Ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, κατέθεσε σε δικαστήριο του Λος Άντζελες σε μια υπόθεση–ορόσημο για τον εθισμό των παιδιών στα social media και τις επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία. Η έκβαση της δίκης μπορεί να διαμορφώσει το πλαίσιο για χιλιάδες αγωγές κατά των μεγάλων πλατφορμών.
Σε δικαστική αίθουσα του Λος Άντζελες μεταφέρθηκε η αντιπαράθεση για τον ρόλο των μεγάλων τεχνολογικών πλατφορμών στην ψυχική υγεία των ανηλίκων, με τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ να καταθέτει προσωπικά για τις πρακτικές της Meta. Η υπόθεση αφορά κατηγορίες ότι Instagram και YouTube σχεδιάστηκαν σκόπιμα ώστε να είναι εθιστικά για παιδιά, παρά τη γνώση των εταιρειών για τους σχετικούς κινδύνους.
Η υπόθεση και οι κατηγορίες κατά Meta και Google
Ενάγουσα είναι μια Καλιφορνέζα, η οποία ξεκίνησε να χρησιμοποιεί το YouTube σε ηλικία έξι ετών και το Instagram στα 11, πριν στραφεί αργότερα και σε TikTok και Snapchat. Υποστηρίζει ότι η συνεχής χρήση αυτών των εφαρμογών τροφοδότησε κατάθλιψη και αυτοκτονικό ιδεασμό. Με το TikTok και το Snapchat έχει ήδη επιτευχθεί εξωδικαστικός συμβιβασμός, όμως η διαμάχη με Meta και Google συνεχίζεται.
Η αγωγή κατηγορεί τις εταιρείες ότι επιδίωξαν να «εθίσουν» τα παιδιά στις πλατφόρμες τους, αξιοποιώντας σχεδιαστικές επιλογές, αλγορίθμους και λειτουργίες προσωποποίησης που μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής και την εμπλοκή. Στον πυρήνα βρίσκεται το ερώτημα αν τα social media μπορούν να θεωρηθούν εγγενώς εθιστικά για τους ανηλίκους και αν οι εταιρείες φέρουν νομική ευθύνη για τις συνέπειες.
Η γραμμή άμυνας της Meta και η στάση Ζάκερμπεργκ
Η Meta και η Google αρνούνται τις κατηγορίες. Η Meta επικαλείται μελέτη της National Academies of Sciences, σύμφωνα με την οποία δεν τεκμηριώνεται σαφής αιτιώδης σύνδεση μεταξύ χρήσης social media και επιδείνωσης της ψυχικής υγείας των παιδιών. Ωστόσο, στο δικαστήριο παρουσιάστηκαν εσωτερικά email που δείχνουν διαφορετικές προτεραιότητες.
Ο Ζάκερμπεργκ, από το βήμα του μάρτυρα, παραδέχθηκε ότι η εταιρεία άργησε να εντοπίζει χρήστες κάτω των 13 ετών στο Instagram, σημειώνοντας: «Πάντα εύχομαι να μπορούσαμε να το έχουμε καταφέρει νωρίτερα». Υποστήριξε πάντως ότι έχουν γίνει σημαντικές βελτιώσεις στα συστήματα ελέγχου ηλικίας.
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε σε email του 2014–2015, όπου ο Ζάκερμπεργκ εμφανίζεται να στοχεύει ρητά σε διψήφια ποσοστά αύξησης του χρόνου παραμονής των χρηστών στην πλατφόρμα. Παράλληλα, παρουσιάστηκαν εσωτερικές διαφωνίες για τα φίλτρα αισθητικής και «κοσμητικής χειρουργικής» στο Instagram: στελέχη προειδοποιούσαν για τον αρνητικό αντίκτυπο σε νεαρά κορίτσια, ενώ υποστηρικτές των φίλτρων επικαλούνταν τον ανταγωνισμό με το TikTok.
Πιθανό νομολογιακό προηγούμενο και διεθνές κύμα ρυθμίσεων
Η δίκη στο Λος Άντζελες είναι μία από πολλές παρόμοιες υποθέσεις στις ΗΠΑ, αλλά θεωρείται καθοριστική γιατί μπορεί να δημιουργήσει πρότυπο για την εκδίκαση χιλιάδων αγωγών που συνδέουν τα social media με την αύξηση κατάθλιψης, άγχους, διατροφικών διαταραχών και αυτοκτονιών στους νέους. Αν η Meta ηττηθεί, θα κληθεί να καταβάλει αποζημίωση στην ενάγουσα, αλλά κυρίως θα δεχθεί ισχυρό πλήγμα αξιοπιστίας σε μια περίοδο που κυβερνήσεις διεθνώς σκληραίνουν τη στάση τους.
Ήδη η Αυστραλία έχει εφαρμόσει απαγόρευση χρήσης social media σε άτομα κάτω των 16 ετών. Στη Γαλλία προωθείται νομοσχέδιο για απαγόρευση κάτω των 15, ενώ στην Ισπανία το υπουργικό συμβούλιο αναμένεται να εγκρίνει αντίστοιχη ρύθμιση για τους κάτω των 16. Στη Γερμανία, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δηλώνει ανοικτός σε ενδεχόμενο απαγόρευσης, ενώ Νορβηγία, Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, Δανία, Ιταλία και Κάτω Χώρες συζητούν διάφορες μορφές περιορισμών.
Στο ίδιο πλαίσιο, η πρόσφατη κατάθεση του επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μοσέρι, υποβάθμισε τον όρο «εθισμός», με τον ίδιο να τον συγκρίνει με το «κόλλημα» σε μια σειρά στο Netflix, διαχωρίζοντάς τον από την κλινική έννοια της εξάρτησης.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση δεν είναι απλώς μια ακόμη δικαστική διαμάχη Big Tech–καταναλωτών· είναι δοκιμασία για το κατά πόσο τα δικαστήρια μπορούν να «κοστολογήσουν» τον αλγοριθμικό σχεδιασμό που στοχεύει στην προσοχή των ανηλίκων. Αν δημιουργηθεί νομολογιακό προηγούμενο ευθύνης για τον εθιστικό σχεδιασμό, το επιχειρηματικό μοντέλο των social media –που βασίζεται στον όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρόνο παραμονής– θα βρεθεί υπό πίεση, ανοίγοντας τον δρόμο για αυστηρότερη ρύθμιση και στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
#Zuckerberg #Meta #Instagram #YouTube #SocialMedia #ΨυχικήΥγεία #Παιδιά #ΗΠΑ
