Η Κομισιόν παρουσιάζει τον Industrial Accelerator Act, ένα επιθετικό βιομηχανικό δόγμα για στήριξη καθαρής τεχνολογίας και στρατηγικής αυτονομίας. Στόχος η ανάκτηση παραγωγικής βάσης απέναντι στην Κίνα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο βιομηχανικής πολιτικής με την πρόταση για σχέδιο «Buy EU», μέσω του κανονισμού Industrial Accelerator Act. Πρόκειται για μια σαφή στροφή από την παραδοσιακή πίστη στις ανοικτές αγορές, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής σε καθαρές τεχνολογίες και κλάδους χαμηλών εκπομπών άνθρακα, ώστε η ΕΕ να μπορέσει να ανταγωνιστεί την Κίνα και άλλους μεγάλους παίκτες.
Αλλαγή δόγματος: Προτεραιότητα στο «Made in EU»
Ο κανονισμός θέτει υποχρεωτικούς στόχους ευρωπαϊκού και χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος περιεχομένου για κάθε φορέα που δαπανά δημόσιο χρήμα ή σχεδιάζει προγράμματα επιδότησης. Στρατηγικός στόχος είναι η βιομηχανία να φτάσει το 20% του ΑΕΠ της Ευρώπης έως το 2035, από 14,3% το 2024. Σήμερα, περίπου το 50% των μπαταριών και το 94% των φωτοβολταϊκών πάνελ που χρησιμοποιούνται στην ΕΕ εισάγονται από την Κίνα, γεγονός που αποτυπώνει το βάθος της εξάρτησης.
Ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν αρμόδιος για τη βιομηχανία, Στεφάν Σεζουρνέ, χαρακτήρισε τον Industrial Accelerator Act «αλλαγή δόγματος» που θα ήταν «αδιανόητη πριν από λίγους μήνες». Συνδέοντας την πρωτοβουλία με την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και την άνοδο των τιμών ενέργειας, τόνισε ότι χωρίς ισχυρή βιομηχανική βάση και κοινωνικό μοντέλο δεν μπορεί να υπάρξει ούτε πράσινη μετάβαση ούτε στρατηγική αυτονομία για την Ευρώπη.
Συμμαχίες, αποκλεισμοί και αντιδράσεις εταίρων
Παρά τις εσωτερικές αντιρρήσεις, η Επιτροπή αφήνει ανοιχτή την πόρτα σε τρίτες χώρες με στενούς οικονομικούς δεσμούς και αμοιβαία πρόσβαση στις αγορές, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιαπωνία. Σε συγκεκριμένους τομείς, όπως τα ηλεκτρικά οχήματα, οι παραγωγοί αυτών των χωρών μπορεί να αντιμετωπίζονται ως «τοπικοί» στις δημόσιες προμήθειες, εφόσον ισχύει η αρχή της αμοιβαιότητας.
Αντιθέτως, αγορές που θεωρούνται πιο κλειστές, όπως οι ΗΠΑ και η Ινδία, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν περιορισμούς. Η Κομισιόν προαναγγέλλει «αξιολόγηση αμοιβαιότητας» για τους εμπορικούς της εταίρους τους επόμενους μήνες, αποφεύγοντας προς το παρόν να κατονομάσει ποιοι θα ενταχθούν στο προνομιακό καθεστώς.
Το προσχέδιο προβλέπει επίσης ότι χώρες με συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών ή τελωνειακή ένωση με την ΕΕ –όπως τα κράτη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και η Τουρκία– μπορούν να θεωρηθούν «τοπικές» στις δημόσιες συμβάσεις. Αντίστοιχη ανοικτότητα μπορεί να επεκταθεί και σε 21 χώρες που συμμετέχουν στη συμφωνία του ΠΟΕ για τις δημόσιες προμήθειες, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς.
Υποχρεωτικό εγχώριο περιεχόμενο και απασχόληση
Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκονται συγκεκριμένοι στόχοι εγχώριου περιεχομένου. Για παράδειγμα, τουλάχιστον το 70% των εξαρτημάτων ενός ηλεκτρικού οχήματος –πλην της μπαταρίας– θα πρέπει να κατασκευάζεται εντός ΕΕ όταν το όχημα αγοράζεται με δημόσιους πόρους ή επιδοτείται. Παράλληλα, οι δημόσιες αρχές θα υποχρεωθούν να προτιμούν πιο ακριβό, αλλά χαμηλών εκπομπών, χάλυβα, αλουμίνιο και τσιμέντο.
