Το σχεδόν πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει πυροδοτήσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην αγορά πετρελαίου. Κυβερνήσεις παγκοσμίως εφαρμόζουν επώδυνα μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας για να συγκρατήσουν τιμές και κατανάλωση.
Η παγκόσμια οικονομία δοκιμάζεται από μια πρωτοφανή ενεργειακή αναταραχή, καθώς το σχεδόν πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει μπλοκάρει περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου. Με το αργό να αγγίζει τα 100 δολάρια (περίπου 86 ευρώ) το βαρέλι και 400 εκατ. βαρέλια στρατηγικών αποθεμάτων να έχουν ήδη διοχετευθεί στην αγορά, οι κυβερνήσεις δεν έχουν άλλη επιλογή από το να στοχεύσουν τη ζήτηση.
Δελτίο καυσίμων, όρια στην κίνηση και παρεμβάσεις στις αντλίες
Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας χαρακτηρίζει την παρούσα κατάσταση «τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου» και υπενθυμίζει ότι οι οδικές μεταφορές απορροφούν περίπου το 45% της ζήτησης. Γι’ αυτό και πολλές χώρες χτυπούν πρώτα εκεί.
Στη Σρι Λάνκα, οι ιδιώτες οδηγοί δικαιούνται μόλις 15 λίτρα βενζίνης την εβδομάδα μέσω συστήματος QR. Η Καμπότζη έχει κλείσει περίπου το ένα τρίτο των πρατηρίων, ενώ η Μιανμάρ εφαρμόζει σύστημα «μονά-ζυγά» στις πινακίδες για εναλλάξ πρόσβαση στα καύσιμα. Η Νέα Ζηλανδία εξετάζει την επαναφορά «ημερών χωρίς αυτοκίνητο», όπου οι οδηγοί θα δεσμεύονται να μην κυκλοφορούν μία ημέρα την εβδομάδα.
Στην Ευρώπη, η Σλοβενία έγινε το πρώτο κράτος-μέλος με επίσημο δελτίο καυσίμων: 50 λίτρα την εβδομάδα για ιδιώτες, 200 λίτρα για επιχειρήσεις και αγρότες. Η Σλοβακία περιορίζεται προς το παρόν σε μέτρα κατά της αποθεματοποίησης ντίζελ, ενώ η υπόλοιπη ΕΕ κινείται αργά, παρά τις προειδοποιήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Οδικών Μεταφορών ότι μια διακοπή στο ντίζελ θα παραλύσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η Γερμανία, με τις τιμές βενζίνης και ντίζελ να ξεπερνούν τα 2 ευρώ το λίτρο μετά από άνοδο 18% σε δύο εβδομάδες, συζητά παρεμβάσεις: από περιορισμό των αυξήσεων τιμών στα πρατήρια σε μία φορά την ημέρα, μέχρι πλαφόν, εκπτώσεις ή έκτακτο φόρο στα υπερκέρδη. Ωστόσο, το Βερολίνο αποκλείει κατηγορηματικά την επιστροφή στο ρωσικό φυσικό αέριο, παρότι αυτό θα έδινε άμεση ανάσα.
Τετραήμερη εργασία, τηλεργασία και περιορισμός της κατανάλωσης
Παράλληλα με το δελτίο στα καύσιμα, πολλές κυβερνήσεις στρέφονται στην αλλαγή εργασιακών και καταναλωτικών συνηθειών. Στο Πακιστάν καθιερώνεται τετραήμερη εργασία για τους δημοσίους υπαλλήλους, ώστε να μειωθούν οι μετακινήσεις, ενώ στη Δομινικανή Δημοκρατία καλούνται οι επιχειρήσεις να περιορίσουν τη φυσική παρουσία προσωπικού.
Στην Αφρική, η Αίγυπτος επιβάλλει κλείσιμο εμπορικών κέντρων και εστίασης στις 21:00 και όλων των δημοσίων κτιρίων στις 18:00, μειώνοντας φωτισμό και κλιματισμό. Μπαγκλαντές και Ταϊλάνδη θέτουν ανώτατες θερμοκρασίες 25–26 βαθμών Κελσίου σε δημόσια κτίρια, στοχεύοντας στην περικοπή της ενεργοβόρας ψύξης.
Η Κένυα απαγορεύει τις εξαγωγές καυσίμων και εφαρμόζει αυστηρό δελτίο, ενώ η Ζάμπια απειλεί με πρόστιμα όσους αποθεματοποιούν βενζίνη. Όπως επισημαίνει ο επικεφαλής της African Refiners and Distributors Association, «είναι ο καθένας για τον εαυτό του», με τις κυβερνήσεις να βάζουν πλέον ως απόλυτη προτεραιότητα την εγχώρια επάρκεια.
Πίεση στις αερομεταφορές και αναδιάταξη στη χρήση LPG
Η ΙΕΑ καλεί επίσης τους πολίτες να περιορίσουν τις αεροπορικές μετακινήσεις. Η United Airlines έχει ήδη προειδοποιήσει για αυξήσεις έως 20% στα αεροπορικά εισιτήρια, καθώς το κόστος καυσίμων εκτοξεύεται. Ταυτόχρονα, προωθείται η χρήση δημόσιων μέσων μεταφοράς, με παραδείγματα όπως το γερμανικό φθηνό ενιαίο εισιτήριο 9 ευρώ να λειτουργούν ως μοντέλα για μελλοντικές πολιτικές.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και το υγραέριο (LPG). Η ΙΕΑ εισηγείται τη μεταφορά ποσοτήτων από τις μεταφορές προς βασικές οικιακές χρήσεις, κυρίως το μαγείρεμα. Αυτό πλήττει ιδιαίτερα την Ινδία, δεύτερο μεγαλύτερο εισαγωγέα και τρίτο μεγαλύτερο χρήστη LPG παγκοσμίως, όπου οι εισαγωγές έχουν μειωθεί στο μισό, πιέζοντας εστιατόρια και τουριστικές επιχειρήσεις. Η κυβέρνηση δίνει προτεραιότητα στην τροφοδοσία περίπου 300 εκατ. νοικοκυριών που βασίζονται στο υγραέριο για την καθημερινή τους διατροφή.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: η τρέχουσα κρίση δεν είναι απλώς ένα ακόμη ενεργειακό σοκ τιμών, αλλά ένα crash test για την ανθεκτικότητα υποδομών, κοινωνιών και πολιτικών συστημάτων.
Σχόλιο 
: Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ λειτουργεί ως βίαιος επιταχυντής της ενεργειακής μετάβασης: οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να εφαρμόσουν μέτρα συμπεριφορικής αλλαγής (λιγότερες μετακινήσεις, περιορισμός κλιματισμού, φθηνότερα δημόσια μέσα) που μέχρι χθες θεωρούνταν πολιτικά τοξικά. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η εμπειρία αυτή είναι προειδοποίηση να μειώσουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα στις μεταφορές και να επενδύσουν επιθετικά σε ηλεκτροκίνηση, αποθήκευση ενέργειας και ανθεκτικά δίκτυα, πριν το επόμενο σοκ καταστήσει τα σημερινά διλήμματα ακόμη πιο επώδυνα.
#ενεργειακή_κρίση #πετρέλαιο #Ορμούζ #IEA #οικονομία
