Η ετήσια έκθεση της Πλατφόρμας του Συμβουλίου της Ευρώπης για το 2025 καταγράφει 344 ειδοποιήσεις (+29%) για σοβαρές απειλές κατά της ελευθερίας των μέσων. Η Ελλάδα αναφέρεται επτά φορές, με αιχμές για επιθέσεις, εργασιακή επισφάλεια, κινδύνους πολιτικής παρέμβασης στα δημόσια μέσα και ανεξιχνίαστες δολοφονίες δημοσιογράφων.
Η ελευθερία του Τύπου στην Ευρώπη δέχτηκε διαρκή πίεση μέσα στο 2025, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση των οργανισμών-εταίρων της Πλατφόρμας του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία της δημοσιογραφίας και την ασφάλεια των δημοσιογράφων. Η έκθεση, με τίτλο «Στο σημείο καμπής: Ελευθερία του Τύπου 2025», αποτυπώνει ένα τοπίο όπου οι απειλές δεν είναι «μεμονωμένα περιστατικά», αλλά συστηματικά μοτίβα: νομικές πιέσεις, σωματικές επιθέσεις και εκφοβισμός, προσπάθειες ελέγχου των μέσων, ψηφιακή παρακολούθηση και διακρατική καταστολή.
Παράλληλα, αναγνωρίζονται πρωτοβουλίες σε κράτη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την προστασία των δημοσιογράφων, όπως δράσεις κατά των καταχρηστικών αγωγών (SLAPP), μέτρα για την προστασία πηγών και εργαλεία αντιμετώπισης παραπληροφόρησης. Όμως η εικόνα παραμένει βαριά: η εφαρμογή των κανόνων συχνά υστερεί σε σχέση με τις εξαγγελίες.
Η μεγάλη εικόνα στην Ευρώπη: περισσότερες ειδοποιήσεις, περισσότερος κίνδυνος
Οι εταίροι της Πλατφόρμας δημοσίευσαν 344 ειδοποιήσεις για σοβαρές απειλές κατά της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, αύξηση 29% σε σχέση με το 2024 (266). Η έκθεση υπογραμμίζει ότι ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας παραμένει η σοβαρότερη απειλή για τους δημοσιογράφους, με νεκρούς, τραυματίες, κρατούμενους και αγνοούμενους σε κατεχόμενα εδάφη.
Σημειώνει επίσης ότι σωματικές επιθέσεις σε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια διαμαρτυριών καταγράφηκαν σε σημαντικό μέρος των χωρών που καλύπτει η έκθεση, ενώ σε αρκετά κράτη επισημαίνονται πολιτικές παρεμβάσεις και προβλήματα χρηματοδότησης στα δημόσια μέσα ενημέρωσης. Στο κάδρο μπαίνουν επίσης ανησυχίες για spyware, νομοθεσίες «ξένων πρακτόρων» και επισφαλείς συνθήκες εργασίας.
Οι 15 οργανώσεις-εταίροι που συμμετέχουν
Η Πλατφόρμα λειτουργεί με τη συμμετοχή 15 διεθνών οργανώσεων και ενώσεων δημοσιογράφων, με στόχο να παράγει τεκμηρίωση για διάλογο και διορθωτικές ενέργειες από τα κράτη-μέλη. Κομβικό στοιχείο: η έκθεση σημειώνει ότι λιγότερο από το ένα τρίτο των ειδοποιήσεων έλαβαν κυβερνητική απάντηση, ζητώντας μεγαλύτερη συνεργασία με την Πλατφόρμα.
Η Ελλάδα στην έκθεση: επτά αναφορές και «βαρύ» προφίλ κινδύνου
Η Ελλάδα αναφέρεται επτά φορές στην έκθεση, με εστίαση σε τέσσερις βασικές ζώνες κινδύνου:
1) Επιθέσεις σε δημοσιογράφους και φωτορεπόρτερ
Η έκθεση καταγράφει αναφορές για επιθέσεις σε δημοσιογράφους και φωτορεπόρτερ τον Ιανουάριο του 2025, εντάσσοντας το ζήτημα στην ευρύτερη ευρωπαϊκή εικόνα σωματικών επιθέσεων και εκφοβισμού.
2) Εργασιακές συνθήκες: «πολύ κακές και επισφαλείς»
Με βάση τα συμπεράσματα του Media Pluralism Monitor (MPM) 2025, η Ελλάδα κατατάσσεται –μαζί με Ουγγαρία, Κροατία, Μάλτα, Ρουμανία και Ισπανία– στις χώρες με πολύ κακές και επισφαλείς συνθήκες για τους δημοσιογράφους. Η έκθεση αποδίδει κεντρικό ρόλο σε χαμηλές αμοιβές και αδύναμα/ανύπαρκτα συστήματα κοινωνικής προστασίας.
3) Δημόσια μέσα: κίνδυνος πολιτικής παρέμβασης
Η Ελλάδα αναφέρεται επίσης ανάμεσα στις χώρες όπου καταγράφεται υψηλός κίνδυνος πολιτικής παρέμβασης στα δημόσια μέσα ενημέρωσης. Το σημείο δεν είναι τυπικό: αφορά τον πυρήνα της θεσμικής ανεξαρτησίας και της εμπιστοσύνης στην ενημέρωση.
4) Νομοθετικές κινήσεις χωρίς «ορατό αποτέλεσμα στην πράξη»
Στην έκθεση σημειώνεται ότι τον Ιούνιο του 2025 η Ελλάδα ψήφισε νέο νόμο για ενίσχυση διαφάνειας και συντακτικών εγγυήσεων στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου. Αναφέρεται επίσης πρόοδος για την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας κατά των SLAPP και αναβάθμιση σχετικών μηχανισμών παρακολούθησης. Όμως, σύμφωνα με φορείς ελευθερίας του Τύπου, αυτά δεν έχουν μεταφραστεί ακόμη σε αισθητή βελτίωση της προστασίας στην πράξη.
Ανοικτές υποθέσεις: Καραϊβάζ και παλαιότερες δολοφονίες
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ, που παραμένει ανεξιχνίαστη, καθώς και στη δολοφονία του Σωκράτη Γκόλια το 2010. Σε επίπεδο αξιοπιστίας κράτους δικαίου, οι ανεξιχνίαστες δολοφονίες δημοσιογράφων λειτουργούν σαν «μαύρο κουτί»: δεν φεύγουν από το ραντάρ, όσο κι αν περνά ο χρόνος.
Συμπέρασμα
Το report δεν λέει ότι «όλα καταρρέουν». Λέει κάτι πιο επικίνδυνο: ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε σημείο καμπής και ότι σε συγκεκριμένες χώρες –μεταξύ τους και η Ελλάδα– οι συνθήκες για τους δημοσιογράφους είναι επισφαλείς και οι θεσμικές εγγυήσεις δεν αποδίδουν επαρκώς στο πεδίο. Στο επιχειρησιακό κομμάτι, η απαίτηση είναι σαφής: λιγότερα μέτρα “στα χαρτιά”, περισσότερη εφαρμογή, περισσότερη λογοδοσία, περισσότερη προστασία.
