Πάνω από 1,3 εκατ. νέες συντάξεις την περίοδο 2019-2025 καταγράφει ο ΕΦΚΑ, με το κύμα εξόδου να συνεχίζεται. Οι αποφάσεις για αύξηση ορίων ηλικίας μετατίθενται μετά το 2030, αλλά η αβεβαιότητα τροφοδοτεί πρόωρες αποχωρήσεις.
Ένα ιστορικό κύμα εξόδου από την αγορά εργασίας αποτυπώνουν τα στοιχεία της έκθεσης ΑΤΛΑΣ του ΕΦΚΑ για την περίοδο 2019-2025. Στην εξαετία αυτή καταγράφηκαν 1.356.146 συνταξιοδοτήσεις, αριθμός που ξεπερνά ακόμη και τις μαζικές αποχωρήσεις της μνημονιακής δεκαετίας, όταν αυξήθηκαν απότομα τα όρια ηλικίας και εφαρμόστηκαν μεγάλα προγράμματα εθελουσίας στις ΔΕΚΟ και στις τράπεζες.
Το προφίλ του κύματος εξόδου και ο ρόλος των baby boomers
Μόνο το 2025, αίτηση συνταξιοδότησης υπέβαλαν 199.450 ασφαλισμένοι, προσεγγίζοντας τα επίπεδα ρεκόρ του 2021-2022. Η εποχικότητα παραμένει έντονη: τον Σεπτέμβριο υποβλήθηκαν 20.552 αιτήσεις – μήνας κατά τον οποίο παραδοσιακά συνταξιοδοτούνται εκπαιδευτικοί – ενώ ακολουθούν ο Ιούλιος (19.541 αιτήσεις) και ο Ιανουάριος, που προτιμάται από μισθωτούς λόγω της δυνατότητας είσπραξης μέρους του επόμενου δώρου Χριστουγέννων.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η αυξημένη ροή θα διατηρηθεί τουλάχιστον έως το 2027-2028, καθώς αποχωρεί σταδιακά από την αγορά η γενιά των baby boomers. Ωστόσο, το φαινόμενο δεν εξηγείται μόνο δημογραφικά. Καθοριστικό ρόλο παίζει και το ευνοϊκό καθεστώς απασχόλησης μετά τη συνταξιοδότηση, που επιτρέπει σε όσους έχουν συμπληρώσει ή πλησιάζουν την 35ετία να βγουν στη σύνταξη και να συνεχίσουν να εργάζονται, χωρίς περικοπή της σύνταξής τους και με περιορισμένη πρόσθετη εισφορά επί του μισθού.
Η «παγίδα» της πρόωρης εξόδου και οι σκέψεις του ΕΦΚΑ
Παρά την ελκυστικότητα του καθεστώτος, ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση προειδοποιούν για σοβαρή παγίδα: όσοι συνταξιοδοτούνται χωρίς να έχουν «χτίσει» πολλά έτη ασφάλισης, προσβλέποντας σε μελλοντική προσαύξηση μέσω των επιπλέον ενσήμων ως εργαζόμενοι συνταξιούχοι, διαπιστώνουν τελικά πολύ μικρό όφελος. Η προσαύξηση ενσωματώνεται στη σύνταξη μόνο όταν διακοπεί η εργασία, ενώ η πραγματική απόδοση των εισφορών, λόγω του ειδικού πόρου υπέρ ΕΦΚΑ, υπολογίζεται σε μόλις 8-10 ευρώ τον χρόνο.
Έτσι, η πρόωρη ολοκλήρωση του εργασιακού βίου αποδεικνύεται συχνά ασύμφορη, καθώς η απώλεια ασφαλιστικού χρόνου είναι πολύ μεγαλύτερη από την μελλοντική αύξηση του συντάξιμου ποσού. Στο τραπέζι της διοίκησης του ΕΦΚΑ βρίσκεται η αλλαγή του τρόπου «πίστωσης» της προσαύξησης: εξετάζεται η δυνατότητα να αποδίδεται ανά διετία ή πενταετία, αντί εφάπαξ στο τέλος της απασχόλησης, ώστε να γίνεται πιο ορατό το όφελος και να περιοριστούν στρεβλά κίνητρα πρόωρης εξόδου.
Γιατί δεν αυξάνονται τα όρια το 2027 και τι έρχεται μετά
Κρίσιμος παράγοντας για τις αποφάσεις των ασφαλισμένων είναι ο φόβος μελλοντικών αλλαγών στα όρια ηλικίας, τα οποία από το 2015 συνδέονται θεσμικά με το προσδόκιμο ζωής μετά τα 65. Η υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Άννα Ευθυμίου έχει διαμηνύσει ότι, με βάση τα σημερινά δεδομένα, «δεν θα πάμε στην αύξηση των ορίων ηλικίας το 2027», κάνοντας λόγο για «ασφαλές μαξιλάρι» που δημιουργήθηκε με τις προηγούμενες αυξήσεις.
Οι πρώτες μελέτες για την υπό εκπόνηση Aging Report δείχνουν ότι το προσδόκιμο ζωής δεν έχει ανακάμψει επαρκώς μετά την πανδημία ώστε να δικαιολογηθεί άμεση αναθεώρηση από την 1η Ιανουαρίου 2027. Έτσι, το πιθανότερο σενάριο είναι η μετάθεση των δύσκολων αποφάσεων για την επόμενη τριετία και, εφόσον υπάρξει αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η τυχόν αναπροσαρμογή των ορίων να γίνει σταδιακά, κατά 3-6 μήνες τον χρόνο.
Το μέλλον του συνταξιοδοτικού θα κριθεί από τρεις δημογραφικούς δείκτες: τον δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων (αναλογία άνω των 65 προς τους οικονομικά ενεργούς), τον δείκτη γήρανσης σε σχέση με τον πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας και τον δείκτη γονιμότητας, που παραμένει χαμηλά, γύρω στο 1,5 παιδί ανά γυναίκα. Σε αυτό το πλαίσιο, η διατήρηση της βιωσιμότητας του συστήματος χωρίς απότομες αυξήσεις στα όρια ηλικίας αποτελεί λεπτή άσκηση ισορροπίας.
Σχόλιο 
: Το ρεκόρ συνταξιοδοτήσεων δεν είναι απλώς στατιστικό φαινόμενο, αλλά ένδειξη βαθιάς ανασφάλειας απέναντι στο μέλλον του ασφαλιστικού. Η κυβέρνηση κερδίζει χρόνο μεταθέτοντας τις αποφάσεις μετά το 2030, όμως το δημογραφικό ροκανίζει αθόρυβα τη βιωσιμότητα του συστήματος. Χωρίς σοβαρή αύξηση της απασχόλησης, ενίσχυση της παραγωγικότητας και στοχευμένα κίνητρα παραμονής στην εργασία, ο επόμενος γύρος αλλαγών στα όρια ηλικίας είναι θέμα χρόνου – και τότε το σοκ για τους νεότερους ασφαλισμένους θα είναι πολύ μεγαλύτερο.
#συντάξεις #ΕΦΚΑ #ασφαλιστικό #όριαΗλικίας
