Το crowdfunding έχει μετατραπεί σε βασικό κανάλι ιδιωτικής αλληλεγγύης, από τρομοκρατικές επιθέσεις μέχρι πυρκαγιές και ιατρικά έξοδα. Όμως η μετατόπιση αυτή από τις κλασικές φιλανθρωπίες και το κράτος πρόνοιας εγείρει σοβαρά ερωτήματα δικαιοσύνης και αποτελεσματικότητας.
Μέσα σε λίγες ώρες από την τρομοκρατική επίθεση στην παραλία Bondi της Αυστραλίας, χιλιάδες δωρεές από όλο τον κόσμο κατευθύνθηκαν μέσω πλατφορμών crowdfunding προς τα θύματα, τις οικογένειές τους και τους διασώστες. Αντίστοιχα, οι πρόσφατες καταστροφικές πυρκαγιές στη Βικτώρια ενεργοποίησαν δεκάδες online καμπάνιες για την ενίσχυση πληγέντων οικογενειών.
Η παραδοσιακή «συλλογή με το καπέλο» στη γειτονιά έχει πλέον ψηφιοποιηθεί και κλιμακωθεί. Πλατφόρμες όπως η GoFundMe έχουν γίνει ο βασικός δίαυλος αυθόρμητης προσφοράς, με τεράστιες ροές κεφαλαίων αλλά και αμφιλεγόμενα αποτελέσματα.
Έκρηξη δωρεών αλλά και «λοταρία» αποτελεσμάτων
Από το 2015, όταν η GoFundMe ξεκίνησε στην Αυστραλία, οι πολίτες έχουν δωρίσει πάνω από 1,1 δισ. δολάρια Αυστραλίας μέσω της πλατφόρμας, ενώ παγκοσμίως το ποσό ξεπερνά τα 40 δισ. δολάρια από το 2010. Σύμφωνα με την εταιρεία, σχεδόν ένας στους πέντε Αυστραλούς κάνει την πρώτη του φιλανθρωπική δωρεά μέσω GoFundMe – ποσοστό που φτάνει το 40% στη γενιά Z. Την ίδια ώρα, το ποσοστό των φοροαπαλλασσόμενων δωρεών προς κλασικές φιλανθρωπικές οργανώσεις υποχωρεί.
Εμβληματική είναι η περίπτωση του Ahmed al-Ahmed, ο οποίος ακινητοποίησε έναν από τους ενόπλους στο Bondi και τραυματίστηκε σοβαρά: μέσω GoFundMe συγκεντρώθηκαν πάνω από 3 εκατ. δολάρια για τον ίδιο, ενώ ξεχωριστές καμπάνιες συγκέντρωσαν 1 εκατ. δολάρια για την οικογένεια της 10χρονης Matilda, του νεότερου θύματος της επίθεσης.
Ωστόσο, η επιτυχία δεν είναι ο κανόνας. Έρευνα στις ΗΠΑ έδειξε ότι μόλις το 17% των καμπανιών για ιατρικά και επείγοντα έξοδα πετυχαίνει τον στόχο. Ο κοινωνιολόγος Matthew Wade μιλά για «άγρια αποκλίνοντα αποτελέσματα», όπου η προβολή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η αφήγηση της ιστορίας και το μέγεθος του κοινωνικού δικτύου καθορίζουν ποιος θα σωθεί οικονομικά και ποιος θα μείνει αβοήθητος.
Παράλληλα, η έκθεση στο δημόσιο βλέμμα έχει κόστος: οι άνθρωποι αναγκάζονται να εκθέσουν την πιο ευάλωτη πλευρά τους και να αποδείξουν τη «ηθική αξία» της ζωής τους για να πείσουν το πλήθος να συνεισφέρει.
Όταν το crowdfunding υποκαθιστά το κράτος και τις φιλανθρωπίες
Η εξάπλωση του crowdfunding σε τομείς που παραδοσιακά καλύπτονται από το κράτος πρόνοιας και τις οργανωμένες φιλανθρωπίες προκαλεί ανησυχία. Στην Αυστραλία, ο τότε βουλευτής Peter Dutton είχε δεχθεί σφοδρή κριτική όταν επέλεξε να στήσει καμπάνια GoFundMe για πλημμυροπαθείς της περιφέρειάς του αντί να αξιοποιήσει θεσμικά εργαλεία κρατικής στήριξης. Όπως σημειώνει ο Wade, ο λόγος ύπαρξης κρατικών αποζημιώσεων για θύματα βίας και καταστροφών είναι ακριβώς να μην χρειάζεται οι πολίτες να «διαπραγματεύονται» δημόσια την αξία της ζωής τους εν μέσω τραύματος.
