Η πλήρης εφαρμογή του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) από 1η Ιανουαρίου 2026 επιβάλλει ουσιαστικά νέο, υποχρεωτικό κόστος σε κάθε εισαγωγή χάλυβα στην ΕΕ. Όμως η απουσία εθνικού πλαισίου στην Ελλάδα δημιουργεί ένα επικίνδυνο ρυθμιστικό κενό, που απειλεί με στρέβλωση της αγοράς και σοβαρούς κινδύνους για τις υγιείς επιχειρήσεις του κλάδου.
Ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), που εφαρμόζεται πλήρως από την 1η Ιανουαρίου 2026, παύει να είναι μια θεωρητική περιβαλλοντική ρύθμιση και μετατρέπεται σε απτή χρηματοοικονομική υποχρέωση για κάθε εισαγωγέα χάλυβα. Το κόστος άνθρακα ανά τόνο εισαγόμενου προϊόντος είναι πλέον πληρωτέο, μετρήσιμο, ασταθές και δεσμευτικό – ένα νέο, υποχρεωτικό στοιχείο κόστους λειτουργίας.
Ωστόσο, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ενεργοποιήσει τον μηχανισμό, στην Ελλάδα δεν έχει εκδοθεί κανένα δεσμευτικό πλαίσιο που να απαντά σε κρίσιμα ερωτήματα: αν απαιτείται υποχρεωτικός σχηματισμός πρόβλεψης, αν η σχετική δαπάνη αναγνωρίζεται φορολογικά, ποια μεθοδολογία υπολογισμού πρέπει να εφαρμοστεί και πώς θα ελέγχεται η επάρκεια των προβλέψεων. Το κενό αυτό δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά θεσμική ασυμμετρία με σοβαρές συνέπειες για τον ανταγωνισμό.
Αγορές δύο ταχυτήτων και στρέβλωση τιμών
Η εκκαθάριση του CBAM γίνεται με χρονική υστέρηση, γεγονός που αφήνει χώρο για επιθετικές πρακτικές. Ορισμένοι εισαγωγείς μπορούν να παραλείπουν ή να υποτιμούν την επιβάρυνση άνθρακα στην τιμολόγηση, διαθέτοντας προϊόν κάτω από το πραγματικό κόστος και εμφανιζόμενοι τεχνητά «φθηνότεροι». Αντίθετα, οι συνεπείς επιχειρήσεις που σχηματίζουν προβλέψεις και κοστολογούν ορθά, τιμωρούνται ανταγωνιστικά.
Έτσι διαμορφώνεται ένα επικίνδυνο δίπολο: συνεπείς έναντι «επιθετικών» εισαγωγέων. Στο βραχυπρόθεσμο επίπεδο, οι δεύτεροι κερδίζουν μερίδια αγοράς, συμπιέζοντας τις τιμές και διαβρώνοντας τα περιθώρια κέρδους των υγιών εταιρειών. Μεσοπρόθεσμα όμως, όταν αποκαλυφθεί το πραγματικό κόστος και έρθει η ώρα της εκκαθάρισης CBAM, ο κίνδυνος είναι να βρεθούν αντιμέτωποι με αδυναμία πληρωμής, στάση δραστηριότητας ή ακόμη και πτώχευση.
Το «σενάριο κατάρρευσης» που περιγράφεται είναι κλιμακωτό: πρώτα επιθετική τιμολόγηση χωρίς επαρκή πρόβλεψη, στη συνέχεια στρέβλωση τιμών σε βάρος των υγιών παικτών, απώλεια μεριδίων για τους συνεπείς, και τελικά εμφάνιση του πραγματικού κόστους με καθυστέρηση περίπου ενός έτους, όταν πλέον η ζημιά στην αγορά θα είναι δομική.
Τι πρέπει να κάνουν άμεσα πολιτεία και εποπτικές αρχές
Ο αρχικός στόχος του CBAM ήταν να εξισώσει τους όρους ανταγωνισμού μεταξύ ευρωπαϊκών και τρίτων χωρών, αποτρέποντας το «carbon leakage». Στην ελληνική όμως πραγματικότητα, η απουσία εθνικών οδηγιών το μετατρέπει σε εργαλείο εσωτερικής απορρύθμισης και άνισης μεταχείρισης μεταξύ ελληνικών επιχειρήσεων.
Για να αποφευχθεί αυτή η παγίδα, απαιτείται άμεση κινητοποίηση της πολιτείας και των αρμόδιων φορολογικών και τελωνειακών αρχών. Καθοριστικής σημασίας είναι η θέσπιση δεσμευτικού λογιστικού πλαισίου για την αναγνώριση της υποχρέωσης CBAM, η σαφής φορολογική αντιμετώπιση των προβλέψεων, η επιλογή ενιαίας και υποχρεωτικής μεθοδολογίας υπολογισμού του κόστους και η δημιουργία αξιόπιστου μηχανισμού ελέγχου για την αποφυγή καταχρήσεων.
Χωρίς αυτά, δεν διακυβεύεται μόνο ο υγιής ανταγωνισμός και η βιωσιμότητα των συνεπών εισαγωγέων, αλλά και η ίδια η σταθερότητα του κλάδου χάλυβα, καθώς και τα δημόσια έσοδα. Η εφαρμογή του CBAM έχει ήδη ξεκινήσει· κάθε ημέρα καθυστέρησης πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο στρέβλωσης, διευρύνει το χάσμα μεταξύ συνεπών και επιθετικών παικτών και ενισχύει την αβεβαιότητα για προμηθευτές και πελάτες.
Σχόλιο 
: Το CBAM λειτουργεί ήδη ως stress test θεσμικής επάρκειας για την ελληνική αγορά: αν δεν καλυφθεί άμεσα το ρυθμιστικό κενό, οι «πειθαρχημένοι» θα βρεθούν διπλά χαμένοι – πρώτα στον ανταγωνισμό, έπειτα σε μια αγορά αποσταθεροποιημένη από τις ίδιες τις κρατικές παραλείψεις.
#CBAM #χάλυβας #βιομηχανία #εισαγωγές #οικονομία
