Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν ανέδειξε την αδυναμία της ΕΕ να διαμορφώσει ενιαία, αυτόνομη γραμμή. Οι αντικρουόμενες φωνές στις Βρυξέλλες τροφοδοτούν κρίση αξιοπιστίας και στρατηγικής κατεύθυνσης.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με τις επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, λειτούργησε ως επιταχυντής μιας υπαρκτής κρίσης στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά τον όγκο της σε οικονομία και πληθυσμό, εμφανίζεται πολιτικά παράλυτη, διχασμένη και ουσιαστικά θεατής σε μια σύγκρουση με άμεσες συνέπειες για την ασφάλεια και την οικονομία της.
Η «ρεαλιστική» στροφή φον ντερ Λάιεν και το ρήγμα με τον κανόνα δικαίου
Σε μια εμβληματική ομιλία εξωτερικής πολιτικής, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υποστήριξε ότι η Ευρώπη «δεν μπορεί πλέον να είναι θεματοφύλακας της παλιάς παγκόσμιας τάξης» και χρειάζεται «πιο ρεαλιστική, συμφεροντολογική εξωτερική πολιτική». Την ώρα που μιλούσε, οι πύραυλοι έπλητταν την Τεχεράνη και το νότιο Ιράν, επιβεβαιώνοντας τον ισχυρισμό της περί «χαοτικού κόσμου».
Ωστόσο, η ρητορική της φον ντερ Λάιεν ερμηνεύθηκε από πολλούς ως σιωπηρή αποδοχή της παραβίασης του διεθνούς δικαίου. Κορυφαίοι πρώην αξιωματούχοι της ΕΕ χαρακτήρισαν την ευρωπαϊκή στάση «ντροπιαστική», «παράλυτη» και «διχασμένη», επισημαίνοντας ότι οι Βρυξέλλες καταδίκασαν την ιρανική αντεπίθεση, χωρίς να κατονομάσουν την αρχική απόφαση ΗΠΑ και Ισραήλ να εξαπολύσουν πόλεμο χωρίς άμεση απειλή.
Αναλυτές του European Council on Foreign Relations μιλούν για «στρατηγική παραφροσύνη» και υποστηρίζουν ότι η ΕΕ, φοβούμενη να συγκρουστεί με τον Ντόναλντ Τραμπ, αποφεύγει να χαρακτηρίσει τον πόλεμο παράνομο, ακόμη κι αν αυτό υπονομεύει τις ίδιες της τις αρχές. Ο Ζουλιέν Μπαρνς-Ντέισι, διευθυντής του προγράμματος Μέσης Ανατολής του ECFR, τονίζει ότι η Ευρώπη «περπατά στις μύτες γύρω από τον Τραμπ» και έτσι αδυνατεί να αρθρώσει ουσιαστική θέση.
Εσωτερικές ευρωπαϊκές ρήξεις και μάχη για το ποιος μιλά για την Ευρώπη
Ο πόλεμος ανέδειξε επίσης ένα παλιό, αλλά βαθύ ρήγμα: ποιος εκπροσωπεί την Ευρώπη στον κόσμο. Η γαλλική κυβέρνηση κατηγόρησε εμμέσως την Κομισιόν ότι σφετερίζεται τον ρόλο της ύπατης εκπροσώπου Κάγια Κάλας, η οποία έχει εντολή από τα 27 κράτη-μέλη. Η γαλλίδα υφυπουργός Εξωτερικών ζήτησε από την Επιτροπή να «τηρεί αυστηρά το γράμμα και το πνεύμα των Συνθηκών», ενώ ευρωβουλευτές του Παρισιού επέκριναν ανοιχτά την τηλεφωνική διπλωματία της φον ντερ Λάιεν προς ηγέτες του Κόλπου ως «δεν είναι δική σου δουλειά».
Η Κάλας, αλλά και σοσιαλδημοκράτες όπως η αντιπρόεδρος της Κομισιόν Τερέσα Ριμπέρα και η επικεφαλής της ευρωομάδας των Σοσιαλιστών Ιράτσε Γκαρθία Πέρες, υπερασπίζονται μια γραμμή επαναφοράς του διεθνούς δικαίου στο επίκεντρο. Προειδοποιούν ότι αν γίνει αποδεκτό πως «οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να βομβαρδίζουν όποτε θέλουν», η διεθνής νομιμότητα καταρρέει και επικρατεί ο νόμος της ζούγκλας.
Στον αντίποδα, ορισμένοι διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι σε περιόδους κρίσης είναι θεμιτό ο πρόεδρος της Κομισιόν να αναλαμβάνει ηγετικό ρόλο, κατηγορώντας τους επικριτές ότι κρύβουν πολιτικές διαφωνίες πίσω από θεσμικές ενστάσεις.
Ο φόβος για την Ουκρανία και ο κίνδυνος στρατηγικής ήττας
Στο παρασκήνιο όλων αυτών βρίσκεται η Ουκρανία. Η φον ντερ Λάιεν επιχειρεί, σύμφωνα με αναλυτές, να κρατήσει τον Τραμπ «στο πλευρό της» στο ουκρανικό μέτωπο, ακόμη και με τίμημα την αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής φωνής για το Ιράν. Όμως, καθώς ο Τραμπ εξετάζει χαλάρωση πετρελαϊκών κυρώσεων «σε κάποιες χώρες» –πιθανώς και στη Ρωσία– η στρατηγική αυτή μοιάζει εκ προοιμίου καταδικασμένη.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα συνοψίζει ωμά: «Μέχρι στιγμής, υπάρχει μόνο ένας κερδισμένος από αυτόν τον πόλεμο – η Ρωσία». Υψηλότερες τιμές ενέργειας, μεταφορά αντιαεροπορικών συστημάτων και πυρομαχικών στη Μέση Ανατολή και μείωση της διεθνούς προσοχής στην Ουκρανία συνθέτουν ένα ιδιαίτερα δυσμενές τοπίο για την ΕΕ.
Καθώς η Ευρώπη πασχίζει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης της Ουκρανίας, την αποφυγή νέων οικονομικών σοκ και τη διατήρηση των αρχών του διεθνούς δικαίου, ο κίνδυνος είναι σαφής: μια ήπειρος που αυτοπροβάλλεται ως «κανονιστική δύναμη» να καταλήξει σε ρόλο σχολιαστή, χωρίς επιρροή στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον της.
Σχόλιο 
: Η κρίση στο Ιράν λειτουργεί ως stress test για τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ. Η αδυναμία διαμόρφωσης ενιαίας, αξιόπιστης γραμμής απέναντι σε έναν απροβλέπτο Λευκό Οίκο και σε έναν πόλεμο με τεράστιες επιπτώσεις στην ενέργεια και την ασφάλεια, αποκαλύπτει ότι η Ευρώπη παραμένει παγιδευμένη ανάμεσα στις αξίες που επικαλείται και στα συμφέροντα που φοβάται να υπερασπιστεί. Αν δεν υπάρξει θεσμική αποσαφήνιση ρόλων και πολιτική βούληση για αυτόνομη στάση, η ΕΕ κινδυνεύει να χάσει όχι μόνο την ηθική της υπεροχή, αλλά και την υλική της ισχύ στον νέο γεωπολιτικό χάρτη.
#ΕΕ #Ιράν #ΜέσηΑνατολή #ΔιεθνέςΔίκαιο #Trump #Ουκρανία
