Η πρόεδρος της Κομισιόν δέχεται διακομματικά πυρά για τη ρητορική απομάκρυνσης από την ομοφωνία και το διεθνές δίκαιο. Στο επίκεντρο η σύγκρουση σε Ιράν και η ενεργειακή της επίπτωση στην Ευρώπη.
Υπό ασφυκτική πίεση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο βρέθηκε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο Στρασβούργο, μετά τις δηλώσεις της ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να γίνει «πιο ισχυρή» και λιγότερο «βασισμένη στη συναίνεση» προκειμένου να επιβιώσει σε ένα περιβάλλον κλιμακούμενων συγκρούσεων από την Ουκρανία έως το Ιράν.
Η αμφισβητούμενη ρητορική και η εσωτερική διάσταση
Σε ομιλία της προς τους πρεσβευτές της ΕΕ νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, η φον ντερ Λάιεν κάλεσε την Ευρώπη να κάνει «νηφάλια και σκληρή» αποτίμηση της θέσης της στον κόσμο, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί πλέον να είναι «θεματοφύλακας της παλιάς διεθνούς τάξης» και αφήνοντας να εννοηθεί ότι η ομοφωνία ενδέχεται να αποτελεί «εμπόδιο» στη λήψη αποφάσεων.
Οι τοποθετήσεις αυτές εκλήφθηκαν από πολλούς ως μετατόπιση από τον παραδοσιακό προσανατολισμό της ΕΕ στο διεθνές δίκαιο προς μια πιο ωμή «πολιτική ισχύος» και, ταυτόχρονα, ως προσπάθεια συγκέντρωσης περισσότερης εξουσίας στην εκτελεστική εξουσία των Βρυξελλών. Η κριτική δεν προήλθε μόνο από την αντιπολίτευση, αλλά και από το εσωτερικό της ίδιας της Επιτροπής.
Η εκτελεστική αντιπρόεδρος Τερέσα Ριβέρα, προερχόμενη από την ισπανική κεντροαριστερά, σημείωσε ότι «ίσως δεν ήταν ο πιο κατάλληλος τρόπος να εκφραστεί», ενώ ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αντέταξε δημοσίως ότι η «πολιτική ισχύος» δεν μπορεί να υποκαταστήσει το διεθνές δίκαιο.
Αντιμέτωπη με αυτές τις αντιδράσεις, η φον ντερ Λάιεν επιχείρησε να αναδιπλωθεί στην ομιλία της στην Ολομέλεια, υπογραμμίζοντας ότι «το να βλέπουμε τον κόσμο όπως είναι δεν μειώνει την αποφασιστικότητά μας να παλέψουμε για τον κόσμο που θέλουμε» και υπενθυμίζοντας ότι η ΕΕ «ιδρύθηκε ως ειρηνικό εγχείρημα» που θα «υπερασπίζεται πάντοτε αυτές τις αρχές».
Πολιτικές συγκρούσεις για Ιράν, Ουκρανία και διεθνές δίκαιο
Η προσπάθεια εξομάλυνσης δεν απέτρεψε μια σκληρή πολιτική αντιπαράθεση στην αίθουσα. Ευρωβουλευτές από διαφορετικές ομάδες επέκριναν τόσο τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς στο Ιράν όσο και την προσέγγιση της προέδρου της Κομισιόν.
Η πρόεδρος των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών Ιράτσε Γκαρθία συνόψισε το κλίμα με το σύνθημα «Όχι στον πόλεμο, ναι στο διεθνές δίκαιο», προσθέτοντας προς τη φον ντερ Λάιεν: «Λέτε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να είναι θεματοφύλακας της παλιάς διεθνούς τάξης. Το πρόβλημα όμως δεν είναι αν η τάξη είναι παλιά ή νέα, αλλά ποιον αφήνετε να την παραβιάζει».
