Η Ρεβέκα Σολνίτ αποδομεί την ιδέα ότι ο φεμινισμός «πέθανε», δείχνοντας πώς θεσμικές αλλαγές και κοινωνικές μετατοπίσεις συνεχίζουν υπογείως. Τεκμηριώνει ότι οι αντιδράσεις δεν σημαίνουν ήττα, αλλά επιβεβαίωση της έκτασης των κατακτήσεων.
Η δημόσια συζήτηση γύρω από τον φεμινισμό διανθίζεται τακτικά με «αγγελίες θανάτου» του κινήματος. Η Ρεβέκα Σολνίτ υποστηρίζει ότι αυτή η αφήγηση στηρίζεται σε δύο λανθασμένες παραδοχές: ότι βρισκόμαστε στο τέλος της ιστορίας, άρα μπορεί να εκδοθεί οριστική ετυμηγορία, και ότι ένα μεμονωμένο γεγονός –από το #MeToo μέχρι την ανατροπή της απόφασης Roe v. Wade– μπορεί να λειτουργήσει ως απόλυτο μέτρο «αποτυχίας» του φεμινισμού.
Το #MeToo ως διαδικασία, όχι ως στιγμιαίο ξέσπασμα
Η Σολνίτ υπενθυμίζει ότι το #MeToo δεν έπεσε από τον ουρανό. Αποτέλεσε κορύφωση δεκαετιών φεμινιστικής δουλειάς που αποδόμησε στερεότυπα περί «ξένου βιαστή στο σκοτεινό δρομάκι» και ανέδειξε τη δομική φύση της έμφυλης βίας. Το κίνημα δεν κρίνεται από το αν εξαφάνισε τον σεξισμό, αλλά από τις θεσμικές μεταβολές που προκάλεσε.
Στις ΗΠΑ, μέσα σε λίγα χρόνια, ψηφίστηκαν δεκάδες νέοι νόμοι κατά της σεξουαλικής παρενόχλησης σε δεκάδες πολιτείες, ενώ το 2021 θεσπίστηκε ομοσπονδιακός νόμος που καταργεί την υποχρεωτική διαιτησία σε υποθέσεις σεξουαλικής κακοποίησης, επιτρέποντας στις επιζώσες να προσφεύγουν στα δικαστήρια. Αυτές οι αλλαγές είναι αργές, τεχνικές και συχνά «αντι-τηλεοπτικές», αλλά αλλάζουν το πλαίσιο λογοδοσίας.
Η φυλάκιση προσώπων με τεράστιο πολιτισμικό και οικονομικό κεφάλαιο –από τον Χάρβεϊ Γουάινσταϊν μέχρι γνωστούς μουσικούς και ηθοποιούς– λειτουργεί αποτρεπτικά, ακόμη κι αν δεν μπορεί να μετρηθεί πόσα εγκλήματα δεν διαπράχθηκαν λόγω αυτής της νέας πραγματικότητας. Όπως σημειώνει η Σολνίτ, η μεγαλύτερη επιτυχία μοιάζει με τις νίκες του περιβαλλοντικού κινήματος: το ποτάμι που δεν μολύνθηκε, το δάσος που δεν κόπηκε.
Οι «φάκελοι Έπσταϊν» και η ιδεολογία της ελίτ
Η υπόθεση Τζέφρι Έπσταϊν και οι σχετικοί φάκελοι, που συνεχίζουν να εκθέτουν μέλη της παγκόσμιας ελίτ, φωτίζουν –κατά τη Σολνίτ– μια ιδεολογία όπου ορισμένοι άνθρωποι θεωρούνται υπεράνω λογοδοσίας και άλλοι τόσο ασήμαντοι ώστε τα εγκλήματα εναντίον τους να μην έχουν βαρύτητα. Το ενδιαφέρον είναι ότι στην αποκάλυψη και πολιτική διαχείριση της υπόθεσης συμμετέχουν ενεργά και άνδρες πολιτικοί, δείχνοντας ότι ο φεμινισμός δεν είναι πλέον «γυναικεία υπόθεση» αλλά ζήτημα δημοκρατίας και κράτους δικαίου.
