Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης στην Ευρώπη δέχεται συστηματική πολιτική επίθεση, κυρίως από ακροδεξιές και λαϊκιστικές δυνάμεις. Οι θεσμικές ισορροπίες δοκιμάζονται σε Γαλλία, Ιταλία, Ουγγαρία, Γερμανία και Πολωνία.
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σταδιακή αλλά ανησυχητική φθορά του κράτους δικαίου, με αιχμή του δόρατος την άνοδο ακροδεξιών και εθνολαϊκιστικών δυνάμεων. Κοινός παρονομαστής είναι οι επιθέσεις στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η στοχοποίηση δικαστών και η εργαλειοποίηση θεσμών για κομματικά ή προσωπικά οφέλη.
Γαλλία και Ιταλία: Πολιτικοποίηση της Δικαιοσύνης και σύγκρουση εξουσιών
Στη Γαλλία, η καταδίκη της Μαρίν Λεπέν για υπεξαίρεση και ο αποκλεισμός της από τις προεδρικές εκλογές προκάλεσαν μια μετωπική σύγκρουση με τη Δικαιοσύνη. Η Λεπέν μίλησε για «τυραννία των δικαστών» και «πολιτική δολοφονία», ενώ ο δικαστής της υπόθεσης έγινε στόχος διαδικτυακών απειλών, με τη διεύθυνση της κατοικίας του να δημοσιοποιείται. Αντίστοιχα, η βαριά ποινή φυλάκισης στον Νικολά Σαρκοζί για υπόθεση συνωμοσίας αντιμετωπίστηκε από τον ίδιο ως «σκάνδαλο» και χτύπημα κατά του κράτους δικαίου, με την πολιτική ηγεσία να στέλνει αντιφατικά μηνύματα, όπως η επίσκεψη του υπουργού Δικαιοσύνης στη φυλακή.
Οι γαλλικοί θεσμοί αντέδρασαν. Το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο υπενθύμισε ότι σε μια δημοκρατία είναι «απαράδεκτο» να απειλούνται δικαστές ή να σχολιάζονται συγκεκριμένες αποφάσεις από πολιτικούς. Ωστόσο, δηλώσεις όπως εκείνη σκληροπυρηνικού υπουργού Εσωτερικών, ότι το κράτος δικαίου «δεν είναι ούτε άθικτο ούτε ιερό», δείχνουν ότι τα όρια έχουν ήδη μετακινηθεί.
Στην Ιταλία, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι έχει εμπλακεί σε ανοιχτή σύγκρουση με το δικαστικό σώμα. Η κατάργηση του αδικήματος «κατάχρηση εξουσίας» και οι περιορισμοί στις υποκλοπές παρουσιάστηκαν ως μεταρρυθμίσεις, αλλά επικρίθηκαν ως αποδυνάμωση των ελεγκτικών μηχανισμών. Η Ρώμη επιτέθηκε σε «πολιτικοποιημένους δικαστές» όταν τα δικαστήρια μπλόκαραν σχέδια για κέντρα επαναπροώθησης μεταναστών στην Αλβανία. Το απορριφθέν δημοψήφισμα για την αναδιάρθρωση της Δικαιοσύνης έδειξε ότι οι πολίτες παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι σε παρεμβάσεις που μπορούν να πλήξουν την ανεξαρτησία δικαστών και εισαγγελέων.
Ουγγαρία, Πολωνία και Γερμανία: Διαφορετικές μορφές πίεσης στους θεσμούς
Η Ουγγαρία αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα συστηματικής αποδόμησης του κράτους δικαίου εντός Ε.Ε. Ο Βίκτορ Όρμπαν, επί σειρά ετών στην εξουσία, έχει «πακετάρει» τα δικαστήρια με πιστούς δικαστές, έχει περιορίσει τα ανεξάρτητα ΜΜΕ και έχει στοχοποιήσει οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, εγκαθιδρύοντας ένα μοντέλο που ο ίδιος αποκαλεί «ανελεύθερη δημοκρατία». Η Δικαιοσύνη μετατρέπεται σταδιακά σε προέκταση της εκτελεστικής εξουσίας.
