Μια νέα πλατφόρμα του Υπουργείου Εσωτερικών ανοίγει τα βιβλία των δήμων, αποτυπώνοντας σε πραγματικό χρόνο επιδόσεις και παθογένειες. Τα στοιχεία αναδεικνύουν μικρούς νησιωτικούς δήμους ως πρότυπα διαχείρισης, ενώ μεγάλοι ΟΤΑ εμφανίζουν υψηλά χρέη και εξάρτηση από το κράτος.
Σε μια κίνηση με σαφές αποτύπωμα διαφάνειας αλλά και πολιτικής στόχευσης, το Υπουργείο Εσωτερικών έθεσε σε λειτουργία το deiktestora.gov.gr, μια πανελλαδική βάση δεδομένων που αποτυπώνει μετρήσιμα την οικονομική εικόνα όλων των δήμων της χώρας. Το 2024 αποτελεί το πρώτο «έτος βάσης», πάνω στο οποίο θα «χτιστεί» διαχρονική σύγκριση επιδόσεων, αποδοτικότητας και δημοσιονομικής πειθαρχίας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Ποιοι δήμοι στέκονται στα πόδια τους και ποιοι εξαρτώνται από το κράτος
Κεντρικός δείκτης είναι ο «Βαθμός Οικονομικής Ανεξαρτησίας», που μετρά πόσο μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού δαπανών καλύπτεται από ίδια έσοδα – κυρίως δημοτικά τέλη, φόρους και λοιπές χρεώσεις. Στην κορυφή βρίσκονται οι δήμοι Κηφισιάς (61,47%), Ασπροπύργου (57,03%), Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης (56,62%) και Μυκόνου (55,52%), δείχνοντας ότι μπορούν σε σημαντικό βαθμό να αυτοχρηματοδοτούν τις λειτουργίες τους. Στον αντίποδα, Ανάφη, Οροπέδιο Λασιθίου, Γαύδος και Ψαρά εμφανίζουν ποσοστά κάτω του 3%, γεγονός που υποδηλώνει σχεδόν πλήρη εξάρτηση από τον κρατικό προϋπολογισμό ή πλήρη κατανάλωση διαθεσίμων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο «Βαθμός Εισπραξιμότητας Ιδίων Εσόδων», όπου πρωταγωνιστούν μικροί νησιωτικοί δήμοι: Αγαθονήσι (97,30%), Νίσυρος (92,17%), Ψαρά (91,73%), Πλατανιάς (91,22%) και Οινούσσες (88,36%) εισπράττουν σχεδόν όσα βεβαιώνουν. Αντίθετα, Σαλαμίνα, Μεγίστη, Φιλιάτες και Γαύδος κινούνται σε μονοψήφια ή πολύ χαμηλά ποσοστά, φορτώνοντας το σύστημα με ανείσπρακτες οφειλές προηγούμενων ετών.
Ληξιπρόθεσμα, προϋπολογισμοί και «νοικοκυριό» στους ΟΤΑ
Στο μέτωπο των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων προς τρίτους, η εικόνα είναι διπολική. Δήμοι όπως Αβδήρων, Αγαθονησίου, Αστυπάλαιας, Βέλου-Βόχας, Ζαγορίου, Λειψών, Νέας Ζίχνης, Οινουσσών, Παλλήνης, Σικίνου, Τήλου και Φούρνων εμφανίζουν μηδενικές οφειλές, στοιχείο ένδειξης χρηστής διαχείρισης και έγκαιρων πληρωμών. Αντιθέτως, Φυλή, Αχαρνές, Ήλιδα και Πάργα έχουν συσσωρεύσει υψηλά χρέη, τα οποία, σε σχέση με το μέγεθος των προϋπολογισμών τους, αναδεικνύουν δομικό πρόβλημα διαχείρισης δαπανών.
