Η σφαγή δεκάδων μαθητριών σε σχολείο στο Μιναμπ του Ιράν επαναφέρει με οξύτητα το ερώτημα: πόσο αξίζουν στην πράξη οι διεθνείς συμβάσεις προστασίας των παιδιών. Η συζήτηση στρέφεται πλέον στην ανάγκη ειδικού διεθνούς δικαστηρίου για εγκλήματα κατά παιδιών.
Η βομβιστική επίθεση στο σχολείο Shajareh Tayyebeh στο Μιναμπ του Ιράν, με αναφερόμενο απολογισμό 168 νεκρούς –στην πλειονότητά τους μαθήτριες– έχει συγκλονίσει τη διεθνή κοινότητα. Το κτίριο ισοπεδώθηκε ενώ τα μαθήματα βρίσκονταν σε εξέλιξη, μετατρέποντας τις αίθουσες διδασκαλίας σε αυτοσχέδιους ομαδικούς τάφους. Η εικόνα γονιών που λίγα λεπτά μετά την αποχώρησή τους αναζητούσαν τα παιδιά τους στα ερείπια συμπυκνώνει τη βαρβαρότητα μιας σύγκρουσης όπου η εκπαίδευση παύει να είναι ασφαλές καταφύγιο.
Αμφισβητούμενη ευθύνη, σαφής νομική απαγόρευση
Η απόδοση ευθύνης για την επίθεση βρίσκεται στο επίκεντρο έντονης διεθνούς αντιπαράθεσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ έσπευσε να αρνηθεί κάθε αμερικανική εμπλοκή, υποστηρίζοντας ότι το πλήγμα προήλθε από ιρανικά, «ανακριβή» πυρομαχικά. Ωστόσο, δημοσιογραφική έρευνα του BBC φέρεται να τεκμηριώνει την εκτόξευση πολλαπλών αμερικανικών πυραύλων Tomahawk στην περιοχή, με πλήγματα όχι μόνο στο σχολείο αλλά και σε ιατρική μονάδα συνδεόμενη με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Προκαταρκτικές αναφορές αποδίδουν πιθανό σφάλμα σε απαρχαιωμένα στοιχεία στόχευσης της CENTCOM.
Όποιος κι αν αποδειχθεί τελικά υπεύθυνος, η ουσία δεν αλλάζει: οι επιθέσεις σε σχολεία αποτελούν ρητώς εγκλήματα πολέμου κατά το άρθρο 8 του Καταστατικού της Ρώμης, που διέπει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Οι Συμβάσεις της Γενεύης, το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο και η Σύμβαση του 1989 για τα Δικαιώματα του Παιδιού απαγορεύουν ρητά τις επιθέσεις σε παιδιά και εκπαιδευτικές δομές, ανεξαρτήτως στρατιωτικού πλαισίου.
Παγκόσμια κλιμάκωση της βίας κατά της εκπαίδευσης
Το χτύπημα στο Μιναμπ δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Την ίδια ημέρα, άλλη επίθεση σε σχολείο στην Τεχεράνη προκάλεσε επιπλέον θύματα, ενώ περισσότερα από 200 παιδιά έχουν σκοτωθεί από ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας σε πρόσφατες κατασταλτικές επιχειρήσεις. Στη Γάζα, σχεδόν το 90% των σχολικών κτιρίων έχει καταστραφεί ή υποστεί ζημιές, δεκάδες χιλιάδες μαθητές έχουν χάσει τη ζωή τους και εκατοντάδες χιλιάδες στερούνται συστηματικά την πρόσβαση στην εκπαίδευση. Παράλληλα, η UNICEF καταγράφει δεκάδες ακόμη νεκρά παιδιά στον Λίβανο, ενώ η Παγκόσμια Συμμαχία για την Προστασία της Εκπαίδευσης από Επιθέσεις υπολογίζει ότι την περίοδο 2022-2023 περισσότεροι από 10.000 μαθητές και εκπαιδευτικοί σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν σε επιθέσεις κατά της εκπαίδευσης.
