Η τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπεται από «ουδέτερη» τεχνολογία σε κεντρικό εργαλείο στοχοποίησης σε Γάζα και Ιράν. Μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι λειτουργούν πλέον ως κλασικοί εργολάβοι άμυνας, χωρίς αντίστοιχο νομικό έλεγχο.
Η πρόσφατη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (AI) σε Γάζα και Ιράν αναδεικνύει μια επικίνδυνη μετατόπιση: οι μεγαλύτερες εταιρείες AI του πλανήτη δεν είναι απλώς τεχνολογικοί πάροχοι, αλλά κρίσιμοι κρίκοι στην αλυσίδα θανάσιμων στρατιωτικών αποφάσεων. Χωρίς διαφάνεια, χωρίς επαρκή νομική λογοδοσία, αλλά με τεράστια επιχειρηματικά κίνητρα.
Από τη «θολούρα» του πολέμου στα αδιαφανή αλγοριθμικά μοντέλα
Ο συγγραφέας περιγράφει το ισραηλινό δόγμα της «διαδικασίας ομίχλης»: πυρά στο σκοτάδι, με πρόσχημα έναν αόρατο κίνδυνο. Στην εποχή της AI, αυτή η επιλεγμένη τύφλωση δεν εξαφανίζεται· κωδικοποιείται σε αλγορίθμους. Στον πόλεμο στη Γάζα, συστήματα AI επεξεργάστηκαν δισεκατομμύρια δεδομένα –κινήσεις, τηλεφωνικές κλήσεις, κοινωνικές διασυνδέσεις– και παρήγαγαν λίστες χιλιάδων «πιθανών μαχητών», με μια απλή πιθανότητα συμμετοχής στην ένοπλη δράση.
Ο ανθρώπινος έλεγχος περιορίστηκε σε μερικά δευτερόλεπτα ανά στόχο, συχνά απλώς για να επιβεβαιωθεί ότι πρόκειται για άνδρα. Η ουσιαστική κρίση αντικαταστάθηκε από διαχείριση ουράς στόχων. Παρόμοια λογική φαίνεται να εφαρμόστηκε και στην αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση στο Ιράν, με τον φονικό βομβαρδισμό δημοτικού σχολείου στο Μιναμπ. Τα όπλα ήταν «ακριβή», αλλά η πληροφορία δεκαετίας, ξεπερασμένη και λανθασμένη.
Κατάρρευση του πλαισίου λογοδοσίας και ρόλος των εταιρειών AI
Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο απαιτεί όχι μόνο «σωστό αποτέλεσμα», αλλά τεκμηριωμένη διαδικασία: εξακρίβωση στρατιωτικού στόχου, αναλογικότητα, προφύλαξη αμάχων. Τα συστήματα AI, όπως περιγράφονται, διαλύουν αυτή την αλυσίδα ευθύνης. Οι αποφάσεις διαχέονται ανάμεσα σε προγραμματιστές, στρατιωτικούς, χειριστές και εταιρείες, χωρίς σαφή σημείο απόδοσης ευθύνης. Οι πιθανότητες αντικαθιστούν τη νομικά ελέγξιμη αιτιολόγηση.
Εταιρείες όπως η Palantir, η οποία χρηματοδοτήθηκε αρχικά από υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ, παρέχουν πλέον κεντρικά συστήματα στόχευσης. Μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως εκείνα της Anthropic ή της OpenAI, ενσωματώνονται σε στρατιωτικές πλατφόρμες. Η Google και η Amazon, μέσω του Project Nimbus, προσφέρουν υποδομές cloud και AI στο Ισραήλ, ενώ η Microsoft και νεοφυείς εταιρείες όπως η Anduril χτίζουν αυτόνομα οπλικά συστήματα.
Τυπικά, πρόκειται για «τεχνολογικές» επιχειρήσεις. Ουσιαστικά, όμως, λειτουργούν ως εργολάβοι άμυνας πρώτης γραμμής, χωρίς να υπόκεινται στους αυστηρούς ελέγχους εξαγωγών, την κοινοβουλευτική εποπτεία και τα καθεστώτα ευθύνης που ισχύουν για παραδοσιακούς ομίλους όπως η Raytheon ή η Lockheed Martin.
Νομοθετικά κενά, λόμπινγκ και πιθανές διέξοδοι ρύθμισης
Η Ευρωπαϊκή Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη εξαιρεί ρητά τις στρατιωτικές εφαρμογές, παραπέμποντας στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο – ακριβώς το πλαίσιο που οι αλγόριθμοι υπονομεύουν. Στις ΗΠΑ, η νομοθεσία για την άμυνα ενθαρρύνει την ευρεία υιοθέτηση AI αντί να τη ρυθμίζει. Παράλληλα, οι εταιρείες δαπανούν εκατομμύρια σε λόμπινγκ, ιδρύουν think tanks και διαμορφώνουν το αφήγημα της «τεχνολογικής κούρσας» που δεν επιτρέπει φρένο.
Ωστόσο, υπάρχουν σημεία πίεσης. Η ΕΕ μπορεί να αξιοποιήσει ελέγχους εξαγωγών και όρους στις δημόσιες προμήθειες για «διπλής χρήσης» τεχνολογίες. Διεθνή δικαστήρια αρχίζουν να εξετάζουν την ευθύνη εταιρειών που προμηθεύουν συστήματα για παράνομες επιθέσεις. Και οι ίδιες οι εταιρείες εξαρτώνται από κρατικές υποδομές –ενέργεια, υπολογιστική ισχύ, συμβάσεις– δίνοντας στα κράτη εργαλεία ρύθμισης, εφόσον θελήσουν να τα χρησιμοποιήσουν.
Ο συγγραφέας προτείνει ελάχιστες αλλά κρίσιμες απαιτήσεις: τα συστήματα AI στόχευσης να είναι εξηγήσιμα με τρόπο που να αντέχει σε νομικό έλεγχο, ο συνολικός άμαχος φόρος αίματος να αξιολογείται σε επίπεδο εκστρατείας και η ευθύνη να επεκταθεί στην αλυσίδα προμήθειας, μέχρι τις ίδιες τις εταιρείες λογισμικού.
Σχόλιο 
: Η σύγκλιση Big Tech και στρατιωτικού συμπλέγματος δημιουργεί ένα νέο είδος ισχύος: ιδιωτικοποιημένη, αδιαφανή και παγκόσμια. Για την Ευρώπη –και την Ελλάδα– το διακύβευμα δεν είναι μόνο ηθικό, αλλά και στρατηγικό: αν η ρύθμιση δεν προηγηθεί της τεχνολογίας, η πολιτική κυριαρχία θα μεταφερθεί από τα εκλεγμένα κέντρα αποφάσεων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών AI.
#τεχνητήΝοημοσύνη #Πόλεμος #ΗΠΑ #Ισραήλ #Ιράν #Palantir #ΣτρατιωτικήΤεχνολογία #ΔιεθνέςΔίκαιο
