Η σύγκρουση Ιράν–ΗΠΑ–Ισραήλ συνοδεύεται από καταιγισμό ψευδών ή παραπλανητικών βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης δυσκολεύει δραματικά τη διάκριση αλήθειας και ψεύδους.
Ο πόλεμος που έχει ξεσπάσει μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ δεν διεξάγεται μόνο στο πεδίο των επιχειρήσεων, αλλά και στο ψηφιακό πεδίο. Πλατφόρμες όπως το X, το Facebook, το Instagram και το TikTok κατακλύζονται από εντυπωσιακά, συχνά σοκαριστικά βίντεο, τα οποία υποτίθεται ότι απεικονίζουν σκηνές από τις τελευταίες επιθέσεις. Ένα μεγάλο μέρος τους ωστόσο είναι ψεύτικο, προϊόν τεχνητής νοημοσύνης ή ανακυκλωμένο υλικό από παλαιότερες συγκρούσεις.
Αληθινό υλικό από το Μιναμπ και λάθος «διόρθωση» από AI
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του βομβαρδισμού σχολείου θηλέων στην πόλη Μιναμπ, στο νότιο Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου. Κατά τη διάρκεια κοινών πυραυλικών πληγμάτων ΗΠΑ και Ισραήλ, σχολικό κτίριο επλήγη, με δεκάδες νεκρούς σύμφωνα με αναφορές του ΟΗΕ και ιρανικών αρχών – αριθμοί που δεν μπορούν ακόμη να επαληθευθούν ανεξάρτητα.
Στα κοινωνικά δίκτυα εμφανίστηκε γρήγορα η αντίστροφη αφήγηση: δημοφιλής ανάρτηση στο X ισχυρίστηκε ότι το βίντεο από το κατεστραμμένο σχολείο προέρχεται στην πραγματικότητα από την τρομοκρατική επίθεση στο Πισαβάρ του Πακιστάν το 2014. Η διασταύρωση όμως οπτικού υλικού από πολλαπλές γωνίες, φωτογραφιών και επίσημων εκθέσεων έδειξε ότι το βίντεο είναι γνήσιο και αφορά πράγματι το Μιναμπ. Ενδεικτικό της σύγχυσης είναι ότι ο ψηφιακός βοηθός τεχνητής νοημοσύνης «Grok» στο X συνέδεσε εσφαλμένα τις εικόνες με την επίθεση στο Πακιστάν, ενισχύοντας την παραπληροφόρηση αντί να τη διορθώσει.
AI‑γεννήμενα χτυπήματα σε Τελ Αβίβ και Ντουμπάι
Την ίδια ώρα, άλλα βίντεο που εμφανίζονται ως «αποδείξεις» επιθέσεων είναι καθαρά τεχνητές κατασκευές. Ένα κλιπ που ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο προβολές στο X παρουσιάστηκε ως καρέ ιρανικού πυραύλου που πλήττει κτίριο στο Τελ Αβίβ. Παρά το γεγονός ότι πράγματι ιρανικοί πύραυλοι έπληξαν την πόλη, η συγκεκριμένη εικόνα είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης: κεραίες καταρρέουν πριν την πρόσκρουση, κτίρια πέφτουν με φυσικά αδύνατο τρόπο, ενώ η συνολική κίνηση θυμίζει «ψηφιακή φυσική» και όχι πραγματική έκρηξη.
Ανάλογη περίπτωση αφορά βίντεο που υποτίθεται ότι δείχνει το αεροδρόμιο του Ντουμπάι στις φλόγες από ιρανικά πλήγματα. Η ανάλυση αποκαλύπτει «υπογραφές» AI: καπνός αφύσικος, αεροσκάφος με «έξτρα» φτερό, πυροσβέστες που δεν στοχεύουν τη φωτιά, άνθρωποι που στέκονται απαθώς δίπλα σε φλεγόμενο αεροπλάνο, χωρίς κανείς να τραβάει εικόνες με κινητό. Ακόμη και ο ήχος –γενικές φωνές, ασυνάρτητες οδηγίες– προδίδει συνθετική προέλευση. Επισήμως, οι αρχές του αεροδρομίου μίλησαν μόνο για μικρές υλικές ζημιές από ξεχωριστό περιστατικό και προσωρινή αναστολή πτήσεων λόγω κλεισίματος του εναέριου χώρου.
Πώς μπορεί ο πολίτης να θωρακιστεί
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ευθύνη μετατίθεται όλο και περισσότερο στον ίδιο τον χρήστη. Οι ειδικοί προτείνουν τρεις βασικές άμυνες: πρώτον, προσεκτική παρατήρηση της εικόνας και του ήχου – κινήσεις που αντιβαίνουν στη λογική ή στη βαρύτητα, «μουτζουρωμένα» σημεία, αφύσικες σκιές, ήχος που δεν ταιριάζει με τη σκηνή. Δεύτερον, χρήση εργαλείων αντίστροφης αναζήτησης εικόνας, όπως το Google Lens, για να διαπιστωθεί αν ένα καρέ έχει εμφανιστεί στο παρελθόν σε άλλο πλαίσιο.
Τρίτον, διασταύρωση με έγκυρες πηγές: υπάρχουν ρεπορτάζ από αναγνωρισμένα διεθνή μέσα; Υπάρχουν πολλαπλά βίντεο και φωτογραφίες από το ίδιο συμβάν; Χωρίς αυτές τις δικλίδες ασφαλείας, ο κίνδυνος να γίνει κανείς άθελά του φορέας προπαγάνδας είναι τεράστιος, ιδίως σε περιόδους πολέμου, όπου η πληροφορία αποτελεί όπλο ισοδύναμο με τους πυραύλους.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση στο Ιράν αναδεικνύει ότι η επόμενη μεγάλη γεωπολιτική πρόκληση δεν είναι μόνο στρατιωτική, αλλά πληροφοριακή. Η ανεξέλεγκτη διάδοση υλικού τεχνητής νοημοσύνης υπονομεύει την εμπιστοσύνη σε κάθε οπτικό τεκμήριο, δυσκολεύοντας και τις δημοκρατίες και τους θεσμούς να οικοδομήσουν κοινή βάση γεγονότων. Για την Ελλάδα, αλλά και για τις αγορές συνολικά, η ικανότητα ταχείας και αξιόπιστης επαλήθευσης πληροφορίας θα αποτελέσει κρίσιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε ένα περιβάλλον όπου η παραπληροφόρηση μπορεί να πυροδοτήσει από χρηματιστηριακές αναταράξεις μέχρι διπλωματικές κρίσεις.
#Ιράν #ΗΠΑ #Ισραήλ #παραπληροφόρηση #AI #disinformation
