Η στάση του Βερολίνου απέναντι στις επιθέσεις ΗΠΑ–Ισραήλ σε Ιράν και Βενεζουέλα αποκαλύπτει μια ευέλικτη, αν όχι επιλεκτική, ανάγνωση του διεθνούς δικαίου. Η επιλογή του Φρίντριχ Μερτς να μην έρθει σε ευθεία ρήξη με τον Ντόναλντ Τραμπ προκαλεί εσωτερικές και ευρωπαϊκές τριβές.
Η πρόσφατη επίσκεψη του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς στον Λευκό Οίκο, στον απόηχο της κοινής επίθεσης ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, φωτίζει μια βαθύτερη μετατόπιση στη γερμανική εξωτερική πολιτική. Παρά το γεγονός ότι πλήθος ειδικών εκτιμά πως η επίθεση παραβίασε το διεθνές δίκαιο, ο Μερτς επέλεξε να μην «κηρύξει μαθήματα» στον Ντόναλντ Τραμπ, τουλάχιστον δημόσια.
Η «σιωπηλή ανοχή» και το τέλος της πολυμέρειας
Ο Μερτς μίλησε για «δίλημμα»: επί δεκαετίες, όπως υποστήριξε, τα νομικά εργαλεία δεν κατάφεραν να ανακόψουν την ιρανική ηγεσία. Την ίδια στιγμή, διακηρύσσει το «τέλος της διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες» και της πολυμέρειας. Όμως, όπως επισημαίνει ο Χένινγκ Χοφ από το Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, η ουσία δεν είναι πώς αξιολογεί πραγματικά το Βερολίνο τις επιχειρήσεις ΗΠΑ–Ισραήλ, αλλά η ανάγκη «κατευνασμού» της διατλαντικής σχέσης. Ο Μερτς δεν θέλει να προκαλέσει δημόσια ρήξη με τον Τραμπ.
Το μοτίβο δεν είναι καινούργιο. Μετά την αμερικανική επίθεση στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο, ο καγκελάριος χαρακτήρισε τη νομική κατάσταση «περίπλοκη», παρότι η κίνηση θεωρήθηκε ευρέως παράνομη. Πέρυσι, όταν το Ισραήλ έπληξε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, ο Μερτς μίλησε για «βρώμικη δουλειά που κάνει το Ισραήλ για όλους μας». Ο Χοφ συμπυκνώνει τη στάση αυτή λέγοντας πως ο καγκελάριος έχει «σχεσιακή», δηλαδή συγκυριακή, σχέση με το διεθνές δίκαιο.
Εσωτερικές αντιδράσεις και κατηγορίες για δύο μέτρα και δύο σταθμά
Η προσέγγιση αυτή προκαλεί έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό της Γερμανίας, ακόμη και εντός του κυβερνητικού συνασπισμού (CDU/CSU και SPD). Ο εισηγητής εξωτερικών του SPD, Άντις Αχμέτοβιτς, υπενθυμίζει ότι ο κοινός στόχος –να μην αποκτήσει το Ιράν πυρηνικά– δεν νομιμοποιεί «έναν πόλεμο με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή».
Η αντιπολίτευση είναι ακόμα πιο αιχμηρή. Ο Γιούργκεν Τρίτιν από τους Πράσινους προειδοποιεί ότι η ανοιχτή ρήξη με το διεθνές δίκαιο «παραβιάζει τα θεμελιώδη γερμανικά συμφέροντα ασφάλειας». Η Λεα Ράισνερ από την Αριστερά χαρακτήρισε τη συνάντηση Μερτς–Τραμπ «απρεπή και άκαρπη», υποστηρίζοντας ότι ο καγκελάριος λειτούργησε ως «κομπάρσος» για μισή ώρα, απλώς κουνώντας καταφατικά το κεφάλι.
