Η πιθανότητα παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης επαναφέρει στο προσκήνιο τα σενάρια νέων μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, την ώρα που σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξετάζεται μια πιο ευέλικτη δημοσιονομική προσέγγιση για την αντιμετώπιση της αύξησης του ενεργειακού κόστους.
Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στις Βρυξέλλες, καθώς ενδεχόμενες αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το εύρος των παρεμβάσεων που μπορεί να εφαρμόσει η Αθήνα.
Το ενδεχόμενο «ρήτρας διαφυγής» για την ενέργεια
Στο επίκεντρο των συζητήσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο βρίσκεται ένα πιθανό νέο πλαίσιο ευελιξίας στους δημοσιονομικούς κανόνες. Σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζεται η ενεργοποίηση μιας ειδικής «ρήτρας διαφυγής» που θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αυξάνουν προσωρινά τις δαπάνες για την ενέργεια χωρίς αυτές να υπολογίζονται στους δημοσιονομικούς περιορισμούς του Συμφώνου Σταθερότητας.
Η πρόταση ακολουθεί το μοντέλο ευελιξίας που εφαρμόστηκε πρόσφατα για τις αμυντικές δαπάνες. Σε περίπτωση υιοθέτησής της, θα μπορούσε να επιτρέψει στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να χρηματοδοτήσουν επιδοτήσεις ενέργειας ή φορολογικές ελαφρύνσεις χωρίς να κινδυνεύουν με παραβίαση των νέων δημοσιονομικών κανόνων.
Η συζήτηση αναμένεται να ανοίξει επίσημα στο Eurogroup μόνο εφόσον η αστάθεια στις διεθνείς αγορές ενέργειας επιδεινωθεί.Σε ετοιμότητα το οικονομικό επιτελείο
Στο εσωτερικό μέτωπο, η κυβέρνηση διατηρεί σε εφεδρεία ένα νέο πακέτο οικονομικών ενισχύσεων το οποίο θα ενεργοποιηθεί μόνο εάν οι αυξήσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου αποκτήσουν πιο μόνιμα χαρακτηριστικά.
Τα γνωστά προγράμματα επιδοτήσεων, όπως τα fuel pass και market pass, δεν ενεργοποιούνται προς το παρόν. Το οικονομικό επιτελείο επιλέγει στάση αναμονής ώστε να διαπιστωθεί αν η άνοδος των τιμών ενέργειας είναι προσωρινή ή αν πρόκειται για μια πιο μακροχρόνια κρίση.
Το διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο εκτιμάται σήμερα περίπου στα 800 έως 900 εκατομμύρια ευρώ. Οι πόροι αυτοί προορίζονται κυρίως για μελλοντικές φορολογικές ελαφρύνσεις, ωστόσο σε περίπτωση έντονης ενεργειακής κρίσης ενδέχεται να κατευθυνθούν σε μέτρα στήριξης.
Πλαφόν κέρδους και εντατικοί έλεγχοι στην αγορά
Στο μεταξύ, η κυβέρνηση ενεργοποίησε ήδη μια πρώτη δέσμη μέτρων με στόχο τον περιορισμό της ακρίβειας σε καύσιμα και βασικά αγαθά.
Με Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου επανέρχεται το ανώτατο περιθώριο κέρδους στην αγορά καυσίμων και βασικών προϊόντων έως τις 30 Ιουνίου 2026.
Στα καύσιμα το ανώτατο περιθώριο κέρδους καθορίζεται στα 17 λεπτά ανά λίτρο σε ολόκληρη την αλυσίδα διακίνησης. Από αυτά:
-
5 λεπτά αφορούν τη χονδρική πώληση από τις εταιρείες εμπορίας
-
12 λεπτά τη λιανική διάθεση στα πρατήρια
Για τα τρόφιμα και τα βασικά είδη νοικοκυριού, το όριο κέρδους καθορίζεται με βάση το μέσο περιθώριο που είχε καταγραφεί το 2025 για κάθε προϊόν.
Την εφαρμογή των μέτρων θα επιβλέπει η νέα Ανεξάρτητη Αρχή Εποπτείας της Αγοράς και Προστασίας Καταναλωτή, η οποία θα διαθέτει αυξημένες αρμοδιότητες ελέγχου. Τα πρόστιμα για παραβάσεις μπορούν να φτάσουν έως και 5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ σε περίπτωση υποτροπής μπορεί να διπλασιαστούν.
Η αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας
Οι κυβερνήσεις στην Ευρώπη προετοιμάζονται για κάθε ενδεχόμενο, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει την αβεβαιότητα στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η διατήρηση ευελιξίας στη δημοσιονομική πολιτική θεωρείται κρίσιμη, προκειμένου τα κράτη να μπορούν να στηρίξουν την οικονομία χωρίς να διαταράξουν τη δημοσιονομική σταθερότητα.
Σχόλιο SBC
Η ενεργειακή κρίση επιστρέφει σταδιακά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής. Οι κυβερνήσεις γνωρίζουν ότι μια νέα άνοδος στις τιμές ενέργειας μπορεί να πυροδοτήσει κύμα πληθωρισμού και κοινωνικών πιέσεων.
Η πιθανότητα ενεργοποίησης μιας «ρήτρας διαφυγής» για ενεργειακές δαπάνες δείχνει ότι η Ευρώπη προετοιμάζεται για ένα δύσκολο οικονομικό περιβάλλον. Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα υπάρξουν νέα μέτρα στήριξης, αλλά πόσο μεγάλη θα είναι η ενεργειακή κρίση που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι ευρωπαϊκές οικονομίες.
