Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους ολοκλήρωσε περιοδεία σε Ιαπωνία, Σιγκαπούρη και Αυστραλία, προωθώντας άτυπο άξονα «μεσαίων δυνάμεων». Στόχος, η αναδιαμόρφωση της διεθνούς τάξης με μεγαλύτερη αυτονομία από τις υπερδυνάμεις.
Η οκταήμερη περιοδεία του Γερμανού υπουργού Άμυνας Μπόρις Πιστόριους σε Ιαπωνία, Σιγκαπούρη και Αυστραλία ανέδειξε δύο παράλληλες στρατηγικές φιλοδοξίες του Βερολίνου: την αναβάθμιση της γερμανικής παρουσίας στον Ινδο-Ειρηνικό και τη διαμόρφωση ενός άτυπου άξονα «μεσαίων δυνάμεων» που θα επιχειρήσει να επηρεάσει τη νέα παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Η ρητορική της «κανόνων-βασισμένης τάξης» και η ανησυχία για διάλυση
Σε όλες τις στάσεις της περιοδείας, ο Πιστόριους επανέλαβε με έμφαση τη σημασία της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες, ως θεμέλιο της μεταπολεμικής παγκόσμιας συνεργασίας. Οι ομόλογοί του στην Καμπέρα, στο Τόκιο και στη Σιγκαπούρη αγκάλιασαν το μήνυμα, υπογραμμίζοντας τις κοινές αξίες και τον σεβασμό στο διεθνές δίκαιο.
Ο Αυστραλός υπουργός Άμυνας Ρίτσαρντ Μάρλες μίλησε για κοινή προσήλωση στη «νομοκρατία» σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, ενώ ο Πιστόριους τόνισε ότι ο κόσμος είναι πλέον αλληλένδετος σε βαθμό που κρίσεις, συγκρούσεις και φυσικές καταστροφές σε μια περιοχή έχουν ρίζες ή συνέπειες σε μια άλλη. Πίσω από τη ρητορική, όμως, διακρίνεται η ανησυχία ότι οι παλιές βεβαιότητες διαλύονται και ότι η υφιστάμενη τάξη διαβρώνεται χωρίς να έχει ακόμη διαμορφωθεί ένα σταθερό υποκατάστατο.
Αυτονομία από τις υπερδυνάμεις και νέο μπλοκ μεσαίων δυνάμεων
Η περιοδεία ανέδειξε και το στρατηγικό δίλημμα της Γερμανίας: μια χώρα που παραδοσιακά βασίζεται στις ΗΠΑ για την ασφάλειά της, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα ταράξει τα νερά της διατλαντικής συνοχής στο ΝΑΤΟ. Ο Πιστόριους μίλησε ανοιχτά για την ανάγκη μεγαλύτερης γερμανικής «αυτοδυναμίας» και λιγότερης ψυχολογικής εξάρτησης από το τι κάνουν Κίνα, Ρωσία ή ΗΠΑ.
Κεντρική του ιδέα είναι ότι όταν οι «μεσαίες δυνάμεις» –όπως Γερμανία, Ιαπωνία, Σιγκαπούρη, Αυστραλία, αλλά και χώρες του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου– συντονίζονται, μπορούν συλλογικά να αντισταθμίσουν την ισχύ των υπερδυνάμεων. Ωστόσο αναγνωρίζει ότι καμία διεθνής τάξη δεν μπορεί να διαμορφωθεί χωρίς τη συμμετοχή των μεγάλων παικτών, ζητώντας όμως αλλαγή προτεραιοτήτων και κατανομή ισχύος πιο κοντά στις ανάγκες των υπόλοιπων κρατών.
Χαρακτηριστική είναι η παρομοίωσή του ορισμένων διεθνών σχέσεων με «τοξικές σχέσεις», όπου η μία πλευρά καθορίζει τις κινήσεις της αποκλειστικά με βάση τον φόβο για την αντίδραση της άλλης. Για τον Πιστόριους, αποφάσεις που λαμβάνονται υπό το κράτος φόβου δεν είναι ποτέ κυρίαρχες ούτε ορθολογικές.