Ο Γάλλος ακροδεξιός υποψήφιος για την προεδρία της χώρας, Ζορντάν Μπαρντελά, υποστήριξε ότι τα πλήγματα ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν έχουν «βυθίσει τη Μέση Ανατολή σε μια νέα περίοδο αστάθειας». Από την πλευρά των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών, ο συμπρόεδρος Νίκολα Προκατσίνι επέμεινε ότι ο αγώνας της Ουκρανίας κατά της Ρωσίας πρέπει να παραμείνει «στην καρδιά της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ».
Η επικεφαλής των Φιλελευθέρων (Renew) Βαλερί Αγιέ ζήτησε από την Ευρώπη να «επαναβεβαιώσει τη δέσμευσή της στο διεθνές δίκαιο», αλλά ταυτόχρονα να γίνει «η νούμερο ένα οικονομική και εμπορική δύναμη στον κόσμο» ώστε να ενισχύσει τη φωνή της σε παγκόσμιο επίπεδο. Από το στρατόπεδο των Πρασίνων, η αντιπρόεδρος Ντιάνα Ρίμπα σημείωσε ότι «το να είσαι γενναίος σημαίνει να μην πηγαίνεις σε πόλεμο».
Ενεργειακό σοκ και γεωοικονομικές συνέπειες για την Ευρώπη
Στο ίδιο πλαίσιο, η φον ντερ Λάιεν εστίασε και στο άμεσο οικονομικό κόστος της σύγκρουσης στο Ιράν για τους Ευρωπαίους. Τόνισε ότι η κρίση ανέδειξε πόσο «ευάλωτη και εξαρτημένη» παραμένει η ΕΕ από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, αποκαλύπτοντας ότι μέσα σε μόλις δέκα ημέρες πολέμου οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι έχουν επιβαρυνθεί με επιπλέον 3 δισ. ευρώ για εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, οι τιμές φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά 50% και το πετρέλαιο κατά 27% από την έναρξη της σύγκρουσης, με την τιμή του βαρελιού να ξεπερνά προσωρινά τα 100 δολάρια. Η ουσιαστική παράλυση των μεταφορών μέσω των Στενών του Ορμούζ –από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου– και οι επιθέσεις με ιρανικά drones και πυραύλους σε ενεργειακές υποδομές του Κόλπου έχουν επιδεινώσει την κατάσταση.
Η πρόεδρος της Επιτροπής υπογράμμισε ότι τα 3 δισ. ευρώ είναι «επιπλέον» επιβάρυνση, δηλαδή πάνω από τις ήδη υψηλές δαπάνες της Ευρώπης για ορυκτά καύσιμα. Το μήνυμα που επιχειρεί να στείλει είναι διπλό: αφενός, η ανάγκη επιτάχυνσης της ενεργειακής απεξάρτησης, αφετέρου η δικαιολόγηση μιας πιο αποφασιστικής –αν και αμφιλεγόμενης– εξωτερικής πολιτικής, ικανής να προστατεύσει τα ευρωπαϊκά συμφέροντα σε ένα όλο και πιο ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση γύρω από τη ρητορική της φον ντερ Λάιεν δεν είναι απλώς επικοινωνιακή· αποτυπώνει μια βαθιά στρατηγική διαφωνία για το αν η ΕΕ θα παραμείνει «κανονιστική δύναμη» που επενδύει στο διεθνές δίκαιο ή θα μεταβληθεί σε πιο κλασική γεωπολιτική δύναμη, έτοιμη να εργαλειοποιήσει την οικονομική και ενεργειακή της ισχύ. Το επόμενο διάστημα, η ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη αποτελεσματικότερης λήψης αποφάσεων (περιορισμός ομοφωνίας) και στη διατήρηση της δημοκρατικής νομιμοποίησης θα αποτελέσει κεντρικό πεδίο σύγκρουσης μεταξύ θεσμών και κρατών-μελών, με άμεσες συνέπειες και για χώρες όπως η Ελλάδα που εξαρτώνται από σταθερούς ενεργειακούς εφοδιασμούς και σαφείς κανόνες διεθνούς δικαίου.
#ΕΕ #VonDerLeyen #Ιράν #Ενέργεια #ΔιεθνέςΔίκαιο
