Η γήρανση του πληθυσμού δεν είναι μόνο απειλή αλλά και αναξιοποίητο αναπτυξιακό απόθεμα. Η silver economy μπορεί να προσθέσει έως 0,6% στο παγκόσμιο ΑΕΠ ετησίως, υπό την προϋπόθεση στοχευμένων πολιτικών για υγιή γήρανση και επιμήκυνση του εργασιακού βίου.
Η διεθνής συζήτηση για το δημογραφικό μετακινείται σταδιακά από τη λογική του «κόστους της γήρανσης» στη λογική της αξιοποίησης ενός τεράστιου, αλλά συχνά αόρατου, παραγωγικού δυναμικού: των ατόμων άνω των 55 και κυρίως άνω των 65 ετών. Η λεγόμενη silver economy, δηλαδή το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας που συνδέεται με τους μεγαλύτερους σε ηλικία πολίτες, αναδεικνύεται – σύμφωνα με νέα έκθεση του ΔΝΤ – σε πιθανό ανάχωμα στη δημογραφική κατάρρευση, με δυνητική συμβολή έως και 0,6% του ΑΕΠ ετησίως σε ορίζοντα 25ετίας, έως το 2050.
Δημογραφικές πιέσεις και ευκαιρίες για τον Νότο της Ευρώπης
Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία και την Ισπανία, βρίσκεται στην αιχμή αυτής της μετάβασης. Ο πληθυσμός άνω των 65 ετών αυξάνεται ταχύτερα σε σχέση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς το προσδόκιμο ζωής βελτιώνεται ενώ η γονιμότητα παραμένει χαμηλή. Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι σε τέτοια περιβάλλοντα η silver economy μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως μηχανισμός αντιστάθμισης των πιέσεων στα ασφαλιστικά συστήματα, αλλά και ως αυτόνομος αναπτυξιακός πυλώνας, εφόσον υιοθετηθούν οι κατάλληλες πολιτικές.
Καθοριστικό ρόλο παίζει η βελτίωση της υγείας και η διατήρηση των γνωστικών ικανοτήτων σε μεγαλύτερες ηλικίες, σε συνδυασμό με το υψηλότερο μορφωτικό και τεχνολογικό επίπεδο των σημερινών μεσηλίκων. Αυτό σημαίνει ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι τρίτης ηλικίας μπορούν να παραμένουν ενεργοί, να μεταφέρουν τεχνογνωσία, να διδάσκουν και να συνεργάζονται, ενισχύοντας τόσο την παραγωγικότητα όσο και την καινοτομία.
Olderpreneurs και επιμήκυνση του εργασιακού βίου
Η έκθεση της ΓΣΕΒΕΕ για την «Ασημένια Οικονομία» αναδεικνύει μια λιγότερο προβεβλημένη διάσταση: την εκρηκτική άνοδο των αυτοαπασχολούμενων μεγαλύτερης ηλικίας. Στην Ευρώπη, την περίοδο 2002-2018, οι αυτοαπασχολούμενοι 50-64 ετών αυξήθηκαν κατά 35%, ενώ στην ομάδα 65-74 ετών η αύξηση έφθασε το 40%. Ο όρος «olderpreneur» αποτυπώνει τον αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων που ξεκινούν ή συνεχίζουν επιχειρηματική δραστηριότητα σε ώριμη ηλικία.
Τα άτομα 55-64 ετών συγκεντρώνουν συχνά κρίσιμες δεξιότητες, εμπειρία και δίκτυα, ενώ εμφανίζονται λιγότερο φοβικά απέναντι στην αποτυχία σε σχέση με τους νεότερους. Στο εσωτερικό αυτής της ομάδας παρατηρείται, ωστόσο, έμφυλη ανισότητα: οι γυναίκες τείνουν να ηγούνται μικρότερων και λιγότερο κερδοφόρων επιχειρήσεων, δίνoντας προτεραιότητα στην ισορροπία ζωής-εργασίας, γεγονός που διατηρεί την υπεροπλία των ανδρών στους «αργοπορημένους» επιχειρηματίες.
Τρεις άξονες πολιτικής για να γίνει η silver economy μοχλός ανάπτυξης
Το ΔΝΤ προτείνει τρεις βασικούς άξονες πολιτικής για να μετατραπεί η γήρανση από μακροοικονομική απειλή σε αναπτυξιακή ευκαιρία:
Πρώτον, πολιτικές υγιούς γήρανσης και ενίσχυσης του ανθρώπινου κεφαλαίου, με έμφαση στην πρόληψη, τη σωματική άσκηση, την κοινωνική συμμετοχή και τη μείωση των ανισοτήτων στην υγεία. Ο στόχος είναι η αύξηση της συμμετοχής στην απασχόληση των ατόμων 50-64 ετών.
Δεύτερον, επιμήκυνση του εργασιακού βίου μέσω οικειοθελούς παραμονής στην εργασία μετά τα 65 έτη, με κατάλληλα κίνητρα για υψηλότερα πραγματικά όρια συνταξιοδότησης, ιδίως σε χώρες όπου το προσδόκιμο ζωής μετά τη σύνταξη υπερβαίνει τα 20 χρόνια. Μόνο αυτός ο άξονας εκτιμάται ότι μπορεί να προσθέσει περίπου 0,1% του ΑΕΠ ετησίως.
Τρίτον, συστηματική αναβάθμιση δεξιοτήτων και δια βίου μάθηση, ώστε οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εργαζόμενοι να παραμένουν απασχολήσιμοι σε ένα περιβάλλον ταχείας τεχνολογικής αλλαγής. Η σταδιακή μετάβαση από την πλήρη εργασία στη σύνταξη και η μείωση του έμφυλου χάσματος συμμετοχής στην αγορά εργασίας θεωρούνται κρίσιμες προϋποθέσεις για θεαματικότερα αποτελέσματα.
Σχόλιο 
: Η συζήτηση για τη silver economy στην Ελλάδα παραμένει αποσπασματική, παρότι τα στοιχεία δείχνουν ότι οι μεγαλύτερες ηλικίες μπορούν να αποτελέσουν πραγματικό «δεύτερο δημογραφικό μέρισμα». Η πρόκληση για την οικονομική πολιτική δεν είναι μόνο να συγκρατήσει τη δαπάνη των συντάξεων, αλλά να διαμορφώσει ένα ολιστικό πλαίσιο που θα κρατά τους ανθρώπους υγιείς, παραγωγικούς και ενεργούς περισσότερο. Χωρίς σοβαρές παρεμβάσεις σε υγεία, εκπαίδευση ενηλίκων, αγορά εργασίας και ισότητα των φύλων, η silver economy θα μείνει σύνθημα· με αυτές, μπορεί να γίνει ένας από τους λίγους ρεαλιστικούς μοχλούς διατηρήσιμης ανάπτυξης στις επόμενες δεκαετίες.
#SilverEconomy #Δημογραφικό #Απασχόληση #ΔΝΤ #ΓΣΕΒΕΕ