Στον αντίποδα, βουλευτές της CSU υποστηρίζουν ότι το διεθνές δίκαιο δεν πρέπει να μετατρέπεται σε «ρήτρα προστασίας για τρομοκρατικά καθεστώτα» και ζητούν απερίφραστη αλληλεγγύη προς τις ΗΠΑ. Ακόμη και η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) εμφανίζεται διχασμένη, με τον Τίνο Χρουπάλα να επικρίνει την επίθεση και να κατηγορεί τον Τραμπ ότι από «πρόεδρος της ειρήνης» καταλήγει «πρόεδρος του πολέμου», προκαλώντας αντιδράσεις στο φιλοτραμπικό μπλοκ του κόμματος.
Ρήγματα στην Ευρώπη και στρατηγικός υπολογισμός
Η τακτική Μερτς έχει επίσης ευρωπαϊκό κόστος. Η Ισπανία αισθάνθηκε προδομένη όταν ο καγκελάριος δεν αντέδρασε στις σφοδρές επικρίσεις του Τραμπ για την άρνηση της Μαδρίτης να διαθέσει βάσεις για επίθεση στο Ιράν, ενώ άφησε αιχμές ότι η Ισπανία πρέπει να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες της στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Ο Ισπανός ΥΠΕΞ Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες δήλωσε ότι περίμενε από τον Γερμανό ηγέτη την ίδια αλληλεγγύη που είχε δείξει η Ισπανία σε άλλες κρίσεις, υπονοώντας ότι ούτε η Άνγκελα Μέρκελ ούτε ο Όλαφ Σολτς θα είχαν επιλέξει αυτή τη στάση.
Την ίδια στιγμή, Ρωσία, Κίνα και χώρες του Παγκόσμιου Νότου έχουν πλέον εύκολο επιχείρημα περί «δυτικής υποκρισίας»: όταν ο Τραμπ απειλούσε να αποσπάσει τη Γροιλανδία από τη Δανία, το Βερολίνο μιλούσε για «κόκκινη γραμμή». Στην περίπτωση του Ιράν, όμως, σχεδόν «όλα επιτρέπονται». Ο Χοφ προειδοποιεί ότι η διαρκής χαλάρωση της δέσμευσης σε μια τάξη βασισμένη σε κανόνες καθιστά την κατηγορία περί δύο μέτρων και δύο σταθμών «αδύνατο να απορριφθεί».
Ο ίδιος εκτιμά ότι ο Μερτς, αν και παλαιότερα μιλούσε για την ανάγκη ευρωπαϊκής «αυτονομίας» από τις ΗΠΑ, σήμερα υπολογίζει ρεαλιστικά πως η Ευρώπη χρειάζεται χρόνο για να αποκτήσει επαρκή αποτρεπτική ισχύ απέναντι στη Ρωσία. Μέχρι τότε, προτιμά να στοιχίζεται με την Ουάσιγκτον, αποφεύγοντας οτιδήποτε μπορεί να πλήξει την ήδη πιεσμένη γερμανική οικονομία.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Μερτς δείχνει πόσο εύθραυστη είναι η επίκληση του «κανόνα δικαίου» όταν συγκρούεται με σκληρά γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα. Για την Ευρώπη –και κατ’ επέκταση για χώρες όπως η Ελλάδα που στηρίζονται στην πολυμέρεια και το διεθνές δίκαιο– η γερμανική διολίσθηση σε μια πιο «εργαλειακή» χρήση των κανόνων αποτελεί ανησυχητικό προηγούμενο. Αν ο κεντρικός ευρωπαϊκός παίκτης εμφανίζεται διατεθειμένος να κάνει εκπτώσεις όταν πιέζεται από την Ουάσιγκτον, η αξιοπιστία ολόκληρης της ΕΕ ως δύναμης κανόνων και όχι ισχύος τίθεται υπό αμφισβήτηση.
#Γερμανία #Ιράν #διεθνές_δίκαιο #Trump #Merz #ΕΕ #γεωπολιτική
