Η είσοδος των Χούθι στον πόλεμο του Ιράν δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο περιφερειακής κλιμάκωσης. Είναι το σήμα ότι η σύγκρουση μπορεί να ανοίξει δεύτερο μεγάλο θαλάσσιο μέτωπο, πέρα από το Στενό του Ορμούζ. Και αν αυτό συμβεί, το πρόβλημα για την παγκόσμια οικονομία δεν θα είναι μόνο ενεργειακό. Θα είναι συνολικό, εμπορικό, πληθωριστικό και εφοδιαστικό.
Οι Χούθι της Υεμένης πέρασαν από τη ρητορική στην πράξη, ανακοινώνοντας επιθέσεις κατά του Ισραήλ και αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο κλιμάκωσης τις επόμενες ημέρες. Η κίνηση αυτή ενισχύει τους φόβους ότι ο πόλεμος δεν θα περιοριστεί στο Ιράν, στο Ισραήλ και στον Περσικό Κόλπο, αλλά θα απλωθεί σε ολόκληρη την αλυσίδα των στρατηγικών θαλάσσιων περασμάτων της περιοχής.
Το Bab el-Mandeb είναι ένα από τα πιο κρίσιμα choke points στον κόσμο. Βρίσκεται ανάμεσα στην Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής, συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και κατ’ επέκταση με τον Ινδικό Ωκεανό, και αποτελεί τη νότια πύλη προς τη Διώρυγα του Σουέζ. Με απλά λόγια, είναι ο λαιμός από τον οποίο περνά μεγάλο μέρος του εμπορίου ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη.
Η σημασία του δεν είναι θεωρητική. Σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας, σημαντικό μέρος του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου LNG και πετρελαίου περνά από το Bab el-Mandeb, ενώ η οδός αυτή είναι κρίσιμη για φορτία που κατευθύνονται προς τη Μεσόγειο μέσω Σουέζ ή του αιγυπτιακού αγωγού SUMED. Όταν η διαδρομή αυτή διαταράσσεται, οι εναλλακτικές είναι ακριβές, αργές και επιχειρησιακά επιβαρυντικές.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν οι Χούθι μπορούν να προκαλέσουν πρόβλημα. Το έχουν ήδη αποδείξει. Το 2024 οι επιθέσεις τους στην Ερυθρά Θάλασσα είχαν διαταράξει σοβαρά τη ναυσιπλοΐα, αναγκάζοντας πολλές εταιρείες να παρακάμψουν τη διαδρομή μέσω Σουέζ και να κατευθυνθούν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, με τεράστιο κόστος σε χρόνο, καύσιμα και ασφάλιστρα.
Αυτό που αλλάζει τώρα είναι το timing. Αν το Ορμούζ παραμένει ήδη μερικώς παραλυμένο από την ιρανική πίεση, και ταυτόχρονα ενεργοποιηθεί το Bab el-Mandeb από τους Χούθι, τότε η παγκόσμια ναυτιλία θα βρεθεί μπροστά σε διπλό choke point. Αυτό είναι το nightmare scenario για την αγορά. Δεν θα μιλάμε μόνο για άνοδο του πετρελαίου. Θα μιλάμε για σοκ σε καύσιμα, LNG, ναύλους, εμπορεύματα, ασφάλιση πλοίων, πληθωρισμό και εφοδιασμό της Ευρώπης.
Οι αναλυτές διαφωνούν ως προς το πόσο κοντά είναι αυτό το σενάριο. Κάποιοι εκτιμούν ότι οι μέχρι τώρα επιθέσεις των Χούθι είναι περισσότερο προειδοποιητικές παρά πλήρης είσοδος στον πόλεμο. Άλλοι θεωρούν ότι η οργάνωση λειτουργεί σταδιακά, κρατώντας το Bab el-Mandeb ως επόμενο χαρτί κλιμάκωσης, αν οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ περάσουν σε ακόμη πιο επιθετικές κινήσεις κατά του Ιράν ή ιρανικών νησιών.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι ίδιοι οι Χούθι δεν απέκλεισαν ποτέ αυτή την επιλογή. Δηλώσεις στελεχών τους αφήνουν σαφώς να εννοηθεί ότι το κλείσιμο του Bab el-Mandeb παραμένει «ανάμεσα στις επιλογές» τους. Παράλληλα, ιρανικά ημιεπίσημα μέσα έχουν μεταφέρει τη γραμμή ότι ένα νέο μέτωπο στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας μπορεί να ανοίξει αν συνεχιστούν ή ενταθούν τα πλήγματα σε ιρανικό έδαφος ή σε ιρανικά νησιά.
Αυτό σημαίνει ότι το Bab el-Mandeb λειτουργεί πλέον ως στρατηγικό εργαλείο πίεσης και διαπραγματευτικό leverage. Δεν χρειάζεται καν να κλείσει πλήρως για να προκαλέσει ζημιά. Αρκεί να πληγούν ή να απειληθούν λίγα πλοία, ώστε να εκτιναχθεί το war risk premium και να παγώσει εκ νέου η εμπορική κίνηση στην περιοχή. Οι ναυτιλιακές δεν θέλουν βεβαιότητα καταστροφής για να αντιδράσουν. Τους αρκεί η πιθανότητα.
Για την Ευρώπη, αυτό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο. Αν η ροή μέσω Σουέζ υπονομευθεί ξανά σε περίοδο που η ενεργειακή αγορά ήδη πιέζεται από το Ορμούζ, τότε η ήπειρος θα δεχθεί χτύπημα όχι μόνο στις τιμές της ενέργειας αλλά και στο σύνολο της εφοδιαστικής της αλυσίδας. Η εικόνα θυμίζει συνδυασμό ενεργειακής κρίσης, ναυτιλιακού σοκ και πληθωριστικής αναζωπύρωσης σε ένα ενιαίο πακέτο.
Υπάρχει βέβαια και ένας περιορισμός. Οι Χούθι γνωρίζουν ότι πλήρες μπλοκάρισμα του Bab el-Mandeb θα προκαλούσε ταχύτατη και πολύ πιο σκληρή στρατιωτική αντίδραση από περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις. Γι’ αυτό αρκετοί εκτιμούν ότι προς το παρόν επιλέγουν ελεγχόμενη κλιμάκωση, χτυπώντας το Ισραήλ άμεσα αλλά κρατώντας την Ερυθρά Θάλασσα ως επόμενο επίπεδο πίεσης, όχι ως άμεσο τετελεσμένο.
Με απλά λόγια, οι Χούθι δεν έχουν ακόμη τραβήξει το πιο ακριβό τους χαρτί. Αλλά όλοι γνωρίζουν ότι το έχουν στο τραπέζι.
SBC Analysis
Το Bab el-Mandeb δεν είναι «δεύτερο Ορμούζ». Είναι ο πολλαπλασιαστής του Ορμούζ.
Αν κλείσει ή αν γίνει μη ασφαλές την ώρα που το Ορμούζ ήδη ασφυκτιά, τότε η κρίση περνά από την ενέργεια στο σύνολο του παγκόσμιου εμπορίου.
Οι Χούθι μέχρι στιγμής στέλνουν μήνυμα, όχι τελικό χτύπημα. Το ερώτημα είναι αν θα μείνουν εκεί ή αν θα ενεργοποιηθούν πλήρως ως θαλάσσιος proxy του Ιράν.
Αν το κάνουν, η αγορά δεν θα μιλήσει για «αναταραχή». Θα μιλήσει για systemic shock.
