Η ιστορία του Ναζάρ Νταλέτσκι δείχνει τα κενά στον εντοπισμό αιχμαλώτων και νεκρών στην Ουκρανία. Μια μητέρα θρηνούσε σε λάθος τάφο ενώ ο γιος της βασανιζόταν σε ρωσικό κελί.
Η υπόθεση του Ουκρανού στρατιώτη Ναζάρ Νταλέτσκι, που κηρύχθηκε επισήμως νεκρός, θάφτηκε με τιμές ήρωα και τρία χρόνια αργότερα τηλεφώνησε ζωντανός στη μητέρα του, φωτίζει τις σκοτεινές ζώνες του πολέμου: την αβεβαιότητα για την τύχη χιλιάδων αγνοουμένων και τα δομικά προβλήματα στην ταυτοποίηση σορών και την παρακολούθηση αιχμαλώτων πολέμου.
Από την κηδεία με τιμές στη φωνή από το πουθενά
Ο Ναζάρ, εθελοντής στον ουκρανικό στρατό από τις πρώτες εβδομάδες της πλήρους ρωσικής εισβολής, δηλώθηκε νεκρός τον Μάιο του 2023. Οι ουκρανικές αρχές ενημέρωσαν τη μητέρα του, Ναταλία Νταλέτσκα, ότι υπήρχε «καθαρή» ταυτοποίηση DNA και ότι τα λείψανά του είχαν εντοπιστεί μετά από επίθεση σε κομβόι στην περιοχή του Ντονέτσκ.
Η οικογένεια παρέλαβε δύο σάκους με οστά, τα οποία ενταφιάστηκαν στο χωριό Βελίκι Ντορόσιβ, κοντά στο Λβιβ. Η κηδεία έγινε με έντονη στρατιωτική και θρησκευτική παρουσία, ενώ ο Ναζάρ τιμήθηκε μεταθανάτια με στρατιωτικό παράσημο. Η μητέρα του επισκεπτόταν τον τάφο σχεδόν κάθε εβδομάδα, προσπαθώντας να αποδεχθεί την απώλεια, παρά το γεγονός ότι κάτι μέσα της δεν συμφιλιωνόταν με την ιδέα του θανάτου.
Τρία χρόνια μετά την κηδεία, ο Ναζάρ απελευθερώθηκε από ρωσική φυλακή στο πλαίσιο ανταλλαγής αιχμαλώτων. Λίγο μετά την άφιξή του σε ουκρανικό έδαφος, του έδωσαν ένα κινητό τηλέφωνο. Το βίντεο από την πρώτη τηλεφωνική συνομιλία με τη μητέρα του – με εκείνη να ουρλιάζει από έκπληξη και ανακούφιση: «Θεέ μου, πόσο περίμενα, παιδί μου… Έχεις χέρια, πόδια, είσαι ολόκληρος;» – έγινε viral στην Ουκρανία, σε μια κοινωνία διψασμένη για σπάνιες ιστορίες με αίσιο τέλος.
Συστημικά κενά, ανθρώπινο κόστος και ένα ανοιχτό μυστήριο
Η υπόθεση αναδεικνύει τα τεράστια κενά στη διαχείριση αγνοουμένων και αιχμαλώτων. Η Ναταλία πέρασε χρόνια ανάμεσα σε κρατικές υπηρεσίες και ΜΚΟ, χωρίς σαφείς απαντήσεις για το πού κρατείται ο γιος της. Στη συνέχεια, βασίστηκε σε μια ταυτοποίηση DNA που σήμερα αμφισβητείται εκ των πραγμάτων: μετά την επανεμφάνιση του Ναζάρ, ο «τάφος» του ανοίχθηκε και τα λείψανα εστάλησαν για νέα εξέταση.
Το ερώτημα είναι πλέον διπλό. Πρώτον, πόσο αξιόπιστες ήταν οι διαδικασίες ταυτοποίησης σε συνθήκες μαζικών απωλειών, όπου συχνά επιστρέφουν κατακερματισμένα λείψανα από περιοχές μάχης. Δεύτερον, ποια είναι η τύχη της οικογένειας του πραγματικού νεκρού, του ανθρώπου του οποίου τα οστά θάφτηκαν ως «Ναζάρ Νταλέτσκι». Κάπου στην Ουκρανία, μια οικογένεια ίσως ακόμη ελπίζει για έναν αγνοούμενο που στην πραγματικότητα έχει σκοτωθεί.
Την ίδια ώρα, ο Ναζάρ παραμένει σε κέντρο αποκατάστασης, με σωματικά και ψυχολογικά τραύματα από την αιχμαλωσία – με αναφορές σε συστηματικούς ξυλοδαρμούς, όπως καταγγέλλουν και πολλοί άλλοι Ουκρανοί αιχμάλωτοι. Η μητέρα του ετοιμάζεται για την τελική επανένωση, με σκέψεις που κινούνται από τις καθημερινές λεπτομέρειες –τι θα του μαγειρέψει– μέχρι την ανάγκη να ξαναχτίσουν τη ζωή τους πάνω στα ερείπια μιας λανθασμένης ταφής.
Στο νεκροταφείο του χωριού, το χώμα από τον πρώην «τάφο» του μοιάζει ακόμη φρεσκοσκαμμένο. Δίπλα, ένα σπασμένο ξύλινο σταυρουδάκι και μια μεταλλική πινακίδα με το σύνθημα «Οι ήρωες δεν πεθαίνουν». Η ιστορία του Ναζάρ δείχνει ότι, στον πόλεμο, ακόμη και η βεβαιότητα του θανάτου μπορεί να αποδειχθεί σχετική – με τεράστιο ψυχολογικό και θεσμικό κόστος για μια χώρα που παλεύει να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη των πραγματικά νεκρών και την ελπίδα για τους αγνοούμενους.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Νταλέτσκι λειτουργεί ως προειδοποίηση: χωρίς στιβαρούς μηχανισμούς ταυτοποίησης και διαχείρισης αιχμαλώτων, το κράτος κινδυνεύει να αναπαράγει τον πόνο των οικογενειών και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών του, σε έναν πόλεμο όπου η πληροφορία είναι εξίσου κρίσιμη με τα όπλα.
#Ουκρανία #Πόλεμος #Ρωσία #Αιχμάλωτοι #ΑνθρώπιναΔικαιώματα
