμελιώδες δίλημμα της Ένωσης: θέλει να είναι γεωπολιτικός παίκτης, αλλά διστάζει να πληρώσει το πολιτικό και στρατηγικό κόστος μιας ενιαίας γραμμής. Αν επικρατήσει ένα μοντέλο «Ευρώπης των κλαμπ», η ΕΕ ίσως κερδίσει ευελιξία, αλλά θα ρισκάρει να εμφανίζεται αποσπασματική την ώρα που ΗΠΑ και Ρωσία διαμορφώνουν τους όρους της επόμενης ημέρας στην Ουκρανία.
#ΕΕ #Ρωσία #Ουκρανία #Διπλωματία #Κυρώσεις
