Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία απειλεί να σπρώξει τη Μαύρη Θάλασσα πέρα από το οικολογικό της όριο. Οι επιστήμονες μιλούν για ριζική ανατροπή του οικοσυστήματος και μαζικούς θανάτους δελφινιών.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αναδιαμορφώνει μόνο τα γεωπολιτικά σύνορα, αλλά και την ίδια τη Μαύρη Θάλασσα. Ο συνδυασμός βομβαρδισμών, ναρκοπεδίων, βυθισμένων πλοίων, διαρροών πετρελαίου και χημικής ρύπανσης δημιουργεί, όπως προειδοποιούν επιστήμονες, ένα «τοξικό χτύπημα» σε ένα ήδη ευάλωτο κλειστό θαλάσσιο οικοσύστημα. Τα δελφίνια, κορυφαίοι θηρευτές και βασικός δείκτης υγείας της θάλασσας, πληρώνουν ήδη βαρύ τίμημα.
Μαζικοί θάνατοι δελφινιών και αδυναμία παρακολούθησης
Πριν από την εισβολή, στη Μαύρη Θάλασσα ζούσαν τρία είδη δελφινιών. Από την έναρξη του πολέμου, δεκάδες νεκρά ζώα ξεβράζονται συστηματικά στις ουκρανικές ακτές, με τους επιστήμονες να καταγράφουν περίπου 125 κουφάρια τον πρώτο χρόνο της ρωσικής εισβολής και άλλα 49 τον επόμενο. Οι πραγματικοί αριθμοί εκτιμάται ότι είναι πολύ υψηλότεροι, καθώς η συλλογή δεδομένων είναι εξαιρετικά περιορισμένη λόγω των εχθροπραξιών.
Ο Γιαροσλάβ Σλομπόντνικ, διευθυντής του Environmental Institute στη Σλοβακία, περιγράφει μια «ριζικά αλλοιωμένη» βιοποικιλότητα, με είδη που φαίνεται να έχουν εξαφανιστεί, χωρίς όμως να μπορεί να γίνει συστηματική επιτόπια έρευνα. Το ερευνητικό σκάφος «Boris Alexander» στο λιμάνι της Οδησσού έχει υποστεί ζημιές από ρωσικά πλήγματα και θεωρείται υπερβολικά επικίνδυνο να επιχειρήσει σε μια θάλασσα γεμάτη νάρκες, ρουκέτες, drones και βυθισμένα εκρηκτικά.
Πέρα από τις διαρροές καυσίμων και τα πυρομαχικά, κρίσιμος κίνδυνος για τα κητώδη θεωρείται και ο έντονος στρατιωτικός σόναρ, από πλοία και υποβρύχια, ιδίως γύρω από τη γέφυρα του Κερτς και τις ρωσοκρατούμενες περιοχές. Η ηχητική ρύπανση συνδέεται διεθνώς με αποπροσανατολισμό, προσάραξη και θανάτους δελφινιών.
Το φράγμα Καχόβκα και η «τοξική γροθιά» στη θάλασσα
Καθοριστικό πλήγμα για τη Μαύρη Θάλασσα αποτέλεσε η καταστροφή του φράγματος Καχόβκα στον Δνείπερο τον Ιούνιο του 2023, που αποδίδεται σε ρωσική δολιοφθορά. Η κατάρρευση προκάλεσε εκτεταμένες πλημμύρες σε περίπου 600 τετραγωνικά χιλιόμετρα, μεταφέροντας προς τη θάλασσα βαρέα μέταλλα, βιομηχανικούς ρύπους, τοξικά απόβλητα και χιλιάδες νεκρά ζώα. Ο Σλομπόντνικ το περιγράφει ως «τοξική γροθιά στο πρόσωπο της Μαύρης Θάλασσας».
Πριν από τον πόλεμο, η Ουκρανία είχε επενδύσει σημαντικούς πόρους για να φέρει την ποιότητα των υδάτων σε ευρωπαϊκά πρότυπα, με εμφανή σημάδια ανάκαμψης της βιοποικιλότητας. Σήμερα, δορυφορικές εικόνες δείχνουν επανεμφάνιση εισβλητικών ειδών φυκιών και εκτεταμένες κηλίδες ρύπανσης, ιδιαίτερα κοντά στη ρωσοκρατούμενη Κριμαία και τις ανατολικές ακτές, όπου αγκυροβολούν δεκάδες ρωσικά πλοία, συμπεριλαμβανομένου του λεγόμενου «σκιώδους στόλου».
Ένα εύθραυστο οικοσύστημα στο χείλος της κατάρρευσης
Ο θαλάσσιος επιστήμονας Βίκτορ Κομορίν, από το Ουκρανικό Επιστημονικό Κέντρο Οικολογίας της Θάλασσας στην Οδησσό, υπογραμμίζει ότι η Μαύρη Θάλασσα είναι εξαρχής εξαιρετικά ευάλωτη: περίπου το 82% του όγκου της αποτελείται από στρώμα υδρόθειου, όπου επιβιώνουν μόνο βακτήρια, και μόνον το ανώτερο, λεπτό στρώμα είναι οξυγονωμένο και φιλόξενο για θαλάσσια ζωή. Σε αυτό το ήδη οριακό σύστημα, κάθε πρόσθετη δόση οργανικής και χημικής ρύπανσης μπορεί να έχει δυσανάλογα καταστροφικές συνέπειες.
Παρά τις αντιξοότητες και τις ελλείψεις προσωπικού – πολλοί άνδρες επιστήμονες έχουν καταταγεί και πολλές γυναίκες έχουν φύγει στο εξωτερικό – τα ουκρανικά ινστιτούτα προσπαθούν να χτίσουν μια μοναδική βάση δεδομένων «περιβαλλοντικού DNA» από τα στομάχια των νεκρών δελφινιών, καθώς και δείγματα από τις κηλίδες πετρελαίου και τους ρύπους που ξεβράζονται στις ακτές.
Η μεγάλη άγνωστη παράμετρος είναι ο χρόνος: κανείς δεν γνωρίζει εάν το οικοσύστημα έχει ήδη περάσει το σημείο μη επιστροφής ή αν, με το τέλος των εχθροπραξιών και μια συντονισμένη διεθνή προσπάθεια απορρύπανσης, μπορεί να υπάρξει σταδιακή ανάκαμψη πληθυσμών και βιοποικιλότητας.
Σχόλιο 
: Η περιβαλλοντική διάσταση του πολέμου στη Μαύρη Θάλασσα έχει υποτιμηθεί δραματικά στον δημόσιο διάλογο. Η καταστροφή ενός ημίκλειστου, στρατηγικού θαλάσσιου κόμβου, που συνδέει αγορές ενέργειας, σιτηρών και εμπορίου, δεν είναι μόνο οικολογική τραγωδία αλλά και μελλοντικός οικονομικός κίνδυνος για όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Αν η Μαύρη Θάλασσα περάσει οριστικά το οικολογικό της σημείο καμπής, οι συνέπειες για την αλιεία, τη ναυτιλία και τις θαλάσσιες μεταφορές σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο θα είναι μακροχρόνιες και βαθιά αποσταθεροποιητικές.
#Ουκρανία #Ρωσία #ΜαύρηΘάλασσα #Περιβάλλον #Δελφίνια