Η φιλανθρωπία, επίσης, αναδιαμορφώνεται. Η καθηγήτρια Wendy Scaife χαρακτηρίζει το crowdfunding «μικτή ευλογία» για τον φιλανθρωπικό τομέα. Περίπου το 5% των ποσών που συγκεντρώνονται στην Αυστραλία μέσω GoFundMe καταλήγει σε εγγεγραμμένες φιλανθρωπίες, δίνοντάς τους πρόσβαση σε νέους δωρητές και γρήγορη ψηφιακή χρηματοδότηση. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι συχνά τεράστια ποσά διοχετεύονται σε μικρές, άπειρες οργανώσεις ή άτομα χωρίς δομές, που αδυνατούν να τα διαχειριστούν αποτελεσματικά, ειδικά μετά από φυσικές καταστροφές.
Ο ειδικός πολιτικής της Philanthropy Australia, Krystian Seibert, επισημαίνει ότι δεν είναι σαφές αν το crowdfunding υποκαθιστά ή συμπληρώνει τις παραδοσιακές δωρεές, αλλά αναγνωρίζει ότι η ευκολία πολλαπλών καναλιών μπορεί να καλλιεργήσει μια ευρύτερη «κουλτούρα προσφοράς».
Ηθική της προσφοράς: καρδιά, αλλά και λογική
Ο φιλόσοφος Peter Singer, εμβληματική μορφή του κινήματος της «αποτελεσματικής αλτρουιστικής προσφοράς», χαιρετίζει τη διάθεση των πολιτών να βοηθήσουν μέσω crowdfunding, αλλά καλεί σε μεγαλύτερη ορθολογικότητα: «Θα ήθελα οι δωρητές να χρησιμοποιούν και το μυαλό τους, όχι μόνο την καρδιά τους, ώστε να κάνουν το μέγιστο δυνατό καλό με τα χρήματά τους» τονίζει.
Παρότι το ποσοστό των Αυστραλών που κάνουν φοροαπαλλασσόμενες δωρεές μειώνεται, το συνολικό ύψος των δωρεών αυξάνεται, κυρίως λόγω εταιρικών και μεγάλων ιδιωτικών εισφορών. Σύμφωνα με την έκθεση World Giving Report 2025, ο μέσος Αυστραλός δωρίζει μόλις το 0,73% του εισοδήματός του σε άτομα, φιλανθρωπικές ή θρησκευτικές οργανώσεις, ενώ ο Singer προτείνει για τους κατοίκους πλούσιων χωρών ένα ελάχιστο 10% προς ιδιαίτερα αποτελεσματικές οργανώσεις.
Το συμπέρασμα που αναδύεται είναι ότι το crowdfunding δεν είναι ούτε πανάκεια ούτε απειλή, αλλά ένας ισχυρός, αμφίσημος μηχανισμός. Ενισχύει την αμεσότητα και τη συμμετοχή, αλλά ταυτόχρονα μετατρέπει την κοινωνική προστασία σε διαγωνισμό δημοφιλίας και αφήγησης, με τους αόρατους και λιγότερο «ελκυστικούς» δικαιούχους να μένουν συχνά πίσω.
Σχόλιο 
: Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου το κράτος πρόνοιας πιέζεται και οι φυσικές καταστροφές πληθαίνουν, το μάθημα από την αυστραλιανή εμπειρία είναι σαφές: το crowdfunding μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, όχι όμως ως υποκατάστατο θεσμικών μηχανισμών αποζημίωσης και σοβαρών φιλανθρωπικών δομών· διαφορετικά, η κοινωνική αλληλεγγύη κινδυνεύει να μετατραπεί σε ψηφιακή λοταρία συμπάθειας.
#crowdfunding #φιλανθρωπία #GoFundMe #Αυστραλία #κοινωνική_πολιτική
