Η άνοδος σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο επαναφέρει τον κίνδυνο ενεργειακού σοκ. Το ΥΠΕΝ κρατά έτοιμη την εργαλειοθήκη του 2022, αποφεύγοντας όμως οριζόντιες παρεμβάσεις.
Η νέα έξαρση της γεωπολιτικής έντασης και η άνοδος των διεθνών τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο επαναφέρουν στο προσκήνιο τον κίνδυνο ενός ακόμη ενεργειακού σοκ για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, εκτιμώντας ότι η κατάσταση παραμένει προς το παρόν διαχειρίσιμη, αλλά διατηρεί σε ετοιμότητα τα εργαλεία που ενεργοποιήθηκαν στην κρίση του 2022.
Διεθνείς τιμές, συναλλαγματικά «μαξιλάρια» και περιορισμός του σοκ
Το πετρέλαιο Brent κινείται εκ νέου κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, έχοντας τις προηγούμενες ημέρες βρεθεί γύρω στα 90 δολάρια και πλησιάσει τα 120. Στο φυσικό αέριο, η τιμή εκτινάχθηκε έως τα περίπου 70 ευρώ/MWh, για να υποχωρήσει στη ζώνη των 50 ευρώ/MWh, επίπεδα που έχουν καταγραφεί και στο πρόσφατο παρελθόν χωρίς να προκαλέσουν συνθήκες κρίσης. Αντιθέτως, οι τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη δεν εμφανίζουν ακόμη ακραίες διακυμάνσεις.
Σε σύγκριση με το 2022, η ισχυρότερη ισοτιμία ευρώ/δολαρίου λειτουργεί ως πρώτο «ανάχωμα», μειώνοντας το πραγματικό κόστος σε ευρώ. Όταν το Brent κινούνταν κοντά στα 90 δολάρια, η τιμή αντιστοιχούσε περίπου σε 70 ευρώ, αισθητά χαμηλότερα από τα επίπεδα της κορύφωσης της τότε κρίσης. Δεύτερο «μαξιλάρι» αποτελεί η ίδια η δομή της τελικής τιμής καυσίμων: περίπου 70 λεπτά ανά λίτρο είναι κόστος διυλιστηρίου και άλλα 70 λεπτά φόροι. Έτσι, μια αύξηση 10% στο κόστος προϊόντος μεταφράζεται σε μόλις 4%-5% στην αντλία.
Γιατί η σημερινή συγκυρία δεν θυμίζει το 2022
Κατά το ΥΠΕΝ, η σημερινή εικόνα στην αγορά φυσικού αερίου διαφέρει ριζικά από το 2022, όταν ο φόβος δεν ήταν μόνο οι τιμές αλλά και η ίδια η επάρκεια προμηθειών, μετά τη μείωση των ρωσικών ροών. Σήμερα, η Ευρώπη έχει μειώσει τη συνολική κατανάλωση αερίου, έχει διαφοροποιήσει τις πηγές της και έχει ενισχύσει τις υποδομές LNG, με σημαντική συμμετοχή φορτίων από τις ΗΠΑ. Το LNG από το Κατάρ καλύπτει περίπου το 10% των εισαγωγών, ενώ ο ανταγωνισμός με την Ασία για φορτία σε υψηλές τιμές είναι ηπιότερος, καθώς πολλές ασιατικές συμβάσεις είναι πετρελαιοσυνδεδεμένες σε επίπεδα γύρω στα 30 ευρώ/MWh.
Τα ευρωπαϊκά αποθέματα βρίσκονται γύρω στο 30% της χωρητικότητας, έναντι 35% πέρυσι, όμως η μειωμένη κατανάλωση σημαίνει ότι το ίδιο ποσοστό αντιστοιχεί σε περισσότερες ημέρες κάλυψης ζήτησης. Επιπλέον, η εποχικότητα – με την άνοιξη να μειώνει τη θέρμανση νοικοκυριών – περιορίζει την άμεση πίεση, μεταφέροντάς την κυρίως στην ηλεκτροπαραγωγή και σε ενεργοβόρους βιομηχανικούς κλάδους.
Η εργαλειοθήκη του 2022 και οι κόκκινες γραμμές σε λιγνίτη και φόρους
Στο «συρτάρι» παραμένει η εργαλειοθήκη μέτρων του 2022: επιδοτήσεις λογαριασμών ρεύματος, στόχοι εξοικονόμησης, φορολόγηση υπερεσόδων, παρεμβάσεις στη χονδρεμπορική αγορά. Ωστόσο, το ΥΠΕΝ ξεκαθαρίζει ότι δεν θα γίνει μηχανική επανάληψη. Η εμπειρία της κρίσης οδηγεί σε πιο επιλεκτική χρήση εργαλείων, με προτεραιότητα σε όσα απέδωσαν ουσιαστική προστασία σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Εκτός σχεδιασμού τίθεται η επιστροφή στον λιγνίτη ως «καύσιμο ασφαλείας», ακόμη και σε ακραίο σενάριο. Η Πτολεμαΐδα V, ισχύος περίπου 600 MW, λειτούργησε τις τελευταίες εβδομάδες μόλις στο 12% της δυναμικότητάς της, ενεργοποιούμενη μόνο όταν η χονδρική τιμή ρεύματος ξεπερνούσε τα 125 ευρώ/MWh. Το υψηλό κόστος CO₂ και οι επιχειρησιακοί περιορισμοί εξόρυξης καθιστούν τον λιγνίτη ακατάλληλο ως ευέλικτη εφεδρεία, τη στιγμή που το σύστημα ενισχύεται με νέες μονάδες φυσικού αερίου, όπως της Κομοτηνής.
Παράλληλα, δεν ανοίγει θέμα οριζόντιας μείωσης φόρων στα καύσιμα. Το ΥΠΕΝ παραπέμπει στο οικονομικό επιτελείο για τη φορολογική πολιτική, τονίζοντας ότι διεθνείς εμπειρίες δείχνουν πως γενικές μειώσεις φόρων συχνά δεν μεταφέρονται πλήρως στην αντλία. Αντί γι’ αυτό, προκρίνεται η ενίσχυση ελέγχων και μηχανισμών παρακολούθησης περιθωρίων κέρδους, ώστε κάθε παρέμβαση να καταλήγει πράγματι σε όφελος του καταναλωτή.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι τρέχουσες εξελίξεις αντιμετωπίζονται περισσότερο ως έντονο ενεργειακό σοκ που απαιτεί στενή επιτήρηση, παρά ως νέα γενικευμένη κρίση επάρκειας, όπως εκείνη του 2022.
Σχόλιο 
: Η κυβέρνηση επιχειρεί λεπτή ισορροπία: κρατά έτοιμα βαριά δημοσιονομικά εργαλεία χωρίς να τα πυροδοτήσει πρόωρα, αποφεύγει τον πολιτικά εύκολο δρόμο της μείωσης φόρων και του «επιστροφής στον λιγνίτη», και ποντάρει στη βελτιωμένη ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής αγοράς. Το ρίσκο είναι ότι μια απότομη κλιμάκωση στις διεθνείς τιμές θα απαιτήσει γρήγορες, στοχευμένες παρεμβάσεις, με πολύ στενό δημοσιονομικό περιθώριο.
#ενέργεια #τιμές_ενέργειας #ΥΠΕΝ #φυσικόαέριο #πετρέλαιο #καύσιμα
