Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ χρησιμοποίησε τη λειτουργία των Βαΐων για μια από τις πιο αιχμηρές παρεμβάσεις του κατά του πολέμου. Στόχευσε ιδιαίτερα όσους επικαλούνται τον Θεό για να νομιμοποιήσουν βία και στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Με ένα κήρυγμα υψηλού συμβολισμού και πολιτικού βάρους, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ καταδίκασε από την Πλατεία του Αγίου Πέτρου κάθε προσπάθεια χρήσης του ονόματος του Θεού για τη νομιμοποίηση πολέμων, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν εισέρχεται στον δεύτερο μήνα του. Μπροστά σε δεκάδες χιλιάδες πιστούς, ο πρώτος Πάπας με καταγωγή από τις ΗΠΑ έστειλε σαφές μήνυμα προς κυβερνήσεις και στρατιωτικές ηγεσίες που επενδύουν σε θρησκευτική ρητορική για να δικαιολογήσουν στρατιωτικές επιχειρήσεις.
«Ο Θεός της ειρήνης δεν ακούει χέρια βαμμένα με αίμα»
Ο Ποντίφικας περιέγραψε τον Ιησού ως «Βασιλιά της Ειρήνης» που «απορρίπτει τον πόλεμο» και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως θεολογικό άλλοθι για βία. «Αυτός είναι ο Θεός μας: ο Ιησούς, Βασιλιάς της Ειρήνης, που απορρίπτει τον πόλεμο, τον οποίο κανείς δεν μπορεί να επικαλεστεί για να τον δικαιολογήσει», τόνισε. Επικαλέστηκε μάλιστα βιβλικό χωρίο για να ενισχύσει το μήνυμά του: «Δεν ακούει τις προσευχές όσων διεξάγουν πόλεμο, αλλά τις απορρίπτει λέγοντας: “Ακόμη κι αν κάνετε πολλές προσευχές, δεν θα ακούσω· τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα”».
Χωρίς να κατονομάσει ηγέτες ή χώρες, η τοποθέτηση έρχεται σε μια συγκυρία όπου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πραγματοποιούν κοινές επιθέσεις στο Ιράν και ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι χρησιμοποιούν χριστιανική γλώσσα για να τις υπερασπιστούν. Η έμμεση σύγκρουση του Πάπα με αυτή τη ρητορική είναι εμφανής, ιδίως όταν αντιπαραβάλλεται με δηλώσεις όπως εκείνη του Αμερικανού υπουργού Άμυνας, ο οποίος προσευχήθηκε πρόσφατα για «συντριπτική βία δράσης απέναντι σε όσους δεν αξίζουν έλεος».
Έκκληση για κατάπαυση πυρός και προστασία των χριστιανών στη Μέση Ανατολή
Στο τέλος της λειτουργίας, ο Λέων ΙΔ΄ επικεντρώθηκε στους χριστιανούς της Μέσης Ανατολής, που –όπως είπε– «υποφέρουν τις συνέπειες ενός φρικαλέου πολέμου» και σε πολλές περιπτώσεις αδυνατούν να τηρήσουν πλήρως τις ιερές τελετές της Μεγάλης Εβδομάδας. Ο Πάπας έχει επανειλημμένα ζητήσει άμεση κατάπαυση του πυρός στο ιρανικό μέτωπο και περιορισμό της χρήσης στρατιωτικής ισχύος.
Επιπλέον, καταδίκασε τις αεροπορικές επιθέσεις ως «αδιάκριτες» και υπογράμμισε ότι θα έπρεπε να απαγορευθούν: «Τα αεροπλάνα πρέπει πάντα να είναι φορείς ειρήνης, ποτέ πολέμου. Κανείς δεν πρέπει να φοβάται ότι απειλές θανάτου και καταστροφής θα έρθουν από τον ουρανό», ανέφερε, αποφεύγοντας μεν την άμεση αναφορά στο Ιράν, αλλά αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια παρερμηνείας.
Θρησκεία, γεωπολιτική και το όριο της ηθικής νομιμοποίησης
Η παρέμβαση του Πάπα εντάσσεται σε μια ευρύτερη σύγκρουση αφηγήσεων γύρω από τη χρήση της θρησκείας ως εργαλείου πολιτικής νομιμοποίησης. Όταν κορυφαίοι αξιωματούχοι μιλούν για «ιερή» ή «δίκαιη» βία, επιχειρούν να μετατρέψουν έναν γεωπολιτικό πόλεμο σε ηθικά φορτισμένη σταυροφορία. Ο Λέων ΙΔ΄, αντιθέτως, επαναφέρει την Καθολική Εκκλησία σε μια πιο κλασική γραμμή: η χριστιανική πίστη δεν μπορεί να λειτουργεί ως μανδύας για στρατιωτικές επιχειρήσεις, ιδίως όταν οι άμαχοι πληρώνουν το υψηλότερο τίμημα.
Για την Ευρώπη αλλά και για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η δημόσια συζήτηση για τον πόλεμο και τη θρησκεία παραμένει ευαίσθητη, το μήνυμα του Βατικανού λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η ηθική νομιμοποίηση της βίας έχει όρια, ακόμη κι όταν επικαλείται κανείς τον Θεό.
Σχόλιο 
: Η ομιλία του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ δεν είναι απλώς θεολογική τοποθέτηση, αλλά σαφής παρέμβαση στο πεδίο της διεθνούς πολιτικής επικοινωνίας. Θέτει κόκκινη γραμμή απέναντι στη θρησκευτική εργαλειοποίηση του πολέμου, αμφισβητώντας ευθέως την ηθική βάση όσων επενδύουν σε «ιερή» ρητορική για να δικαιολογήσουν στρατιωτικές επιχειρήσεις. Σε μια φάση όπου η Δύση αναζητεί αφήγημα για τις επιλογές της στη Μέση Ανατολή, η Ρώμη υπενθυμίζει ότι η νομιμοποίηση δεν μπορεί να χτιστεί πάνω σε χέρια «γεμάτα αίμα».
#Βατικανό #ΠάπαςΛέων #Ιράν #ΗΠΑ #Πόλεμος #Θρησκεία