Η αυξανόμενη διεξαγωγή πολέμων σε πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές καθιστά το να είναι κανείς παιδί στο σχολείο σχεδόν τόσο επικίνδυνο όσο να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Επιπλέον, η πρακτική στρατιωτικών δυνάμεων και ένοπλων ομάδων να χρησιμοποιούν σχολεία ως αποθήκες οπλισμού ή θέσεις εκτόξευσης πυραύλων διαβρώνει την κρίσιμη διάκριση μεταξύ μαχητών και αμάχων, υπονομεύοντας τον ίδιο τον πυρήνα του ανθρωπιστικού δικαίου.
Ανάγκη νέων μηχανισμών λογοδοσίας
Παρά την ύπαρξη νομικού πλαισίου –από το ψήφισμα 1612 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ έως τις «Κατευθυντήριες Γραμμές της Λουσέν» και τη Διακήρυξη για Ασφαλή Σχολεία– η εφαρμογή παραμένει προβληματική. Κράτη και στρατιωτικοί σχηματισμοί επικαλούνται δύο βασικά «παραθυράκια»: ότι η επίθεση δεν ήταν «εσκεμμένη» ή ότι το σχολείο είχε στρατιωτική χρήση. Αυτές οι αιτιάσεις, αν και τυπικά αναγνωρισμένες, καταλήγουν να λειτουργούν ως μηχανισμός ατιμωρησίας, παρά το γεγονός ότι το δίκαιο επιβάλλει ενεργό υποχρέωση αποφυγής κάθε γνωστού κινδύνου για τα παιδιά.
Σε αυτό το πλαίσιο, προτάσσεται η δημιουργία ενός εξειδικευμένου διεθνούς ποινικού δικαστηρίου για εγκλήματα κατά παιδιών, συμπληρωματικού προς το ΔΠΔ. Μια τέτοια δομή θα εστίαζε σε βομβαρδισμούς σχολείων, απαγωγές μαθητών και σεξουαλική ή εργασιακή εκμετάλλευση ανηλίκων από ένοπλες ομάδες, ενώ παράλληλα ευρωπαϊκά και άλλα περιφερειακά δικαστήρια θα μπορούσαν να υιοθετήσουν ειδικά πρωτόκολλα για επιθέσεις στην εκπαίδευση.
Πέρα από τη νομική διάσταση, η διατήρηση ανοιχτών και ασφαλών σχολείων εν καιρώ πολέμου συμβολίζει την άρνηση των κοινωνιών να υποκύψουν στη λογική της ολοκληρωτικής καταστροφής. Για τα παιδιά, το σχολείο ενσαρκώνει σταθερότητα και προοπτική· για τους γονείς, την ελπίδα ότι η ζωή μπορεί να συνεχιστεί. Το μήνυμα που πρέπει να σταλεί, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι αδιαπραγμάτευτο: δεν θα υπάρξει ασφαλές καταφύγιο, πολιτικό ή νομικό, για όσους διατάσσουν ή επιτρέπουν επιθέσεις κατά παιδιών και σχολείων.
Σχόλιο 
: Η σφαγή στο Μιναμπ λειτουργεί ως τεστ αξιοπιστίας για το διεθνές σύστημα: είτε θα οδηγήσει σε ενίσχυση μηχανισμών λογοδοσίας –έως και με ένα ειδικό δικαστήριο για εγκλήματα κατά παιδιών– είτε θα παγιώσει την αντίληψη ότι ακόμη και οι πιο σαφείς απαγορεύσεις του ανθρωπιστικού δικαίου κάμπτονται όταν εμπλέκονται μεγάλες δυνάμεις και γεωπολιτικά συμφέροντα.
#Ιράν #Πόλεμος #Παιδιά #Εκπαίδευση #ΕγκλήματαΠολέμου #ΔιεθνέςΔίκαιο #ΟΗΕ