Ο «Βαθμός Εκτέλεσης Ετήσιου Προϋπολογισμού Δαπανών» φωτίζει την ικανότητα υλοποίησης σχεδιασμένων δαπανών. Παπάγου-Χολαργός (89,48%), Σκύδρα (80,92%), Σιθωνία (80,87%), Βύρωνας (79,72%) και Κηφισιά (78,67%) αναδεικνύονται οι πιο «νοικοκυρεμένοι», με ρεαλιστικούς και εκτελέσιμους προϋπολογισμούς. Στον αντίποδα, μικροί και απομονωμένοι δήμοι, όπως Σίκινος, Γαύδος, Αλόννησος, Κύθηρα, Αργιθέα και Σουφλί, εμφανίζουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ σχεδιασμένων και πραγματοποιημένων δαπανών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο δείκτης «Ύψος Ετήσιου Προϋπολογισμού Λειτουργικών Δαπανών ανά Κάτοικο», που δείχνει πόσους πόρους δεσμεύει ο δήμος για καθημερινή λειτουργία εις βάρος των επενδύσεων. Γαύδος, Χάλκη, Άγιος Ευστράτιος, Σίκινος, Ψαρά, Νίσυρος, Ανάφη, Αγαθονήσι, Μεγίστη και Ύδρα βρίσκονται στην κορυφή, ενώ Περιστέρι, Κορδελιό και Άργος Ορεστικό εμφανίζουν τις χαμηλότερες λειτουργικές δαπάνες ανά κάτοικο.
Επιχορηγήσεις, απευθείας αναθέσεις και νέα εργαλεία λογοδοσίας
Η πλατφόρμα καταγράφει και τις πρόσθετες χρηματοδοτήσεις που λαμβάνουν οι δήμοι για κάλυψη υποχρεώσεων ή ισοσκέλιση προϋπολογισμών. Ηράκλειο Κρήτης, Ναύπλιο, Φυλή, Κατερίνη, Άργος-Μυκήνες, Άγιος Δημήτριος και Νέα Σμύρνη ανήκουν στους ΟΤΑ που χρειάστηκαν επιχορηγήσεις ή δανεισμό, ενώ 99 δήμοι λειτούργησαν χωρίς ούτε 1 ευρώ επιπλέον στήριξη.
Κρίσιμος για τη διαφάνεια είναι και ο δείκτης του πλήθους και της αξίας συμβάσεων με απευθείας ανάθεση ή διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίευση. Αγκίστρι, Ελαφόνησος, Κόνιτσα, Μεγίστη, Οινούσσες και Φούρνοι εμφανίζουν υψηλή συχνότητα απευθείας αναθέσεων, ενώ Σκύδρα, Σίκινος, Πρέβεζα, Ίλιον και Θεσσαλονίκη καταφεύγουν συχνότερα σε διαδικασίες διαπραγμάτευσης. Στη μέση αξία απευθείας αναθέσεων, ο δήμος Καμένων Βούρλων ξεχωρίζει με 27.562 ευρώ, όταν δήμοι όπως η Σίκινος κινούνται γύρω στα 1.500 ευρώ.
Το νέο εργαλείο δεν αποτελεί απλώς μια «βιτρίνα» διαφάνειας, αλλά δυνητικά μοχλό ανακατανομής πόρων και πολιτικής πίεσης: η σύγκριση μεταξύ δήμων, ανά κατηγορία και μέγεθος, δημιουργεί ένα άτυπο «benchmark» χρηστής διοίκησης, το οποίο δύσκολα θα μπορέσουν να αγνοήσουν αιρετοί και κεντρική διοίκηση.
Σχόλιο 
: Η θεσμοθέτηση μετρήσιμων δεικτών για τους δήμους μετατρέπει την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε πεδίο σκληρής συγκριτικής αξιολόγησης: οι «κακοί μαθητές» σε χρέη, εισπραξιμότητα και απευθείας αναθέσεις θα βρεθούν στο επίκεντρο πολιτικής και κοινωνικής πίεσης, ενώ οι νησιωτικοί και μεσοαστικοί δήμοι που εμφανίζονται πρότυπα διαχείρισης αποκτούν ισχυρό επιχείρημα για περισσότερη αυτονομία και στοχευμένες επενδύσεις.
#δήμοι #ΤοπικήΑυτοδιοίκηση #δημόσια_οικονομικά #διαφάνεια
