Η Ευρωβουλή ενέκρινε τη δημιουργία «κέντρων επιστροφής» μεταναστών εκτός ΕΕ, προκαλώντας σφοδρές αντιδράσεις οργανώσεων δικαιωμάτων και ανησυχίες για την επιρροή της άκρας δεξιάς.
Με ευρεία αλλά διχαστική πλειοψηφία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε στις Βρυξέλλες τη δημιουργία λεγόμενων «κέντρων επιστροφής» για μετανάστες και αιτούντες άσυλο εκτός εδαφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση, που συγκέντρωσε 389 ψήφους υπέρ και 206 κατά, ανοίγει τον δρόμο για την εγκατάσταση δομών σε τρίτες χώρες, όπου θα οδηγούνται όσοι απορρίπτονται οι αιτήσεις ασύλου τους.
Το σχέδιο για τα «return hubs» και οι νομικές γκρίζες ζώνες
Σύμφωνα με το υπό διαμόρφωση πλαίσιο, τα κέντρα αυτά θα λειτουργούν ως χώροι κράτησης και προετοιμασίας για επιστροφή στις χώρες προέλευσης ή διέλευσης, για όσους κριθεί ότι δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Όσοι αρνούνται τη μεταφορά τους σε τέτοια κέντρα θα αντιμετωπίζουν αυστηρές κυρώσεις, όπως κράτηση και απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Την πρωτοβουλία φέρεται να στηρίζει μια μικρή αλλά αποφασιστική ομάδα κρατών-μελών, ανάμεσά τους η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία. Αντίθετα, χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα και τη νομική βιωσιμότητα του μηχανισμού.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι οι δομές αυτές κινδυνεύουν να εξελιχθούν σε «νομικές μαύρες τρύπες», όπου οι αιτούντες άσυλο θα εξαφανίζονται εκτός του πεδίου ελέγχου των ευρωπαϊκών θεσμών. Όπως τονίζει η Μάρτα Βελάντερ από τη Διεθνή Επιτροπή Διάσωσης, το γεγονός ότι θα βρίσκονται εκτός εδάφους ΕΕ σημαίνει πως οι ευρωπαίοι νομοθέτες δεν μπορούν να εγγυηθούν τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Παρόμοια σχέδια έχουν ήδη συναντήσει ισχυρά νομικά εμπόδια. Το βρετανικό πρόγραμμα μεταφοράς μεταναστών στη Ρουάντα κατέρρευσε μετά από αλλεπάλληλες δικαστικές προσφυγές, ενώ η ιταλική προσπάθεια για επεξεργασία αιτήσεων ασύλου στην Αλβανία έχει «κολλήσει» σε δικές της δικαστικές και πολιτικές δυσκολίες.
Η σφραγίδα της άκρας δεξιάς και τα επόμενα βήματα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώθηκε το τελικό κείμενο. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η διατύπωση πολλών κρίσιμων άρθρων συμφωνήθηκε μέσω ανεπίσημων διαπραγματεύσεων – ακόμη και μέσω WhatsApp – ανάμεσα στο κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα και κόμματα της άκρας δεξιάς, όπως η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD), που συμμετέχει στην ομάδα «Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών».
Ο Γερμανός ευρωβουλευτής των Πράσινων, Έρικ Μάρκουαρτ, υποστήριξε ότι στο τελικό προσχέδιο ενσωματώθηκαν 38 διατυπώσεις που προήλθαν από την ακροδεξιά ομάδα. Προειδοποίησε ότι είναι επικίνδυνο η πολιτική επιστροφών της ΕΕ να εξαρτάται από κόμματα που χαρακτηρίζονται ευρέως ως άκρα δεξιά, λόγω ρητορικής περί «επαναμετανάστευσης».
Η ψήφος της Πέμπτης δεν αποτελεί την τελική έγκριση, αλλά ένα κρίσιμο βήμα. Ακολουθούν διαπραγματεύσεις μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και κρατών-μελών για την οριστικοποίηση του νομοθετικού κειμένου, όπου αναμένεται σκληρό παζάρι για τις εγγυήσεις προστασίας δικαιωμάτων, τη χρηματοδότηση και –κυρίως– για τις τρίτες χώρες που θα δεχθούν να φιλοξενήσουν τα κέντρα.
Για χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, η συζήτηση αυτή αγγίζει τον πυρήνα της μεταναστευτικής διαχείρισης: μετατόπιση ευθύνης εκτός ΕΕ, αλλά και ανάληψη πολιτικού κόστους για μια πολιτική που κινείται ολοένα πιο κοντά στις θέσεις της άκρας δεξιάς.
Σχόλιο 
: Η ψήφος για τα «return hubs» δείχνει ότι η ΕΕ, υπό την πίεση εσωτερικών πολιτικών ισορροπιών και ανόδου της άκρας δεξιάς, μετακινεί σταδιακά τα σύνορα της ευθύνης της εκτός εδάφους της. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα μειωθούν οι αφίξεις, αλλά αν η Ένωση είναι διατεθειμένη να θυσιάσει τμήμα του νομικού και αξιακού της κεκτημένου για μια πιο σκληρή εικόνα προς τους ψηφοφόρους. Οι επόμενες διαπραγματεύσεις με τα κράτη-μέλη θα δείξουν αν θα υπάρξουν ουσιαστικές ασφαλιστικές δικλείδες ή αν ο ευρωπαϊκός χώρος δικαίου θα αρχίσει να τεμαχίζεται σε «ζώνες εξαίρεσης» γύρω από την ήπειρο.
#ΕΕ #Μεταναστευτικο #ΑνθρωπιναΔικαιωματα #Πολιτικη
