Ένας 93χρονος πρώην Βέλγος διπλωμάτης παραπέμπεται σε δίκη για εγκλήματα πολέμου που συνδέονται με τη δολοφονία του Πατρίς Λουμούμπα το 1961. Η υπόθεση θεωρείται ορόσημο στην όψιμη προσπάθεια του Βελγίου να αναμετρηθεί με το αποικιακό του παρελθόν.
Ένα ιστορικό βήμα στην απονομή δικαιοσύνης για τα εγκλήματα της αποικιοκρατίας συνιστά η απόφαση δικαστηρίου των Βρυξελλών να παραπέμψει σε δίκη τον 93χρονο Ετιέν Νταβινιόν, πρώην Βέλγο διπλωμάτη και μετέπειτα επίτροπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο Νταβινιόν κατηγορείται για εγκλήματα πολέμου σε σχέση με τη δολοφονία, το 1961, του Πατρίς Λουμούμπα, πρώτου πρωθυπουργού της ανεξάρτητης Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό.
Η υπόθεση Λουμούμπα και ο ρόλος του Βελγίου
Ο Λουμούμπα, εμβληματική μορφή του αντι-αποικιακού αγώνα, ανέλαβε την ηγεσία της χώρας μετά την ανεξαρτησία από το Βέλγιο το 1960, σε ηλικία μόλις 35 ετών. Λίγους μήνες αργότερα ανατράπηκε, συνελήφθη και τελικά εκτελέστηκε από αποσχιστικές δυνάμεις στην επαρχία Κατάγκα, με ευρεία διεθνή βιβλιογραφία να τεκμηριώνει εμπλοκή βελγικών κύκλων στη συνωμοσία. Το σώμα του διαλύθηκε σε οξύ και δεν βρέθηκε ποτέ, γεγονός που επί δεκαετίες συμβόλιζε την ατιμωρησία των αποικιακών εγκλημάτων.
Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, ο Νταβινιόν, τότε νεαρός διπλωμάτης που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για την ανεξαρτησία του Κονγκό, φέρεται να είχε ρόλο στην παράνομη σύλληψη, μεταγωγή και στέρηση δίκαιης δίκης του Λουμούμπα. Οι εισαγγελείς τον κατηγορούν επίσης για «εξευτελιστική και απάνθρωπη μεταχείριση» του Κονγκολέζου ηγέτη. Ο ίδιος, μέσω των συνηγόρων του, αρνείται όλες τις κατηγορίες και επικαλείται, μεταξύ άλλων, την παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος.
Ιστορική στιγμή για τα θύματα της αποικιοκρατίας
Η υπόθεση ξεκίνησε το 2011, όταν η οικογένεια του Λουμούμπα υπέβαλε μήνυση κατά δέκα Βέλγων πολιτικών και αξιωματούχων, κατηγορώντας τους για συνέργεια στη δολοφονία. Εννέα από αυτούς έχουν στο μεταξύ αποβιώσει, αφήνοντας τον Νταβινιόν ως μοναδικό εν ζωή κατηγορούμενο. Ο εγγονός του Λουμούμπα, Μεχντί Λουμούμπα, χαρακτήρισε την απόφαση του δικαστηρίου «ιστορική», δηλώνοντας ότι «το Βέλγιο επιτέλους αντιμετωπίζει την ιστορία του».
Ενδεικτικό της βαρύτητας της υπόθεσης είναι ότι το δικαστήριο επέκτεινε μάλιστα το αντικείμενο της δίκης πέρα από το αίτημα της εισαγγελίας, συμπεριλαμβάνοντας και τους στενούς συνεργάτες του Λουμούμπα, Μορίς Μπόλο και Ζοζέφ Οκίτο, που εκτελέστηκαν μαζί του. Ο δικηγόρος της οικογένειας, Κριστόφ Μαρσάν, μίλησε για «γίγαντια νίκη», τονίζοντας πόσο δύσκολο είναι για ένα κράτος να δικάσει τα ίδια του τα αποικιακά εγκλήματα.
Αργή αλλά υπαρκτή διαδικασία λογοδοσίας
Τα τελευταία χρόνια, το Βέλγιο επιχειρεί δειλά να αναμετρηθεί με το παρελθόν του στο Κονγκό. Το 2022, η μοναδική γνωστή σωματική λείψανο του Λουμούμπα – ένα δόντι που είχε κρατήσει Βέλγος αστυνομικός – επεστράφη στην Κινσάσα μέσα σε φέρετρο, σε μια τελετή που συνοδεύτηκε από επίσημες συγγνώμες και αναγνώριση «ηθικής ευθύνης» από τον τότε πρωθυπουργό Αλεξάντερ ντε Κρο. Ωστόσο, μέχρι σήμερα κανένας Βέλγος αξιωματούχος δεν έχει καταδικαστεί για την υπόθεση.
Η δίκη Νταβινιόν, εφόσον προχωρήσει σε βάθος, μπορεί να αποτελέσει προηγούμενο όχι μόνο για το Βέλγιο αλλά και για άλλες πρώην αποικιοκρατικές δυνάμεις στην Ευρώπη, που αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις να λογοδοτήσουν για ιστορικά εγκλήματα. Παράλληλα, για το ίδιο το Κονγκό, ο Λουμούμπα παραμένει σύμβολο εθνικής ανεξαρτησίας και αντι-ιμπεριαλιστικού αγώνα, και κάθε κίνηση προς δικαστική αναγνώριση της δολοφονίας του έχει βαθιά πολιτική και ηθική φόρτιση.
Σχόλιο 
: Η παραπομπή Νταβινιόν δείχνει ότι η έννοια των εγκλημάτων πολέμου διαπερνά τον χρόνο και τα σύνορα: η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να απαιτεί λογοδοσία από τρίτους χωρίς να ανοίγει τους δικούς της φακέλους αποικιακής βίας, όσο πολιτικά επώδυνο κι αν είναι.
#Βέλγιο #Κονγκό #Λουμούμπα #Αποικιοκρατία #Δικαιοσύνη
