Η εκλογή κεντροαριστερού προέδρου στην Πορτογαλία συνοδεύτηκε από ιστορικά υψηλό ποσοστό για υποψήφιο της άκρας δεξιάς, ανατρέποντας την εικόνα μιας χώρας «θωρακισμένης» από τον ευρωπαϊκό δεξιόστροφο άνεμο. Το αποτέλεσμα λειτουργεί ως καμπανάκι για το πολιτικό σύστημα της Λισαβόνας αλλά και για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Μετά από δεκαετίες σχετικής πολιτικής σταθερότητας και περιορισμένης επιρροής λαϊκιστικών και ακραίων δυνάμεων, η Πορτογαλία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης για την άνοδο της δεξιάς και της άκρας δεξιάς. Οι πρόσφατες προεδρικές εκλογές ανέδειξαν με άνετη διαφορά έναν κεντροαριστερό υποψήφιο, ωστόσο η πραγματική είδηση βρίσκεται στο ιστορικά υψηλό ποσοστό που κατέγραψε ο αντίπαλός του από την άκρα δεξιά.
Ένας «τιμητικός» θεσμός με πραγματική ισχύ
Ο πρόεδρος της Πορτογαλίας θεωρείται παραδοσιακά περισσότερο θεσμικό σύμβολο παρά εκτελεστική εξουσία. Ωστόσο, ο ρόλος του μόνο διακοσμητικός δεν είναι: διαθέτει ουσιαστικές αρμοδιότητες, όπως η διάλυση της Βουλής, η προκήρυξη εκλογών, η επικύρωση ή η αποστολή νομοσχεδίων στο Συνταγματικό Δικαστήριο, καθώς και η επιρροή στον σχηματισμό κυβερνήσεων σε περιόδους αστάθειας.
Η άνετη επικράτηση ενός κεντροαριστερού προέδρου θα μπορούσε, επιφανειακά, να διαβαστεί ως επιβεβαίωση της ανθεκτικότητας του πορτογαλικού κεντρώου μπλοκ. Όμως η παράλληλη εκτόξευση της άκρας δεξιάς, σε επίπεδα πρωτόγνωρα για τη χώρα, δείχνει ότι το πολιτικό υπόβαθρο μεταβάλλεται ταχύτερα απ’ ό,τι αναμενόταν.
Η Πορτογαλία στον χάρτη της ευρωπαϊκής δεξιάς στροφής
Η ενίσχυση της άκρας δεξιάς στην Πορτογαλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό μοτίβο, όπου εθνικιστικά, αντιμεταναστευτικά και ευρωσκεπτικιστικά κόμματα κερδίζουν έδαφος, από τη Γαλλία και τη Γερμανία έως τις σκανδιναβικές χώρες. Η ιδιαιτερότητα της Πορτογαλίας ήταν ότι μέχρι πρόσφατα έμοιαζε να αντιστέκεται σε αυτή την τάση, με τα παραδοσιακά κόμματα να διατηρούν τον έλεγχο του πολιτικού παιχνιδιού.
Το νέο εκλογικό αποτέλεσμα υποδηλώνει ότι κοινωνικές ανησυχίες –όπως η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, οι ανισότητες και η δυσπιστία προς τις ελίτ– αρχίζουν να τροφοδοτούν και εδώ την απήχηση ριζοσπαστικών δεξιών αφηγήσεων. Η ισχυρή επίδοση της άκρας δεξιάς δεν αρκεί για να ανατρέψει άμεσα τις πολιτικές ισορροπίες, αλλά δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα: κανένα μελλοντικό σενάριο διακυβέρνησης δεν μπορεί πλέον να αγνοεί την παρουσία της.
Μηνύματα προς τα πορτογαλικά κόμματα και τις Βρυξέλλες
Για τα παραδοσιακά κόμματα της Πορτογαλίας, το αποτέλεσμα λειτουργεί ως προειδοποίηση ότι η απλή επίκληση της «δημοκρατικής ομαλότητας» δεν αρκεί. Απαιτούνται πειστικές απαντήσεις σε κοινωνικά και οικονομικά αδιέξοδα, χωρίς να υιοθετούνται οι ατζέντες της άκρας δεξιάς, αλλά ούτε και να υποτιμάται η απήχησή της.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η πορτογαλική περίπτωση είναι ακόμη ένα σημάδι ότι η άνοδος της άκρας δεξιάς δεν αποτελεί πια εξαίρεση αλλά νέο κανόνα, συμπεριλαμβανομένων χωρών που έως τώρα θεωρούνταν «ανθεκτικές». Οι αντιδράσεις στις Βρυξέλλες και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν περιορίζονται σε ανησυχία για τα ανθρώπινα δικαιώματα ή το κράτος δικαίου, αλλά επεκτείνονται και στην πιθανή αναδιαμόρφωση των συσχετισμών εντός των ευρωπαϊκών θεσμών, εφόσον τέτοιες δυνάμεις ενισχυθούν περαιτέρω σε εθνικές εκλογές.
Σχόλιο 
: Η Πορτογαλία παύει να είναι η «ευχάριστη εξαίρεση» στον ευρωπαϊκό χάρτη και μετατρέπεται σε ακόμη ένα εργαστήριο για το πώς τα παραδοσιακά κόμματα θα διαχειριστούν την πίεση της άκρας δεξιάς. Αν δεν υπάρξει ουσιαστική απάντηση σε κοινωνικές και οικονομικές αγωνίες, το σημερινό προειδοποιητικό σήμα μπορεί να εξελιχθεί σε δομική αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού.
#Πορτογαλία #Εκλογές #ΆκραΔεξιά #Ευρώπη
