Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν μετατρέπει τον Περσικό Κόλπο σε πεδίο μάχης και ανατρέπει το δόγμα «φθηνό πετρέλαιο έναντι αμερικανικής ασφάλειας». Τα κράτη του Κόλπου αμφισβητούν πλέον αν οι αμερικανικές βάσεις τα προστατεύουν ή τα καθιστούν στόχο.
Ο πόλεμος που ξέσπασε στα τέλη Φεβρουαρίου με την κοινή επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν έχει μεταφέρει το επίκεντρο της σύγκρουσης στον Περσικό Κόλπο. Ιρανικοί πύραυλοι και drones έπληξαν τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με στόχο κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, αεροδρόμια και ακόμη και ξενοδοχεία. Η Τεχεράνη δικαιολογεί τις επιθέσεις επικαλούμενη την παρουσία αμερικανικών βάσεων, όμως οι πληγές στην οικονομία και στην αίσθηση ασφάλειας των χωρών του Κόλπου είναι βαθύτερες.
Απογοήτευση από την Ουάσιγκτον και τέλος της «προσεκτικής ουδετερότητας»
Μετά την ιρανική επίθεση σε μεγάλο ενεργειακό κόμβο στο Κατάρ, που ακολούθησε ισραηλινό πλήγμα στο κοίτασμα South Pars, οι υπουργοί Εξωτερικών αραβικών και ισλαμικών χωρών συνεδρίασαν εκτάκτως στο Ριάντ. Ο Σαουδάραβας ΥΠΕΞ, πρίγκιπας Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν, προειδοποίησε ότι η υπομονή του Ριάντ εξαντλείται, υπογραμμίζοντας ότι το βασίλειο δεν θα επιτρέψει τη χρήση του εδάφους του για επιθέσεις κατά του Ιράν, αλλά θα αξιοποιήσει κάθε μέσο ώστε η Τεχεράνη να σταματήσει να στοχοποιεί γειτονικές χώρες που δεν συμμετέχουν άμεσα στη σύγκρουση.
Παρά το γεγονός ότι ο επιτιθέμενος είναι το Ιράν, η δυσφορία στρέφεται όλο και περισσότερο και προς τις ΗΠΑ. Η υπόσχεση ότι οι αμερικανικές βάσεις θα λειτουργούσαν ως αποτρεπτικός παράγοντας αποδείχθηκε, κατά τους περιφερειακούς παρατηρητές, αυταπάτη: πολλά από τα ιρανικά βλήματα δεν αναχαιτίστηκαν ούτε από τα τοπικά συστήματα αεράμυνας ούτε από τις αμερικανικές δυνάμεις. Ανώνυμες πηγές αναφέρουν ότι η Ουάσιγκτον προχώρησε στην απόφαση για πόλεμο αγνοώντας προειδοποιήσεις από τα κράτη του Κόλπου.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρώην επικεφαλής των σαουδαραβικών μυστικών υπηρεσιών, πρίγκιπας Τουρκί αλ Φαϊσάλ, χαρακτήρισε τη σύγκρουση «πόλεμο του Νετανιάχου», υποστηρίζοντας ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έπεισε τον Ντόναλντ Τραμπ να υιοθετήσει τη γραμμή του. Ο Ομάν, μέσω άρθρου του υπουργού Εξωτερικών του στο βρετανικό «The Economist», κατηγορεί τις ΗΠΑ ότι «έχασαν τον έλεγχο της εξωτερικής τους πολιτικής» και καλεί τους συμμάχους να βοηθήσουν την Ουάσιγκτον να απεμπλακεί από έναν «παράνομο πόλεμο».
Ασφάλεια, οικονομικά μοντέλα και στρατηγική «hedging»
Πέρα από τη σκληρή ασφάλεια, στο στόχαστρο βρίσκονται και τα οικονομικά success stories της περιοχής. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, και ειδικά το Ντουμπάι, έχουν δεχθεί βαρύ πλήγμα. Το μοντέλο του Ντουμπάι ως ασφαλούς κόμβου για επενδύσεις και τουρισμό, κρίσιμο για τη διαφοροποίηση της οικονομίας πέρα από το πετρέλαιο, απειλείται ευθέως από την εικόνα μιας περιοχής σε πόλεμο. Ανάλογα, τα φιλόδοξα σχέδια της Σαουδικής Αραβίας στο πλαίσιο του Vision 2030, καθώς και οι παγκόσμιες φιλοδοξίες της Ντόχα, προϋποθέτουν σταθερότητα, χαμηλό ρίσκο και προβλέψιμο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η σύγκρουση επιταχύνει μια ήδη σε εξέλιξη αναδιάταξη. Αναλυτές μιλούν για στρατηγική «hedging», με τα κράτη του Κόλπου να καλλιεργούν παράλληλες σχέσεις με Κίνα, Τουρκία, Πακιστάν και ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν ειδικοί, κανένας από αυτούς τους εταίρους δεν μπορεί, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να υποκαταστήσει την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα. Η διασύνδεση με τις ΗΠΑ είναι τόσο βαθιά – από εξοπλιστικά μέχρι πληροφοριακά δίκτυα – που οποιαδήποτε αλλαγή θα απαιτούσε χρόνια.
Παράλληλα, οι ίδιες οι χώρες του Κόλπου δεν αποτελούν ενιαίο μπλοκ. Πριν από τον πόλεμο, οι σχέσεις Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ είχαν γίνει εμφανώς ανταγωνιστικές, με διαφορετικές ατζέντες σε Υεμένη, Σουδάν και ευρύτερη Μέση Ανατολή. Η τρέχουσα κρίση τις αναγκάζει σε τακτική σύγκλιση, αλλά δεν αναιρεί τις υποκείμενες αντιθέσεις.
Το μόνο σταθερό σημείο σύγκλισης είναι η προτεραιότητα στη «περιφερειακή σταθερότητα». Χωρίς αυτήν, το παραδοσιακό συμβόλαιο «φθηνό πετρέλαιο έναντι αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας» μοιάζει πλέον παρωχημένο, αλλά καμία χώρα δεν είναι έτοιμη για απότομο διαζύγιο με την Ουάσιγκτον. Το πιθανότερο σενάριο είναι μια σταδιακή, προσεκτική διαφοροποίηση, με τις αμερικανικές βάσεις να επανεξετάζονται όχι ως αυτονόητη ασπίδα, αλλά ως πιθανό ρίσκο που πρέπει να σταθμιστεί απέναντι στα οικονομικά και πολιτικά διακυβεύματα.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση με το Ιράν λειτουργεί ως καταλύτης για μια βαθιά, αλλά όχι αιφνίδια, αναθεώρηση της σχέσης Κόλπου–ΗΠΑ. Τα κράτη της περιοχής δεν μπορούν να αποκοπούν άμεσα από την αμερικανική ασφάλεια, όμως αντιλαμβάνονται ότι η εξάρτηση αυτή τα εκθέτει σε στρατηγικούς κινδύνους και υπονομεύει την οικονομική τους μετεξέλιξη. Η επόμενη μέρα θα κριθεί από το κατά πόσο θα καταφέρουν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη διατήρηση της αμερικανικής ομπρέλας και στην οικοδόμηση αυτόνομων, πολυδιάστατων συμμαχιών, χωρίς να θυσιάσουν την κεντρική τους επιδίωξη: σταθερότητα ως προϋπόθεση για ανάπτυξη.
#Ιράν #ΠερσικόςΚόλπος #ΗΠΑ #ΣαουδικήΑραβία #ΗΑΕ #Κατάρ #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