Ο Παγκόσμιος Νότος, η Ινδία και τα όρια της γερμανικής στρατηγικής
Η γερμανική στρατηγική δεν περιορίζεται στον στενό κύκλο των ανεπτυγμένων δημοκρατιών. Ο Πιστόριους είχε ήδη επισκεφθεί Ινδία και Ινδονησία, ενώ αναγνωρίζει ότι πολλές χώρες του Παγκόσμιου Νότου επιδιώκουν μεγαλύτερη επιρροή σε ένα πολυπολικό σύστημα. Η Ινδία, με πυρηνικό οπλοστάσιο και παραδοσιακά στενούς δεσμούς με τη Ρωσία, αυτοπροσδιορίζεται κυρίως ως «εντολοδόχος του Παγκόσμιου Νότου» και είναι εξαιρετικά ευαίσθητη σε δυτικές υποδείξεις, λόγω αποικιακού παρελθόντος.
Σύμφωνα με αναλύσεις γερμανικών ινστιτούτων, το Νέο Δελχί επιδιώκει να γίνει αυτόνομος πόλος ισχύος στον Ινδο-Ειρηνικό, κάτι που δεν ταυτίζεται πλήρως με το όραμα του Βερολίνου. Η προσέλκυση χωρών όπως η Ινδία ή η Ινδονησία σε μια πιο συμπεριληπτική, αλλά πάντα «κανόνων-βασισμένη» τάξη θα είναι σαφώς δυσκολότερη από τη συνεργασία με ομοειδείς εταίρους, όπως η Ιαπωνία ή η Αυστραλία.
Προς μια νέα ισορροπία χωρίς ρήξη με τις υπερδυνάμεις
Ο Πιστόριους αναγνωρίζει ανοιχτά τη διάβρωση της υφιστάμενης διεθνούς τάξης και ζητά «μετατόπιση του κέντρου» της, χωρίς όμως ρήξη με τις ΗΠΑ ή πλήρη αποκοπή από την Κίνα. Περιγράφει τη Ρωσία ως «επιθετική και αναθεωρητική» δύναμη, ενώ θεωρεί ότι η κινεζική ισχύς και επιθετικότητα πρέπει να αντιμετωπιστούν με συντονισμένη απάντηση. Ο κοινός παρονομαστής για ένα μπλοκ μεσαίων δυνάμεων, όπως το οραματίζεται, θα είναι η δέσμευση στον Χάρτη του ΟΗΕ, στο διεθνές δίκαιο και στην ελευθερία των θαλασσών.
Η περιοδεία στον Ινδο-Ειρηνικό δείχνει ότι η Γερμανία επιχειρεί να μετατραπεί από παθητικό ωφελημένο της παλιάς τάξης σε ενεργό διαμορφωτή της νέας. Το ερώτημα είναι αν οι μεσαίες δυνάμεις μπορούν πράγματι να επιβάλουν κανόνες σε έναν κόσμο όπου οι υπερδυνάμεις παραμένουν αποφασιστικοί παίκτες.
Σχόλιο 
: Η στρατηγική Πιστόριους αποτυπώνει τη βαθιά ανασφάλεια της Γερμανίας απέναντι σε έναν λιγότερο προβλέψιμο αμερικανικό παράγοντα και σε μια επιθετική Ρωσία και ανερχόμενη Κίνα. Το στοίχημα ενός άξονα μεσαίων δυνάμεων είναι ελκυστικό για χώρες που θέλουν μεγαλύτερη φωνή χωρίς να εγκλωβιστούν σε σκληρά μπλοκ. Ωστόσο, η ετερογένεια συμφερόντων –ιδίως στον Παγκόσμιο Νότο– και η εμμονή των υπερδυνάμεων στον έλεγχο των κανόνων, καθιστούν το εγχείρημα εξαιρετικά σύνθετο. Για την Ευρώπη και κατ’ επέκταση για την Ελλάδα, η έκβαση αυτής της προσπάθειας θα επηρεάσει άμεσα τις ισορροπίες σε ΝΑΤΟ, ΕΕ και Ινδο-Ειρηνικό, άρα και το περιθώριο ελιγμών μικρότερων κρατών.
#Γερμανία #Πιστόριους #ΙνδοΕιρηνικός #ΔιεθνήςΤάξη #Γεωπολιτική