Ξένες επιχειρήσεις που επενδύουν σε κρίσιμους κλάδους εντός ΕΕ θα πρέπει να δεσμεύονται για δημιουργία θέσεων εργασίας στο έδαφος της Ένωσης. Για επενδύσεις άνω των 100 εκατ. ευρώ σε καθαρές τεχνολογίες, τουλάχιστον το 50% των θέσεων εργασίας θα πρέπει να καλύπτεται από εργαζόμενους της ΕΕ, ενώ τίθενται πρόσθετες προϋποθέσεις για ιδιοκτησία, καινοτομία και έρευνα. Η Κομισιόν εκτιμά ότι το πλαίσιο μπορεί να δημιουργήσει ή να διασώσει περίπου 150.000 θέσεις εργασίας σε κλάδους καθαρής τεχνολογίας και χαμηλών εκπομπών.
Διχασμός μεταξύ πράσινης ώθησης και ανταγωνιστικότητας
Το σχέδιο συγκεντρώνει τόσο υποστηρικτικές όσο και επικριτικές φωνές. Ο συμπρόεδρος των Πρασίνων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Μπας Άικχαουτ, χαιρέτισε την πρωτοβουλία υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να εγκαταλείψει την «αφέλεια» περί παγκόσμιας ανοικτής αγοράς, καθώς όλοι οι μεγάλοι παίκτες εφαρμόζουν επιθετικές βιομηχανικές πολιτικές.
Αντίθετα, ο Σύνδεσμος Γερμανικών Μηχανοκατασκευαστών (VDMA), που εκπροσωπεί περίπου 3.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις, προειδοποιεί ότι οι κανόνες τοπικού περιεχομένου πρέπει να εφαρμοστούν με «μεγάλη φειδώ». Ο διευθύνων σύμβουλος Τίλο Μπροντμαν τόνισε ότι η υπερβολική έμφαση στο εγχώριο περιεχόμενο αποσπά την προσοχή από τις πραγματικές προκλήσεις της Ευρώπης: το υψηλό διοικητικό κόστος, την αποδυνάμωση της ενιαίας αγοράς και την υστέρηση στην τεχνολογική ηγεσία.
Παράλληλα, εμπορικοί εταίροι όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία και η Τουρκία εκφράζουν ανησυχία για ενδεχόμενους νέους φραγμούς στο εμπόριο. Ο Βρετανός υπουργός Επιχειρήσεων κάλεσε πρόσφατα την ΕΕ να σταματήσει να «υψώνει εμπόδια», προειδοποιώντας για επιπτώσεις στις διασυνοριακές αλυσίδες αξίας.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση γύρω από το «Buy EU» αποκαλύπτει την ένταση ανάμεσα στην ανάγκη για στρατηγική αυτονομία και στην προστασία της ανοιχτής, ανταγωνιστικής αγοράς που ιστορικά χαρακτήριζε την Ένωση. Η τελική μορφή του Industrial Accelerator Act θα αποτελέσει βαρόμετρο για το πού ισορροπεί πλέον η Ευρώπη ανάμεσα στον οικονομικό ρεαλισμό, την πράσινη μετάβαση και τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό με την Κίνα.
Σχόλιο 
: Η Κομισιόν επιχειρεί μια καθυστερημένη, αλλά δομική στροφή σε βιομηχανική πολιτική τύπου ΗΠΑ και Κίνας, με σαφή προστατευτικά χαρακτηριστικά. Το στοίχημα είναι αν οι κανόνες εγχώριου περιεχομένου θα ενισχύσουν πράγματι την παραγωγική βάση ή αν, αντίθετα, θα επιβαρύνουν το κόστος, θα περιπλέξουν τις αλυσίδες εφοδιασμού και θα πυροδοτήσουν εμπορικές εντάσεις. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που επιδιώκουν επαναβιομηχάνιση και προσέλκυση επενδύσεων στην καθαρή ενέργεια, το πλαίσιο μπορεί να λειτουργήσει ως ευκαιρία, υπό την προϋπόθεση ότι θα αξιοποιηθούν γρήγορα τα νέα εργαλεία και θα μειωθεί η εσωτερική γραφειοκρατία.
#ΕΕ #BuyEU #βιομηχανία #Κίνα #καθαρή_ενέργεια
