Η αιφνίδια κλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν πυροδοτεί το ισχυρότερο ενεργειακό σοκ των τελευταίων τεσσάρων ετών. Οι ευρωπαϊκές αγορές δοκιμάζονται, με το ευρώ να υποχωρεί και τις αποδόσεις ομολόγων να ανεβαίνουν.
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης ανάμεσα στο Ιράν, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ μεταφράστηκε άμεσα σε έντονη αναταραχή στις διεθνείς αγορές ενέργειας και συναλλάγματος. Το Brent εκτινάχθηκε σχεδόν 10% σε υψηλό 13 μηνών, λίγο κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι, ενώ τα ευρωπαϊκά συμβόλαια φυσικού αερίου έγραψαν άνοδο της τάξης του 25%, αντανακλώντας τον φόβο για διαταραχή στις ροές από τον Περσικό Κόλπο.
Ο κίνδυνος αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ
Η αγορά τιμολογεί πλέον το σενάριο μερικού ή πλήρους αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ, του στρατηγικού «λαιμού μπουκαλιού» στην είσοδο του Περσικού Κόλπου. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και αντίστοιχο μερίδιο του εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG.
Παρότι ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν διαβεβαίωσε ότι η Τεχεράνη «δεν επιδιώκει» το κλείσιμο των Στενών, αναφορές διεθνών πρακτορείων για εντολές των Φρουρών της Επανάστασης προς τα πλοία να μην διέρχονται, καθώς και επιθέσεις σε τρία τάνκερ, έχουν ουσιαστικά παραλύσει την κίνηση στην περιοχή. Πολλοί πλοιοκτήτες αποφεύγουν πλέον την είσοδο ή έξοδο από τον Κόλπο, εντείνοντας την ανησυχία για την επάρκεια προσφοράς.
«Η αγορά πετρελαίου είναι η βασική αγορά που πρέπει να παρακολουθούμε για όσο διαρκεί αυτό το επεισόδιο», σημειώνει σε ανάλυσή του ο Jim Reid της Deutsche Bank, υπογραμμίζοντας ότι ο βαθμός και η διάρκεια τυχόν κλεισίματος των Στενών θα καθορίσουν την ένταση του σοκ.
Βαριά σκιά πάνω από την Ευρώπη
Για την Ευρώπη, μεγάλο καθαρό εισαγωγέα ενέργειας, ένα παρατεταμένο άλμα τιμών απειλεί να λειτουργήσει ως δεύτερο μεγάλο ενεργειακό σοκ μέσα σε τέσσερα χρόνια, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η αύξηση του κόστους σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο συμπιέζει τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων, περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και παγώνει επενδύσεις και κατανάλωση.
Το προηγούμενο επεισόδιο εκτόξευσης τιμών οδήγησε σε μαζικά, δαπανηρά προγράμματα επιδοτήσεων λογαριασμών ενέργειας σε όλη την ΕΕ. Εάν η τρέχουσα κρίση παραταθεί, οι κυβερνήσεις ενδέχεται να βρεθούν ξανά αντιμέτωπες με πιέσεις για νέα σχήματα στήριξης, σε μια περίοδο ήδη επιβαρυμένων προϋπολογισμών και υψηλού δημόσιου χρέους.
Παρά τον κίνδυνο νέου πληθωριστικού κύματος μέσω της ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα αντιδρά αυτόματα με αυξήσεις επιτοκίων σε ένα καθαρά προσφερολογικό σοκ. Ωστόσο, μια παρατεταμένη άνοδος τιμών θα μπορούσε να περιπλέξει σημαντικά τον σχεδιασμό της νομισματικής πολιτικής και τον χρονισμό τυχόν μειώσεων επιτοκίων.
Συναλλαγματικές αναταράξεις και γεωπολιτικές παρενέργειες
Η αναζήτηση ασφαλών καταφυγίων οδήγησε σε ενίσχυση του δολαρίου, με το ευρώ και τη στερλίνα να χάνουν πάνω από μία σεντ έναντι του αμερικανικού νομίσματος – κίνηση ασυνήθιστα έντονη για μία μόνο συνεδρίαση. Παράλληλα, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων της Ευρωζώνης κινήθηκαν ανοδικά, ενώ τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια κατέγραψαν γενικευμένες απώλειες, με εξαίρεση τις μετοχές ενέργειας, μεταλλευτικών εταιρειών και αμυντικών βιομηχανιών.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σχετική ανθεκτικότητα της ρωσικής αγοράς: το ρούβλι παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητο έναντι του δολαρίου, καθώς η άνοδος του πετρελαίου ενισχύει τα έσοδα της Μόσχας από τις εξαγωγές και, κατ’ επέκταση, την ικανότητά της να χρηματοδοτεί τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Οι αρχικές προσδοκίες ότι οι επικείμενες ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ θα περιόριζαν την όρεξη της Ουάσιγκτον για παρατεταμένη εμπλοκή στη σύγκρουση φαίνεται να αναθεωρούνται, καθώς η ιρανική ηγεσία δείχνει διατεθειμένη να συνεχίσει την αντιπαράθεση. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο η τρέχουσα αναταραχή να μην είναι ένα παροδικό σοκ, αλλά η αρχή μιας πιο μακράς περιόδου αστάθειας στις αγορές ενέργειας.
Σχόλιο 
: Η νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο βρίσκει την Ευρώπη ενεργειακά ευάλωτη και δημοσιονομικά κουρασμένη. Αν το σοκ στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου παγιωθεί, οι Βρυξέλλες θα βρεθούν μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: είτε νέα, δαπανηρά μέτρα στήριξης με κόστος στη δημοσιονομική σταθερότητα, είτε αποδοχή μιας παρατεταμένης συμπίεσης εισοδημάτων και ανάπτυξης. Σε κάθε περίπτωση, η γεωπολιτική εξάρτηση από κρίσιμα «στενά» όπως του Ορμούζ υπενθυμίζει πόσο η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει η αχίλλειος πτέρνα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
#πετρέλαιο #Ιράν #ενέργεια #αγορές #Ευρώπη
