Οι ευρωβουλευτές ενέκριναν αλλαγές στον Κανονισμό Διαδικασιών Ασύλου που επιτρέπουν ταχεία απόρριψη αιτημάτων και επιστροφές σε τρίτες χώρες που χαρακτηρίζονται «ασφαλείς». Η στροφή αυτή προς πιο περιοριστική πολιτική μετανάστευσης προκαλεί έντονες αντιδράσεις από ανθρωπιστικές οργανώσεις και μέρος του πολιτικού φάσματος.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε στις 11 Φεβρουαρίου τροποποιήσεις στο ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου, οι οποίες σηματοδοτούν σαφή σκλήρυνση της μεταναστευτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι νέοι κανόνες επιτρέπουν fast-track απορρίψεις αιτημάτων ασύλου και προβλέπουν τη δυνατότητα μεταφοράς αιτούντων σε τρίτες χώρες που θα περιλαμβάνονται σε λίστα «ασφαλών» κρατών.
Λίστα «ασφαλών» χωρών και fast-track απορρίψεις
Οι αλλαγές αφορούν τον Κανονισμό Διαδικασιών Ασύλου και εισάγουν για πρώτη φορά ενιαία ευρωπαϊκή λίστα χωρών που θεωρούνται «ασφαλείς», στις οποίες θα μπορούν να επιστρέφονται απορριφθέντες αιτούντες άσυλο. Στη λίστα αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η Αίγυπτος και η Τυνησία, χώρες των οποίων το ιστορικό ανθρωπίνων δικαιωμάτων βρίσκεται διαρκώς υπό διεθνή κριτική.
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να απορρίπτουν αιτήσεις ασύλου χωρίς ουσιαστική εξέταση επί της ουσίας, εφόσον κρίνουν ότι ο αιτών θα μπορούσε να έχει λάβει προστασία σε τρίτη χώρα που η ΕΕ θεωρεί ασφαλή. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για ταχεία διαδικασία «μη παραδεκτού» των αιτήσεων, ενισχύοντας την έμφαση στις επιστροφές αντί στην υποδοχή και ένταξη.
Το κείμενο χρειάζεται ακόμη την τυπική τελική έγκριση από τις κυβερνήσεις των 27 κρατών-μελών, ωστόσο πολιτικά θεωρείται ότι αποτυπώνει την ήδη διαμορφωμένη πλειοψηφική βούληση για αυστηρότερη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.
Έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις και Πράσινους
Ανθρωπιστικές οργανώσεις και μέρος των ευρωβουλευτών προειδοποιούν ότι οι νέες ρυθμίσεις κινδυνεύουν να οδηγήσουν σε σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και υπονόμευση της Σύμβασης της Γενεύης του 1951, η οποία απαγορεύει την επιστροφή προσφύγων σε χώρες όπου κινδυνεύουν.
Η Olivia Sundberg Diez, υπεύθυνη για θέματα μετανάστευσης και ασύλου στην Amnesty International στην ΕΕ, προειδοποίησε ότι «οι άνθρωποι που ζητούν άσυλο στην ΕΕ θα μπορούν να βλέπουν τις αιτήσεις τους να απορρίπτονται χωρίς ουσιαστική εξέταση και να στέλνονται σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία σύνδεση και όπου δεν έχουν πατήσει ποτέ». Κατά την ίδια, τα μέτρα αυτά συνιστούν «αποποίηση της δέσμευσης της ΕΕ στην προστασία των προσφύγων» και ανοίγουν τον δρόμο για συμφωνίες με τρίτες χώρες για εξωεδαφική επεξεργασία αιτημάτων ασύλου.
Η Γαλλίδα Πράσινη ευρωβουλευτής Mélissa Camara τόνισε ότι ο ορισμός «ασφαλών χωρών καταγωγής» θα θέσει «εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σε κατάσταση μεγάλης επικινδυνότητας», καθώς τρίτες χώρες θα χαρακτηρίζονται ασφαλείς «παρά την εξαιρετικά ανησυχητική κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Δεξιά στροφή και προοπτική «κέντρων επιστροφής»
Η απόφαση εντάσσεται στην ευρύτερη Μεταναστευτική Συμφωνία της ΕΕ (Migration Pact), η οποία εγκρίθηκε το 2023 και αναμένεται να εφαρμοστεί πλήρως έως τον Ιούνιο του 2026. Η συμφωνία διαμορφώθηκε ως απάντηση στο μεγάλο προσφυγικό-μεταναστευτικό κύμα του 2015–2016, όταν πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι, κυρίως από τη Συρία, έφθασαν στην Ευρώπη μέσω Μεσογείου.
Έκτοτε, η άνοδος της αντι-μεταναστευτικής ρητορικής και η ενίσχυση εθνικιστικών και ακροδεξιών κομμάτων σε πολλά κράτη-μέλη έχουν ωθήσει τις κυβερνήσεις σε ολοένα πιο περιοριστικές πολιτικές, με έμφαση στην αποτροπή και στις επιστροφές. Στο πλαίσιο αυτό, οι νέες ρυθμίσεις θεωρούνται και ως βήμα προς την κατεύθυνση δημιουργίας «κέντρων επιστροφής» εκτός ΕΕ, κατ’ αντιστοιχία με το ιταλικό μοντέλο συνεργασίας με την Αλβανία, αν και οι λεπτομέρειες για το καθεστώς των επιστροφών παραμένουν υπό διαπραγμάτευση στο Κοινοβούλιο.
Για τις χώρες πρώτης γραμμής, όπως τα κράτη της Μεσογείου, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς συνδέεται άμεσα με τον επιμερισμό ευθυνών και τη διαχείριση των ροών. Την ίδια στιγμή, όμως, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη συμβατότητα των νέων εργαλείων με το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο προστασίας προσφύγων.
Σχόλιο 
: Η ψήφιση των νέων κανόνων επιβεβαιώνει ότι η ΕΕ μετακινεί το κέντρο βάρους της πολιτικής ασύλου από την προστασία στην αποτροπή και την εξωτερικοποίηση. Για την Ελλάδα και τις λοιπές χώρες πρώτης γραμμής, το διακύβευμα θα είναι αν οι ρυθμίσεις αυτές θα συνοδευτούν από ουσιαστική ευρωπαϊκή αλληλεγγύη ή αν θα λειτουργήσουν κυρίως ως εργαλείο για να κρατηθούν οι ευάλωτοι πληθυσμοί εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
#ΕΕ #Άσυλο #Μετανάστευση #ΕυρωπαϊκόΚοινοβούλιο #ΑνθρώπιναΔικαιώματα