Στην Πολωνία, οι δικαστικές μεταρρυθμίσεις της εθνικοσυντηρητικής κυβέρνησης του PiS άφησαν βαθιές θεσμικές πληγές. Το νέο, φιλοευρωπαϊκό κυβερνητικό σχήμα του Ντόναλντ Τουσκ δυσκολεύεται να τις ανατρέψει, καθώς δεν διαθέτει την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία για να υπερβεί προεδρικά βέτο. Ο νέος πρόεδρος, Καρόλ Ναβρότσκι, αρνήθηκε να επικυρώσει τον διορισμό δεκάδων δικαστών, ενώ ο αρχιτέκτονας των αμφιλεγόμενων μεταρρυθμίσεων, Ζμπίγκνιου Ζιόμπρο, έχει ζητήσει άσυλο στην Ουγγαρία για να αποφύγει διώξεις στην Πολωνία. Η προσπάθεια «λογοδοσίας» απέναντι στα πεπραγμένα της προηγούμενης κυβέρνησης σκοντάφτει σε ένα ακόμη πολιτικοποιημένο θεσμικό περιβάλλον.
Ακόμη και στη Γερμανία, με παραδοσιακά ισχυρό και ανεξάρτητο δικαστικό σύστημα, καταγράφονται ανησυχητικές τάσεις. Η υποχρηματοδότηση, οι καθυστερήσεις και οι επικείμενες μαζικές συνταξιοδοτήσεις δικαστών δημιουργούν κενά που μπορούν να εκμεταλλευτούν πολιτικές δυνάμεις. Το ακροδεξιό AfD έχει ήδη επιχειρήσει σε περιφερειακό επίπεδο να μπλοκάρει επαναδιορισμούς δικαστικών λειτουργών, χρησιμοποιώντας τη διαδικασία ως μοχλό πολιτικών ανταλλαγμάτων. Παράλληλα, η ομοσπονδιακή Βουλή αναγκάστηκε να θωρακίσει θεσμικά το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο, ώστε ακραίες δυνάμεις να μην αποκτήσουν επιρροή στη σύνθεσή του.
Το κοινό νήμα σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι η προσπάθεια απονομιμοποίησης της Δικαιοσύνης στα μάτια της κοινής γνώμης. Όταν οι πολιτικοί ηγέτες παρουσιάζουν τις δικαστικές αποφάσεις ως προϊόν «μίσους», «συνωμοσίας» ή «σκανδάλου», διαβρώνουν σταδιακά την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Όπως προειδοποιούν Ευρωπαίοι δικαστικοί και οργανώσεις δικαιωμάτων, η μετάβαση από μια φιλελεύθερη δημοκρατία σε ένα αυθαίρετο, ημι-αυταρχικό καθεστώς μπορεί να γίνει γρήγορα, αν η κοινωνία αδιαφορήσει για την τύχη των θεσμών μέχρι να είναι πολύ αργά.
Σχόλιο 
: Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι η επίθεση στη Δικαιοσύνη αποτελεί πάντα προάγγελο ευρύτερης θεσμικής εκτροπής. Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου το ζήτημα της εμπιστοσύνης στους θεσμούς παραμένει εύθραυστο, η παρακολούθηση αυτών των εξελίξεων δεν είναι θεωρητική άσκηση, αλλά έγκαιρη προειδοποίηση για το πόσο γρήγορα μπορεί να υπονομευθεί το κράτος δικαίου όταν η πολιτική συγκυρία και ο λαϊκισμός συναντηθούν.
#Ευρώπη #ΚράτοςΔικαίου #Δικαιοσύνη #ΆκραΔεξιά
