Μια ομάδα 66 χωρών, που καλύπτουν το 70% του παγκόσμιου εμπορίου, αποφάσισε να εφαρμόσει μονομερώς τη συμφωνία για το ηλεκτρονικό εμπόριο, παρακάμπτοντας το αδιέξοδο στον ΠΟΕ. Η κίνηση σηματοδοτεί βαθιά κρίση στο πολυμερές εμπορικό σύστημα, αλλά και αγώνα δρόμου για κανόνες στη ψηφιακή οικονομία.
Σημαντική ρήξη στη λειτουργία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) σηματοδοτεί η απόφαση 66 μελών του να προχωρήσουν αυτόνομα στην εφαρμογή της συμφωνίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο (e-commerce), χωρίς να έχει επιτευχθεί ομοφωνία στο πλαίσιο του Οργανισμού. Στη συμμαχία συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Κίνα, η Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, εκπροσωπώντας περίπου το 70% του παγκόσμιου εμπορίου.
Τι προβλέπει η συμφωνία για το ηλεκτρονικό εμπόριο
Η συμφωνία, που διαμορφώθηκε στο πλαίσιο της λεγόμενης «Κοινής Πρωτοβουλίας Δήλωσης» (Joint Statement Initiative – JSI) για το ηλεκτρονικό εμπόριο, καλύπτει κρίσιμες πτυχές της ψηφιακής οικονομίας: ροές δεδομένων, ηλεκτρονικές συμβάσεις, προστασία προσωπικών δεδομένων και δικαιώματα καταναλωτή.
Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα βασικό, προβλέψιμο πλαίσιο κανόνων για τις διασυνοριακές ψηφιακές συναλλαγές, σε μια περίοδο που η παγκόσμια οικονομία μετατοπίζεται ταχύτατα προς τις υπηρεσίες και το εμπόριο δεδομένων. Για τις επιχειρήσεις –από τις μεγάλες πλατφόρμες μέχρι τις ΜμΕ που εξάγουν ψηφιακά– η ύπαρξη κοινών κανόνων μειώνει το ρυθμιστικό ρίσκο και το κόστος συμμόρφωσης.
Ωστόσο, η Ινδία έχει μπλοκάρει συστηματικά την ενσωμάτωση της συμφωνίας στο επίσημο νομικό πλαίσιο του ΠΟΕ, υποστηρίζοντας ότι οι πλουσιότερες χώρες επιχειρούν να επιβάλουν κανόνες που περιορίζουν τον πολιτικό χώρο των αναπτυσσόμενων οικονομιών και υπονομεύουν την αρχή της συναίνεσης.
Παράκαμψη ΠΟΕ και κρίση του πολυμερούς συστήματος
Αντιμέτωποι με επανειλημμένα αδιέξοδα, οι 66 αποφάσισαν να εφαρμόσουν τη συμφωνία μέσω της εθνικής τους νομοθεσίας, εκτός του παραδοσιακού πλαισίου του ΠΟΕ. Ο Νοτιοκορεάτης υπουργός Εμπορίου Γίο Χαν-κου χαρακτήρισε την επιλογή «πρακτική προσέγγιση», τονίζοντας ότι «ο χρόνος είναι κρίσιμος» και πως δεν μπορούν να περιμένουν «μέχρι να συμφωνήσουν όλοι σε όλα».
Η γενική διευθύντρια του ΠΟΕ, Νγκόζι Οκόντζο-Ιγουεάλα, επιχείρησε να παρουσιάσει την εξέλιξη ως ένδειξη προσαρμοστικότητας, λέγοντας ότι οι συμμετέχουσες οικονομίες δείχνουν πως «το πολυμερές εμπορικό σύστημα μπορεί να ανταποκριθεί σε νέες προκλήσεις». Ωστόσο, αρκετοί παρατηρητές βλέπουν το αντίθετο.
Ο γενικός γραμματέας του International Chamber of Commerce UK, Κρις Σάουθγουορθ, μίλησε για «ουσιαστική παραδοχή ότι ο ΠΟΕ δεν είναι σε θέση να παράγει πολυμερείς ή πλουραμερείς συμφωνίες στο ορατό μέλλον», προειδοποιώντας ότι χώρες και μπλοκ θα στραφούν σε μεγάλες περιφερειακές ή διακρατικές συμφωνίες εκτός ΠΟΕ.
Νέο υβριδικό μοντέλο: διεθνής συνθήκη με ομπρέλα ΠΟΕ
Σύμφωνα με τον Πασκάλ Κερνέ, διευθυντή του European Services Forum, τα μέλη προσπάθησαν έξι φορές να εντάξουν τη JSI στο πλαίσιο του ΠΟΕ χωρίς επιτυχία. Ως εναλλακτική, εξετάζεται η μετατροπή της συμφωνίας σε διεθνή συνθήκη, με τη Γραμματεία του ΠΟΕ να λειτουργεί ως θεματοφύλακας των υπογραφών και –ιδανικά– με χρήση του μηχανισμού επίλυσης διαφορών του Οργανισμού όταν προκύπτουν διαφορές.
Πρακτικά, αυτό δημιουργεί ένα υβριδικό σχήμα: οι κανόνες δεν αποτελούν τυπικό μέρος του corpus του ΠΟΕ, αλλά «κουμπώνουν» σε αυτό όπου συμφωνούν τα συμβαλλόμενα μέρη. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει τώρα να περάσουν τα σχετικά νομοθετήματα από τα εθνικά τους κοινοβούλια, ανοίγοντας και πολιτικές συζητήσεις στο εσωτερικό τους για το πώς θέλουν να ρυθμίσουν τις ροές δεδομένων και την ψηφιακή οικονομία.
Επιπτώσεις για την ΕΕ και τους εμπορικούς εταίρους
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η συμφωνία προσφέρει ένα ακόμη εργαλείο προώθησης της ατζέντας της για «ψηφιακό εμπόριο με αξίες», συνδέοντας την ελευθερία ροής δεδομένων με υψηλά στάνταρ προστασίας ιδιωτικότητας και καταναλωτή. Παράλληλα, όμως, ενισχύει την τάση «κατάτμησης» του εμπορικού συστήματος σε παράλληλα καθεστώτα κανόνων, όπου όσοι μένουν εκτός –όπως η Ινδία σήμερα– διακινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με τετελεσμένα.
Για εξαγωγικές οικονομίες όπως η ελληνική, η σταδιακή διαμόρφωση αυτών των κανόνων έχει άμεση σημασία, καθώς επηρεάζει τόσο τις υπηρεσίες πληροφορικής και τα data centers όσο και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που επιχειρούν να διεθνοποιηθούν μέσω ψηφιακών καναλιών.
Σχόλιο 
: Η μονομερής εφαρμογή της συμφωνίας e-commerce από 66 μέλη του ΠΟΕ είναι ταυτόχρονα επιτάχυνση και προειδοποίηση: οι ισχυροί δεν περιμένουν πλέον τη συναίνεση, αλλά γράφουν τους κανόνες μεταξύ τους, αφήνοντας τους υπόλοιπους να προσαρμοστούν εκ των υστέρων. Για χώρες όπως η Ελλάδα, το διακύβευμα δεν είναι θεωρητικό· είναι η θέση τους στις αλυσίδες αξίας της ψηφιακής οικονομίας της επόμενης δεκαετίας.
#ΠΟΕ #ηλεκτρονικό_εμπόριο #ψηφιακό_εμπόριο #διεθνές_εμπόριο