Ανατροπή Roe v. Wade και η μακρά ιστορική καμπύλη
Η ανατροπή της απόφασης Roe v. Wade παρουσιάστηκε από πολλούς ως οριστική ήττα. Η Σολνίτ προτείνει τρεις οπτικές: παγκόσμια, ιστορική και γεωγραφική. Σε παγκόσμιο επίπεδο, δεκάδες χώρες –από την Ιρλανδία έως την Αργεντινή– έχουν επεκτείνει τα αναπαραγωγικά δικαιώματα τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ μόνο ελάχιστα κράτη τα περιόρισαν.
Ιστορικά, η απόφαση εντάσσεται σε μια καμπύλη όπου, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960, ακόμη και η πρόσβαση στην αντισύλληψη δεν ήταν κατοχυρωμένο δικαίωμα. Γεωγραφικά, πλήρης απαγόρευση άμβλωσης ισχύει σε μειοψηφία πολιτειών, ενώ άλλες ενισχύουν τα δικαιώματα. Παρά την πραγματική βαρβαρότητα σε συντηρητικές περιοχές –όπου ακόμη και οι αποβολές ποινικοποιούνται– οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα της κοινωνίας εξακολουθεί να στηρίζει το δικαίωμα στην άμβλωση. Ένα δικαίωμα μπορεί να αφαιρεθεί νομικά, αλλά η κοινωνική πεποίθηση δεν αναιρείται τόσο εύκολα.
Από την «ξεχωριστή σφαίρα» στα αναδιαπραγματευμένα φύλα
Η Σολνίτ τονίζει ότι, χωρίς μνήμη του παρελθόντος, η πρόοδος γίνεται αόρατη. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, οι γυναίκες πέρασαν από την οικονομική εξάρτηση και την αόρατη εργασία στο σπίτι, στη μαζική συμμετοχή στην αγορά εργασίας και στη διεκδίκηση ισότιμων ρόλων. Οι άνδρες, έστω αργά, εμφανίζονται περισσότερο στην ιδιωτική σφαίρα της φροντίδας.
Μελέτες δείχνουν ότι στις δεκαετίες του 1960 οι παντρεμένες γυναίκες στις ΗΠΑ έκαναν πολλαπλάσιο οικιακό και γονεϊκό έργο από τους συζύγους τους· σήμερα η ανισότητα παραμένει, αλλά έχει μειωθεί αισθητά. Παράλληλα, η ορατότητα των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων και η θεσμοθέτηση γάμων μεταξύ ομοφύλων αμφισβητούν το πατριαρχικό μοντέλο γάμου ως ιεραρχικής σχέσης.
Η άνοδος της «μανόσφαιρας» και των μισογυνικών διαδικτυακών κοινοτήτων δεν είναι απόδειξη ήττας, αλλά αντίδραση σε πραγματικές μετατοπίσεις ισχύος. Οι επιθέσεις στα δικαιώματα των γυναικών, σημειώνει η Σολνίτ, δείχνουν ακριβώς πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα – και πόσο φοβούνται όσοι νοσταλγούν τις «παλιές καλές εποχές».
Σχόλιο 
: Το κείμενο της Σολνίτ λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι τα κοινωνικά κινήματα δεν κρίνονται με όρους χρηματιστηρίου – ούτε από μια ήττα, ούτε από έναν νόμο. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου οι συζητήσεις για έμφυλη βία, εργασιακή ανισότητα και αναπαραγωγικά δικαιώματα συχνά ξεκινούν και σταματούν στο εκάστοτε σκάνδαλο, η ανάγνωση αυτής της «μακράς διάρκειας» είναι κρίσιμη. Χωρίς ιστορική μνήμη, ο φεμινισμός παρουσιάζεται είτε ως αποτυχημένο πρότζεκτ είτε ως περιττή πολυτέλεια. Με μνήμη, γίνεται αυτό που πραγματικά είναι: η βασική υποδομή κάθε σύγχρονης δημοκρατίας.
#φεμινισμός #ΙσότηταΦύλων #MeToo
